1 Informatiesystemen (alle hfdst 2 MC behalve 7 en 9 + 2 open vragen)
1.1 Inleiding
Productiviteitsparadox (Erik Brynjolfsson) = hoewel bedrijven enorme sommen investeren
in informatiesystemen, zie je dat niet weerspiegeld in hun productiviteitscijfers.
Industriële revolutie → duidelijke toename van de productiviteit, bij de opkomst van
informatiesystemen was een dergelijke toename niet onmiddellijk waarneembaar.
Tegenargumenten productiviteitsparadox:
- Opbrengsten uit informatiesystemen worden gecompenseerd door verliezen in
andere sectoren
- Het meten van productiviteit en dienstverlening is veel complexer dan traditionele
metingen rond productiviteit
Informatiesystemen vormen de basis van concurrentiestrategieën. Informatici zijn mede
verantwoordelijk voor het ontwikkelen van bedrijfsstrategieën en managers dienen de impact
van technologie naar waarde te kunnen schatten.
ICT:
- Economisch belangrijk: verschuiving detailhandel → webwinkels, sociale media, …
- Nieuwe opportuniteiten: nieuwe platformen creëren
- Oplossingen voor bedrijfsproblemen: vb. RFID → geen rijen meer aan de kassa
- Maatschappelijke impact: de overheid moet regulerende rol spelen, er is nood aan
een wetgevend kader, de overheid moet ook de kloof tussen ‘haves’ en ‘have-nots’
overbruggen, initiatief nemen om iedereen te betrekken
1.2 Informatiesystemen
We moeten een onderscheid maken tussen data en informatie.
Data = een opeenvolging van vastgestelde instanties die zich hebben voorgedaan.
Eigenschappen:
- Kan op verschillende manieren vergaard worden
- Kan op grote schaal vergaard worden
- Vormt de basis om informatie te creëren
Informatie = vloeit voort uit de data die gestructureerd verwerkt wordt of in een bepaalde
context geplaatst wordt.
Eigenschappen:
- Is veelal nodig om een bedrijf te kunnen besturen
- Is afleidbaar uit individueel vastgestelde indicatoren
- Is vertaalbaar door data te verwerken
1
,Bedoeling van informatiesystemen is zowel het vergaren en opslaan van data als het
verwerken van deze data tot inzetbare informatie.
3 indicatoren om de waarde van informatie af te meten:
- Tijd: wat vandaag relevante informatie is kan morgen al verouderd zijn en wat
vandaag gezien wordt als informatie, kan data vormen voor nieuwe informatie in de
toekomst
- Vorm: soms heeft men baat bij beknopte vormen, in andere gevallen zijn
gedetailleerde rapporten noodzakelijk
- Inhoud: volledigheid, betrouwbaarheid, correctheid
1.3 Soorten informatiesystemen
3 belangrijke categorieën:
- Operationeel ondersteunende systemen: dienen om de operationele kant van de
organisatie te voorzien van informatie en te ondersteunen in haar dagelijkse werking
- Management ondersteunende systemen: management informatie geven die helpt
bij het nemen van beslissingen
- Overkoepelende systemen: systemen die bedrijfsbreed inzetbaar zijn
1.4 Onderdelen van een informatiesysteem
Input: een informatiesysteem vertrekt
altijd van ruwe data om informatie te
verkrijgen via de input die in het
systeem wordt gebracht, deze kan via
verschillende manieren in het systeem
terechtkomen.
Verwerking: ruwe data wordt verwerkt tot inzetbare informatie( door software). De
nauwkeurigheid van de verwerking is afhankelijk van de beschreven processen die nodig zijn
om de data om te zetten tot informatie.
Output: van zodra data verwerkt is tot informatie, dient deze informatie uit het systeem
gehaald te kunnen worden (informatie wordt vrijgegeven)
Opslag: de mogelijkheid om ruwe data en informatie op te slaan om eventueel op een later
tijdstip deze informatie op te vragen, en die kan dan gebruikt worden als data om nieuwe
informatie te bekomen informatie kan data ook creëren in de toekomst (dubbele pijl)
Terugkoppeling: soms komt een informatiesysteem in een situatie terecht waar het zelf niet
mee om kan en bijkomende informatie van de buitenwereld nodig heeft. Soms verwacht het
informatiesysteem dat er eerst een bepaalde handeling wordt uitgevoerd alvorens verder te
kunnen gaan (zoals papier die je aan een printer moet toevoegen na de melding)
1.5 Hulpbronnen van informatiesystemen
Elk informatiesysteem maakt gebruik van hulpbronnen. Die hulpbronnen maken het mogelijk
om het informatiesysteem inzetbaar te maken.
