Criminologische Psychologie
Samenvatting
1.Forensische psychologie: een introductie
Forensische wetenschappen
= overkoepelend (bv for psy/for crim subdisciplines daarvan)
● Forensische psychologie ≠ series
● Forensische psychologie = snijvlak justitie en psychologie → is toepassing vd klinische
psychologie op justitiële vraagstukken
Steeds bredere definities forensische psychologie in loop vd tijd:
❖ Toch, 1961: bestudeert proces van rechtvaardigheid + kijkt naar doelen, motieven, gedachten en
gevoelens vd mensen
❖ Gudjonsson & Haward, 1998: is tak vd toegepaste psychologie die zich bezighoiudt met
verzamelen, bestuderen, presenteren van bewijs voor gerechtelijke doelen
❖ Bartol & Bartol, 2008: is zowel 1) het onderzoek (van menselijk gedrag in rechtssysteem) en 2)
beroepsuitoefening van psy binnen rechtssysteem
❖ Needs, 2008: is toepassing van methodes, theorieën en bevindingen uit de psychologie naar
rechtssysteem (for psy gebruikt in versch settings: politie, rechtbank, gevangenis, …)
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists:
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any
sub-discipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific,
technical, or specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and
administrative matters.”
Forensische psychologie =
● wetenschappelijke, technische of gespecialiseerde psy kennis toepast op :
○ (1) justitiële vragen mbt contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen
○ (2) niet-justitiële vragen mbt grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling
en vrijwillige hulpverlening)
● For psycholoog = gespecialiseerd in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag,
forensische psychodiagnostiek en behandeling van plegers/slachtoffers.
Toegepast binnen verschillende velden:
1
,Psychologie & Recht
Psychologen en rechters:
➔ Verschillen in training
➔ Verschillen in attitude: beschermen vs hulp
◆ rechters: beschermen vh recht
◆ psycholoog: hulp geven, ergere feiten voorkomen
➔ Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
◆ Klinische opinie (psy) is geen wetenschappelijke opinie
◆ Is hun opinie wel toepasbaar binnen juridische vraagstelling ?
◆ Bepaalde juridische vragen niet beantwoordbaar voor psy
➔ Verschillen in paradigma’s
◆ Vrije wil (rechters) ⇔ Determinisme: bepaald door omgeving (psycholoog)
◆ Feiten: advocaat zoekt spanning in rechtszaal ⇔ psycholoog: preventie / behandeling
◆ Aard vh feit:
● nooit met zekerheid iets zeggen over iemands gedrag (bv kans op recidive? = blijft
inschatting/hypothese)
Forensische Psychologie in beweging
Door:
⇒ Wijzigingen binnen recht (bv krankzinnigheid: vroeger duivel uitdrijven, nu behandelen)
- moord Edward Drummond ⇒ sinds toen idee: nood aan deskundigheid over krankz
⇒ Evoluties binnen algemene psychologie (inzicht in geheugenproces, psychodiagnostiek)
⇒ Sociale omwentelingen (bv kindermisbruik: nu meer aandacht en ernstiger genomen)
⇒ Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie (bv voyeurisme 2016 strafbaar gesteld)
⇒ Nieuwe ‘afzetmarkt’ (Bv. werving politieagenten, Bv. analyse cybergedrag)
⇒ Training + professionalisatie voor for psy
2
,H1: Ontwikkeling van antisociaal gedrag
1. De aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
● stijging jeugdbeschermingszaken
● stijging misdrijf omschreven feiten (MOF)
● stijging verontrustende opvoedingssituatie (VOS)
2. De psychiatrische visie
Wat zijn gedragsproblemen? → Verschillende termen:
● Gedragsstoornis: gedragsproblemen die over langere tijd voorkomen en negatieve impact
hebben op persoon en/of omgeving
● Antisociaal gedrag: gedrag gericht tegen geldende normen en regels (brede term)
● Delinquent gedrag: overtreden van wettelijke regels
DSM 5 = handleiding v versch psychiatrische stoornissen met criteria
Gedragsstoornis criteria DSM 5:
● Problemen met zelfcontrole (emotie &/of gedrag)
● Rechten van anderen worden geschonden
● Conflict met normen of autoriteit
● Ontstaan in kindertijd of adolescentie
● Co-morbiditeit met andere problemen (bv. depressie, angst)
⇒ 3 stoornissen uit DSM als voorbeeld:
a) Oppositionele-opstandige stoornis (ODD)
➢ Gedragspatroon: Boos, prikkelbaar, ruziezoekend, openlijk ongehoorzaam, wraakzucht
(min. 6m, min. 4 symptomen tov min. 1 persoon die niet sibling is)
➢ Oorzaak: Distress bij zichzelf (bv angst), distress bij anderen (frustratie)
➢ Impact op: Sociaal, school, beroep
b) Periodiek explosieve stoornis (PES)
➢ Gedragspatroon: Uitbarstingen, geen controle over agressieve impulsen (verbale/fysieke
agressie)
➢ Oorzaak: agressiviteit niet in verhouding met uitlokkende factor/stressor
➢ Planning: niet gepland, niet om bepaald doel te bereiken(impulsief)
c) Normoverschrijdend-gedragsstoornis (bv child of rage docu)
➢ Repetitief en persisterend gedragspatroon
➢ Agressie tav mensen + dieren
➢ Beperkte prosociale emoties (geen spijt, geen empathie, …)
➢ Vernieling: van eigendommen, opzettelijk
➢ Bedrog/diefstal is gepland en doelmatig
➢ Regelovertreding: bv spijbelen, weglopen, …
3. Verschillende theorieën ontwikkeling antisociaal gedrag :
● Sociaal leren (Bandura)
● Zelfcontrole (Gottfredson & Hirschi)
3
, ● Emotionele deprivatie (Healy & Bronner)
● Morele socialisatie theorie (Hoffman)
● Persoonlijkheidsfactoren (Eysenck)
● Sociale disorganisatie (James)
● Labeling en sociale segregatie (Lemert)
Uitgangspunten theorieën:
➢ Geen statisch gegeven (dynamisch, je kan herstellen van bv ODD)
➢ Erkenning diverse vormen van crimineel gedrag & diverse ontwikkelingspaden (versch wegen
naar delinq gedrag: omgeving, genetica, …)
➢ Resultaat van diverse bio-psycho-sociale invloeden
➢ Risicofactoren (vergroten kans, maar verklaren geen gedrag) vs. causale factoren
➢ Risicofactoren & protectieve factoren (verkleinen kans)
“Wetmatigheden”/uitgangspunten:
1. Equifinaliteit: zelfde uitkomst kan versch oorzaken hebben (bv depressie)
2. Multifinaliteit: zelfde risicofactoren kunnen versch uitkomsten hebben (bv trauma: ene kropt op,
andere agressief gedrag, andere eetstoornis, …)
3. Ontwikkeling vs. aanhouden vs. verergering (kijken naar factoren die zorgen dat gedrag of
blijft duren of aanhoudt of escaleert)
4. Individu is geen passief object → is actief, kan op eigen wilskracht veranderen (niet omdat je
1x delict pleegde, dat je dat blijft doen)
5. Lange termijn invloeden (bv: ouders, opvoeding, schooltijd, …) & situationele factoren (korte
termijn: bv ontslag, relatiebreuk, …)
6. Rol van objectieve kenmerken en subjectieve interpretaties (sommigen gevoelig voor
negatief commentaar, is afhankelijk vd interpretatie vd persoon)
4. Het bio-psycho-sociaal model
Verschillende risicofactoren:
➔ Genetische kwetsbaarheid: veel stoornissen hebben genetische basis (bv ADHD)
➔ Opvoeding
➔ Familiale en sociale factoren
➔ Wisselwerking tussen kind en ouder
◆ bv: kind reageert agressief → ouder ook agressief → kind nog agressiever
⇒ Zowel individuele kenmerken als omgeving en interacties spelen rol