2
,Alle hulpbronnen samen vormen de IT-infrastructuur van een organisatie. Het is belangrijk
dat organisaties begrijpen in welke mate deze hulpbronnen een rol spelen bij het tot stand
komen en uitbouwen van de bedrijfsstrategie.
Hardware kan bepalen welke data wordt ingezameld of waar data en/of informatie
beschikbaar is. Software bepaalt hoe data verwerkt wordt en hoe informatie ontstaat in
een organisatie. Netwerken bepalen hoe toegankelijk informatie is.
1.6 Externe factoren die mee vorm geven aan informatiesystemen
Vanuit het standpunt van een bedrijf zullen de stakeholders mee bepalen welke vorm het
informatiesysteem best kan aannemen. Ook andere factoren kunnen bepalend zijn voor de
vorm van een informatiesysteem. Soms worden beperkingen of verplichtingen opgelegd
vanuit een wetgevend kader.
Stakeholders:
- Klanten: klanten verwachten mogelijks bepaalde vormen van dienstverlening van de
informatiesystemen of willen bepaalde informatie niet ter beschikking stellen aan een
informatiesysteem
- Leveranciers: kunnen mee bepalen in welke vorm informatie wordt voorgesteld, of
mee een rol spelen bij het bepalen van standaarden volgens dewelke informatie
wordt uitgewisseld (vb ontvangen en vorm factuur)
- Aandeelhouders: verwachten dat bedrijven technologisch mee evolueren en dat ze
tegemoetkomen aan de wensen of noden van de klanten in welke
informatiesystemen geïnvesteerd moet worden & in welke vorm info verwerkt moet
worden
- Concurrenten: het kan dat een concurrent een informatiesysteem heeft dat beter
tegemoet komt aan de eisen van de klanten binnen de markt, dan zal het
informatiesysteem van een ander bedrijf aangepast moeten worden zodat minstens
aan diezelfde eisen voldaan wordt
- Financiële instellingen: kunnen bepalend zijn door bijvoorbeeld standaarden op te
leggen voor officiële rapporteringen
- Personeel: levert dikwijls data aan voor dergelijke systemen, eindgebruikers zullen
deze zo correct mogelijk invoeren en de vorm van het informatiesysteem moet hen
ondersteunen, ook interpretatie kan afhankelijk zijn van de vorm van het systeem
- Vakbonden: kunnen proberen bekomen dat bepaalde informatie rond personeel niet
geregistreerd wordt of dat bepaalde informatie eenvoudiger geregistreerd wordt
- Maatschappij: culturele factoren
- Overheid: moeten aan de hand van wetgeving bepaalde zaken in goede banen
leiden, kunnen standaarden en verplichtingen opleggen
1.7 Wie heeft nood aan informatie van organisaties?
Informatiesystemen worden bedrijfsbreed ingezet. Ze leveren informatie aan alle lagen van
de bedrijfsvoering. De noden aan informatie zijn afhankelijk van de betrokkene:
- Klanten: CRM (Customer Relation Management) heeft als functie alle mogelijke
informatie die de klant zou nodig hebben te voorzien en probeert de relatie
met de klant te bevorderen
- Personeel: informatiesystemen voor het personeel zijn bedoeld om de organisatie
intern zo goed mogelijk te laten functioneren
- Leveranciers: relatie tussen bedrijf en leverancier kan ondersteund worden door
informatiesystemen
- Partners: een bedrijf heeft verschillende partners nodig voor een geslaagde
3
, bedrijfsvoering (bank, post, …), meestal zal informatie worden uitgewisseld om de
samenwerking te optimaliseren (PRM: Partner Relationship Management)
1.8 Inzetbaarheid van informatie
1.8.1 Transactieverwerkende systemen
Deze systemen zijn opgezet om allerhande bedrijfstransacties (aankoop, verkoop, …) te
ondersteunen. Ze vormen de kern van informatiesystemen met als doel de primaire
processen van een organisatie te ondersteunen.
1.8.2 Procesbesturingssystemen
Heel wat processen kunnen aangestuurd worden door informatiesystemen. Dikwijls zitten
dergelijke systemen achter procesautomatisatie.
1.8.3 Samenwerkingssystemen
Deze informatiesystemen zijn bedoeld om de interne samenwerking binnen een organisatie
te bevorderen, maar spelen ook een belangrijke rol bij het uitwisselen van informatie over de
grenzen van het bedrijf heen → informatie delen met klanten, leveranciers, partners, …
1.8.4 Managementsystemen
Vandaag de dag krijgen managers dashboards ter beschikking die toelaten om allerhande
parameters visueel voor te stellen. Bepaalde software stelt de manager in staat om een
reeks scenario’s af te toetsen aan simulering (DSS) en via nieuwere algoritmen worden
verbanden gezocht in de data.
1.9 Verschil in informatiebehoefte
Afhankelijk van de positie binnen de structuur
van het bedrijf waarin iemand zich bevindt, zal
de nood aan informatie anders zijn. Dit kan
zowel verschillen in vorm, inhoud of
beschikbaarheid.
Bij het opstellen van informatiesystemen in een
organisatie dient men daarmee rekening te
houden.
- Arbeiders/administratie: mensen die uitvoerende taken hebben, krijgen meestal
alleen die informatie ter beschikking die nodig is om hun taak te volbrengen. Vaak
zijn zij ook verantwoordelijk om data in het systeem te plaatsen.
- Operationeel management: hiervoor worden systemen voorzien die hen toelaten
om heel specifieke informatie te verkrijgen die helpt bij het beheer van een specifiek
project. Deze informatie is dikwijls historisch opgebouwd, gedetailleerd en moet op
vaste tijdstippen beschikbaar zijn.
- Topmanagement: hiervoor worden systemen voorzien die organisatiebreed kunnen
worden ingezet. Informatie uit de hele organisatie staat ter beschikking. Ze zijn vooral
geïnteresseerd in een toekomstbeeld en de informatie is meestal opgebouwd uit
zowel intern als extern verkregen data.
- Middenmanagement: de informatiesystemen zijn heel sterk afhankelijk van de
beslissingen die dienen te worden genomen. Hier wordt een combinatie gebruikt van
managementsystemen voor het operationele management en topmanagement.
4
1.1 Inleiding
Productiviteitsparadox (Erik Brynjolfsson) = hoewel bedrijven enorme sommen investeren
in informatiesystemen, zie je dat niet weerspiegeld in hun productiviteitscijfers.
Industriële revolutie → duidelijke toename van de productiviteit, bij de opkomst van
informatiesystemen was een dergelijke toename niet onmiddellijk waarneembaar.
Tegenargumenten productiviteitsparadox:
- Opbrengsten uit informatiesystemen worden gecompenseerd door verliezen in
andere sectoren
- Het meten van productiviteit en dienstverlening is veel complexer dan traditionele
metingen rond productiviteit
Informatiesystemen vormen de basis van concurrentiestrategieën. Informatici zijn mede
verantwoordelijk voor het ontwikkelen van bedrijfsstrategieën en managers dienen de impact
van technologie naar waarde te kunnen schatten.
ICT:
- Economisch belangrijk: verschuiving detailhandel → webwinkels, sociale media, …
- Nieuwe opportuniteiten: nieuwe platformen creëren
- Oplossingen voor bedrijfsproblemen: vb. RFID → geen rijen meer aan de kassa
- Maatschappelijke impact: de overheid moet regulerende rol spelen, er is nood aan
een wetgevend kader, de overheid moet ook de kloof tussen ‘haves’ en ‘have-nots’
overbruggen, initiatief nemen om iedereen te betrekken
1.2 Informatiesystemen
We moeten een onderscheid maken tussen data en informatie.
Data = een opeenvolging van vastgestelde instanties die zich hebben voorgedaan.
Eigenschappen:
- Kan op verschillende manieren vergaard worden
- Kan op grote schaal vergaard worden
- Vormt de basis om informatie te creëren
Informatie = vloeit voort uit de data die gestructureerd verwerkt wordt of in een bepaalde
context geplaatst wordt.
Eigenschappen:
- Is veelal nodig om een bedrijf te kunnen besturen
- Is afleidbaar uit individueel vastgestelde indicatoren
- Is vertaalbaar door data te verwerken
1
,Bedoeling van informatiesystemen is zowel het vergaren en opslaan van data als het
verwerken van deze data tot inzetbare informatie.