4
Samenvatting
1.Forensische psychologie: een introductie
Forensische wetenschappen
= overkoepelend (bv for psy/for crim subdisciplines daarvan)
● Forensische psychologie ≠ series
● Forensische psychologie = snijvlak justitie en psychologie → is toepassing vd klinische
psychologie op justitiële vraagstukken
Steeds bredere definities forensische psychologie in loop vd tijd:
❖ Toch, 1961: bestudeert proces van rechtvaardigheid + kijkt naar doelen, motieven, gedachten en
gevoelens vd mensen
❖ Gudjonsson & Haward, 1998: is tak vd toegepaste psychologie die zich bezighoiudt met
verzamelen, bestuderen, presenteren van bewijs voor gerechtelijke doelen
❖ Bartol & Bartol, 2008: is zowel 1) het onderzoek (van menselijk gedrag in rechtssysteem) en 2)
beroepsuitoefening van psy binnen rechtssysteem
❖ Needs, 2008: is toepassing van methodes, theorieën en bevindingen uit de psychologie naar
rechtssysteem (for psy gebruikt in versch settings: politie, rechtbank, gevangenis, …)
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists:
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any
sub-discipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific,
technical, or specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and
administrative matters.”
Forensische psychologie =
● wetenschappelijke, technische of gespecialiseerde psy kennis toepast op :
○ (1) justitiële vragen mbt contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen
○ (2) niet-justitiële vragen mbt grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling
en vrijwillige hulpverlening)
● For psycholoog = gespecialiseerd in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag,
forensische psychodiagnostiek en behandeling van plegers/slachtoffers.
Toegepast binnen verschillende velden:
1
,Psychologie & Recht
Psychologen en rechters:
➔ Verschillen in training
➔ Verschillen in attitude: beschermen vs hulp
◆ rechters: beschermen vh recht
◆ psycholoog: hulp geven, ergere feiten voorkomen
➔ Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
◆ Klinische opinie (psy) is geen wetenschappelijke opinie
◆ Is hun opinie wel toepasbaar binnen juridische vraagstelling ?
◆ Bepaalde juridische vragen niet beantwoordbaar voor psy
➔ Verschillen in paradigma’s
◆ Vrije wil (rechters) ⇔ Determinisme: bepaald door omgeving (psycholoog)
◆ Feiten: advocaat zoekt spanning in rechtszaal ⇔ psycholoog: preventie / behandeling
◆ Aard vh feit:
● nooit met zekerheid iets zeggen over iemands gedrag (bv kans op recidive? = blijft
inschatting/hypothese)
Forensische Psychologie in beweging
Door:
⇒ Wijzigingen binnen recht (bv krankzinnigheid: vroeger duivel uitdrijven, nu behandelen)
- moord Edward Drummond ⇒ sinds toen idee: nood aan deskundigheid over krankz
⇒ Evoluties binnen algemene psychologie (inzicht in geheugenproces, psychodiagnostiek)
⇒ Sociale omwentelingen (bv kindermisbruik: nu meer aandacht en ernstiger genomen)
⇒ Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie (bv voyeurisme 2016 strafbaar gesteld)
⇒ Nieuwe ‘afzetmarkt’ (Bv. werving politieagenten, Bv. analyse cybergedrag)
⇒ Training + professionalisatie voor for psy
2
,H1: Ontwikkeling van antisociaal gedrag
1. De aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
● stijging jeugdbeschermingszaken
● stijging misdrijf omschreven feiten (MOF)
● stijging verontrustende opvoedingssituatie (VOS)
2. De psychiatrische visie
Wat zijn gedragsproblemen? → Verschillende termen:
● Gedragsstoornis: gedragsproblemen die over langere tijd voorkomen en negatieve impact
hebben op persoon en/of omgeving
● Antisociaal gedrag: gedrag gericht tegen geldende normen en regels (brede term)
● Delinquent gedrag: overtreden van wettelijke regels
DSM 5 = handleiding v versch psychiatrische stoornissen met criteria
Gedragsstoornis criteria DSM 5:
● Problemen met zelfcontrole (emotie &/of gedrag)
● Rechten van anderen worden geschonden
● Conflict met normen of autoriteit
● Ontstaan in kindertijd of adolescentie
● Co-morbiditeit met andere problemen (bv. depressie, angst)
⇒ 3 stoornissen uit DSM als voorbeeld:
a) Oppositionele-opstandige stoornis (ODD)
➢ Gedragspatroon: Boos, prikkelbaar, ruziezoekend, openlijk ongehoorzaam, wraakzucht
(min. 6m, min. 4 symptomen tov min. 1 persoon die niet sibling is)
➢ Oorzaak: Distress bij zichzelf (bv angst), distress bij anderen (frustratie)
➢ Impact op: Sociaal, school, beroep
b) Periodiek explosieve stoornis (PES)
➢ Gedragspatroon: Uitbarstingen, geen controle over agressieve impulsen (verbale/fysieke
agressie)
➢ Oorzaak: agressiviteit niet in verhouding met uitlokkende factor/stressor
➢ Planning: niet gepland, niet om bepaald doel te bereiken(impulsief)
c) Normoverschrijdend-gedragsstoornis (bv child of rage docu)
➢ Repetitief en persisterend gedragspatroon
➢ Agressie tav mensen + dieren
➢ Beperkte prosociale emoties (geen spijt, geen empathie, …)
➢ Vernieling: van eigendommen, opzettelijk
➢ Bedrog/diefstal is gepland en doelmatig
➢ Regelovertreding: bv spijbelen, weglopen, …
3. Verschillende theorieën ontwikkeling antisociaal gedrag :
● Sociaal leren (Bandura)
● Zelfcontrole (Gottfredson & Hirschi)
3
, ● Emotionele deprivatie (Healy & Bronner)
● Morele socialisatie theorie (Hoffman)
● Persoonlijkheidsfactoren (Eysenck)
● Sociale disorganisatie (James)
● Labeling en sociale segregatie (Lemert)
Uitgangspunten theorieën:
➢ Geen statisch gegeven (dynamisch, je kan herstellen van bv ODD)
➢ Erkenning diverse vormen van crimineel gedrag & diverse ontwikkelingspaden (versch wegen
naar delinq gedrag: omgeving, genetica, …)
➢ Resultaat van diverse bio-psycho-sociale invloeden
➢ Risicofactoren (vergroten kans, maar verklaren geen gedrag) vs. causale factoren
➢ Risicofactoren & protectieve factoren (verkleinen kans)
“Wetmatigheden”/uitgangspunten:
1. Equifinaliteit: zelfde uitkomst kan versch oorzaken hebben (bv depressie)
2. Multifinaliteit: zelfde risicofactoren kunnen versch uitkomsten hebben (bv trauma: ene kropt op,
andere agressief gedrag, andere eetstoornis, …)
3. Ontwikkeling vs. aanhouden vs. verergering (kijken naar factoren die zorgen dat gedrag of
blijft duren of aanhoudt of escaleert)
4. Individu is geen passief object → is actief, kan op eigen wilskracht veranderen (niet omdat je
1x delict pleegde, dat je dat blijft doen)
5. Lange termijn invloeden (bv: ouders, opvoeding, schooltijd, …) & situationele factoren (korte
termijn: bv ontslag, relatiebreuk, …)
6. Rol van objectieve kenmerken en subjectieve interpretaties (sommigen gevoelig voor
negatief commentaar, is afhankelijk vd interpretatie vd persoon)
4. Het bio-psycho-sociaal model
Verschillende risicofactoren:
➔ Genetische kwetsbaarheid: veel stoornissen hebben genetische basis (bv ADHD)
➔ Opvoeding
➔ Familiale en sociale factoren
➔ Wisselwerking tussen kind en ouder
◆ bv: kind reageert agressief → ouder ook agressief → kind nog agressiever
⇒ Zowel individuele kenmerken als omgeving en interacties spelen rol
4