3 indicatoren om de waarde van informatie af te meten:
- Tijd: wat vandaag relevante informatie is kan morgen al verouderd zijn en wat
vandaag gezien wordt als informatie, kan data vormen voor nieuwe informatie in de
toekomst
- Vorm: soms heeft men baat bij beknopte vormen, in andere gevallen zijn
gedetailleerde rapporten noodzakelijk
- Inhoud: volledigheid, betrouwbaarheid, correctheid
1.3 Soorten informatiesystemen
3 belangrijke categorieën:
- Operationeel ondersteunende systemen: dienen om de operationele kant van de
organisatie te voorzien van informatie en te ondersteunen in haar dagelijkse werking
- Management ondersteunende systemen: management informatie geven die helpt
bij het nemen van beslissingen
- Overkoepelende systemen: systemen die bedrijfsbreed inzetbaar zijn
1.4 Onderdelen van een informatiesysteem
Input: een informatiesysteem vertrekt
altijd van ruwe data om informatie te
verkrijgen via de input die in het
systeem wordt gebracht, deze kan via
verschillende manieren in het systeem
terechtkomen.
Verwerking: ruwe data wordt verwerkt tot inzetbare informatie( door software). De
nauwkeurigheid van de verwerking is afhankelijk van de beschreven processen die nodig zijn
om de data om te zetten tot informatie.
Output: van zodra data verwerkt is tot informatie, dient deze informatie uit het systeem
gehaald te kunnen worden (informatie wordt vrijgegeven)
Opslag: de mogelijkheid om ruwe data en informatie op te slaan om eventueel op een later
tijdstip deze informatie op te vragen, en die kan dan gebruikt worden als data om nieuwe
informatie te bekomen informatie kan data ook creëren in de toekomst (dubbele pijl)
Terugkoppeling: soms komt een informatiesysteem in een situatie terecht waar het zelf niet
mee om kan en bijkomende informatie van de buitenwereld nodig heeft. Soms verwacht het
informatiesysteem dat er eerst een bepaalde handeling wordt uitgevoerd alvorens verder te
kunnen gaan (zoals papier die je aan een printer moet toevoegen na de melding)
1.5 Hulpbronnen van informatiesystemen
Elk informatiesysteem maakt gebruik van hulpbronnen. Die hulpbronnen maken het mogelijk
om het informatiesysteem inzetbaar te maken.
2
,Alle hulpbronnen samen vormen de IT-infrastructuur van een organisatie. Het is belangrijk
dat organisaties begrijpen in welke mate deze hulpbronnen een rol spelen bij het tot stand
komen en uitbouwen van de bedrijfsstrategie.
Hardware kan bepalen welke data wordt ingezameld of waar data en/of informatie
beschikbaar is. Software bepaalt hoe data verwerkt wordt en hoe informatie ontstaat in
een organisatie. Netwerken bepalen hoe toegankelijk informatie is.
1.6 Externe factoren die mee vorm geven aan informatiesystemen
Vanuit het standpunt van een bedrijf zullen de stakeholders mee bepalen welke vorm het
informatiesysteem best kan aannemen. Ook andere factoren kunnen bepalend zijn voor de
vorm van een informatiesysteem. Soms worden beperkingen of verplichtingen opgelegd
vanuit een wetgevend kader.
Stakeholders:
- Klanten: klanten verwachten mogelijks bepaalde vormen van dienstverlening van de
informatiesystemen of willen bepaalde informatie niet ter beschikking stellen aan een
informatiesysteem
- Leveranciers: kunnen mee bepalen in welke vorm informatie wordt voorgesteld, of
mee een rol spelen bij het bepalen van standaarden volgens dewelke informatie
wordt uitgewisseld (vb ontvangen en vorm factuur)
- Aandeelhouders: verwachten dat bedrijven technologisch mee evolueren en dat ze
tegemoetkomen aan de wensen of noden van de klanten in welke
informatiesystemen geïnvesteerd moet worden & in welke vorm info verwerkt moet
worden
- Concurrenten: het kan dat een concurrent een informatiesysteem heeft dat beter
tegemoet komt aan de eisen van de klanten binnen de markt, dan zal het
informatiesysteem van een ander bedrijf aangepast moeten worden zodat minstens
aan diezelfde eisen voldaan wordt
- Financiële instellingen: kunnen bepalend zijn door bijvoorbeeld standaarden op te
leggen voor officiële rapporteringen
- Personeel: levert dikwijls data aan voor dergelijke systemen, eindgebruikers zullen
deze zo correct mogelijk invoeren en de vorm van het informatiesysteem moet hen
ondersteunen, ook interpretatie kan afhankelijk zijn van de vorm van het systeem
- Vakbonden: kunnen proberen bekomen dat bepaalde informatie rond personeel niet
geregistreerd wordt of dat bepaalde informatie eenvoudiger geregistreerd wordt
- Maatschappij: culturele factoren
- Overheid: moeten aan de hand van wetgeving bepaalde zaken in goede banen
leiden, kunnen standaarden en verplichtingen opleggen
1.7 Wie heeft nood aan informatie van organisaties?
Informatiesystemen worden bedrijfsbreed ingezet. Ze leveren informatie aan alle lagen van
de bedrijfsvoering. De noden aan informatie zijn afhankelijk van de betrokkene:
- Klanten: CRM (Customer Relation Management) heeft als functie alle mogelijke
informatie die de klant zou nodig hebben te voorzien en probeert de relatie
met de klant te bevorderen
- Personeel: informatiesystemen voor het personeel zijn bedoeld om de organisatie
intern zo goed mogelijk te laten functioneren
- Leveranciers: relatie tussen bedrijf en leverancier kan ondersteund worden door
informatiesystemen
- Partners: een bedrijf heeft verschillende partners nodig voor een geslaagde
3
, bedrijfsvoering (bank, post, …), meestal zal informatie worden uitgewisseld om de
samenwerking te optimaliseren (PRM: Partner Relationship Management)
1.8 Inzetbaarheid van informatie
1.8.1 Transactieverwerkende systemen
Deze systemen zijn opgezet om allerhande bedrijfstransacties (aankoop, verkoop, …) te
ondersteunen. Ze vormen de kern van informatiesystemen met als doel de primaire
processen van een organisatie te ondersteunen.
1.8.2 Procesbesturingssystemen
Heel wat processen kunnen aangestuurd worden door informatiesystemen. Dikwijls zitten
dergelijke systemen achter procesautomatisatie.
1.8.3 Samenwerkingssystemen
Deze informatiesystemen zijn bedoeld om de interne samenwerking binnen een organisatie
te bevorderen, maar spelen ook een belangrijke rol bij het uitwisselen van informatie over de
grenzen van het bedrijf heen → informatie delen met klanten, leveranciers, partners, …
1.8.4 Managementsystemen
Vandaag de dag krijgen managers dashboards ter beschikking die toelaten om allerhande
parameters visueel voor te stellen. Bepaalde software stelt de manager in staat om een
reeks scenario’s af te toetsen aan simulering (DSS) en via nieuwere algoritmen worden
verbanden gezocht in de data.
1.9 Verschil in informatiebehoefte
Afhankelijk van de positie binnen de structuur
van het bedrijf waarin iemand zich bevindt, zal
de nood aan informatie anders zijn. Dit kan
zowel verschillen in vorm, inhoud of
beschikbaarheid.
Bij het opstellen van informatiesystemen in een
organisatie dient men daarmee rekening te
houden.
- Arbeiders/administratie: mensen die uitvoerende taken hebben, krijgen meestal
alleen die informatie ter beschikking die nodig is om hun taak te volbrengen. Vaak
zijn zij ook verantwoordelijk om data in het systeem te plaatsen.
- Operationeel management: hiervoor worden systemen voorzien die hen toelaten
om heel specifieke informatie te verkrijgen die helpt bij het beheer van een specifiek
project. Deze informatie is dikwijls historisch opgebouwd, gedetailleerd en moet op
vaste tijdstippen beschikbaar zijn.
- Topmanagement: hiervoor worden systemen voorzien die organisatiebreed kunnen
worden ingezet. Informatie uit de hele organisatie staat ter beschikking. Ze zijn vooral
geïnteresseerd in een toekomstbeeld en de informatie is meestal opgebouwd uit
zowel intern als extern verkregen data.
- Middenmanagement: de informatiesystemen zijn heel sterk afhankelijk van de
beslissingen die dienen te worden genomen. Hier wordt een combinatie gebruikt van
managementsystemen voor het operationele management en topmanagement.
4
