CONTACT 2 – Introduc1e
Doel:
- Basiskennis en vaardigheden ivm onderzoeksmethodologie verwerven/toepassen/verdiepen
- Begrijpen van verantwoord/kri9sch kunnen omgaan met medisch gericht wetenschappelijk
onderzoek:
→ Belang van wetenschappelijk a>tude binnen universitaire opleiding en binnen beroepsleven
→ Levenslang leren als basisa>tude
- Inzicht in de grote (r)evolu9es van het (wetenschappelijk) denken doorheen de geschiedenis in
rela9e tot belangrijke ontwikkelingen binnen de levenswetenschappen, farmacie en geneeskunde
Rela)e tot leerdoelen:
- ‘Weten’ op de unief = heel anders dan ‘weten’ in het middelbaar onderwijs:
Ac9ever, kri)scher, meer waterdicht, inhoudelijker, completer
- Niet louter reproducerend, maar op basis van eigen inzichten
- Verbanden leren leggen tss verschillende vakken en specialiteiten
- Toepassen van aangeleerde vaardigheden in andere vakken
Defini)es van “wetenschap”:
- Wetenschap = zowel systema2sch verkregen en geordende objec2eve menselijke kennis, als proces
van kennisverwerving en gemeenschap waarin kennis w vergaard; gemeenschap hee= eigen
wetenschappelijke methodes en conven2es;
Wetenschap en technologie zn belangrijke elementen van moderne geïndustrialiseerde samenleving
→ Hoe beter we wetenschap begrijpen, hoe beter we de wereld rondom ons
begrijpen. Uit die kennis kunnen wij bv gerichtere medicijnen, technieken,..
ontwikkelen
- OpzeAelijk + doelgericht onderzoek en verwerving van kennis op bepaald
terrein/vakgebied/vakwetenschap
→ Wetenschappers proberen elke keer een bepaald iets te verklaren en werken daar
naar toe
- Alle kennis die we hebben rond bepaald gebied + systema2sche manier waarop we verdere kennis
hierrond kunnen verkrijgen
→ Uit fenomenen die je al kent en al bewezen hebt, ga je proberen een verklaring te
krijgen uit de dingen die je al weet een naar een verklaring kunnen leiden.
- Verzamelen van kennis door bestudering van verschijnsel; wetenschappers zoeken naar verklaringen
en proberen bewijzen te vinden
→ Je hebt een bepaald fenomeen en dat gaat een wetenschapper vervolgens
proberen te verklaren en bewijzen adhv hypothese en bewijzen.
Evolu)e van het wetenschappelijk denken
- Werken in verschillende niveaus
- Denken over wetenschap sprekende in func9e van de 9jd en in rela9e met de kunst (die vaak een
reflec9e is van de evolu9e van het WD) in evolu9e met de natuurwetenschappen (hoe die evolueert
doorheen de 9jd) aan daaraan ook gekoppeld de progressie van de GNK
- 5 denkniveaus:
→ Het denken (D)
→ (Natuur-)wetenschap (W)
1
, → Geneeskunde (G)
→ Kunst (K)
→ Tijd (T)
→ (Taal omdat het een historisch component toevoegt)
Is de waarneming beperkt tot de wereld rondom ons? Centrale vraag doorheen de hele cursus +
examenvraag
- Kunst heeY een eigen historieken ontwikkeling
- Een denkende mens kan universele vragen stellen op verschillende niveau’s
- Bv. Renée Marguerite
→ Het is een pijp, maar ook niet, want het is een a^eelding. Het is
een beeld wat voor ons een samenva>ng is voor het
begrip/concept geassocieerd met het woord pijp. Ook kan een
pijp uit verschillende vormen en andere dingen bestaan (zoals de
waterpijp)
→ De wereld rondom ons gaat een interac9e aan met onszelf en
daaruit ontstaan onze gewaarwordingen. Wat kunnen we zeker
weten op grond van onze waarnemingen?
- Zijn waarnemingen beperkt door de wereld rondom ons?
- Bv. Mensen in oorlog hebben andere percep9e van de wereld dan ons
Bv. Foto van NMRI-scan – Je weet wat een NMRI-scan is maar kennis te klein om te weten of de
NMRI-scan goed/slecht is
Bv. Kieuwboogfistel
Bv. Een cel dat door andere gezien kan worden als een planeet
→ Als je zelf onderzoek hebt gedaan weet je ook direct alle onderdelen
ervan
→ Andere die deze a^eelding nog nooit hebben bekeken hebben het
moeilijk om deze structuur te begrijpen
- We herkennen dingen die we eerder hebben geleerd, wat je ziet hangt af van de voorkennis vh
onderwerp
→ Je moet niet snel conclusies trekken uit een eenvoudige waarneming, maar het studieobject van
verschillende kanten bekijken → zo begrijp je beter hoe de gehele wereld in elkaar zit
- We kunnen dingen zien op macroscopisch niveau, maar ook op microscopisch niveau is er leven.
→ geldt ook elementair zoals atomen, golven en kerndeeltjes
→ in wiskunde: priemgetallen kunnen oneindig doorgaan
Waarneming = (deels) begrensd door technologische en theore2sche vooruitgang
Wetenschap speelt zich af op de grens van de (theore2sche) waarneming… tast het onbekende af op zoek
naar nieuwe inzcihten
2
,Fractals Examenvraag – Meerkeuze “Wat is een fractal?”
- Expanderende of evoluerende symmetrie
- Fractals als natuurlijk fenomeen
- Eindeloze herhaling van wiskundige patronen die overeenkomen
met structuren die we in de natuur tegenkomen
Defini)e van wetenschap - Albert Einstein
- “Wetenschap als existerend geheel is het meest objec2eve dat de mens kent. Maar als ac9viteit, als
doel waarnaar gestreefd wordt is zij even subjec2ef en psychologisch bepaald als iedere andere
vorm van menselijk handelen. Dat gaat zover, dat de vroeg ‘wat is het doel en de betekenis van de
wetenschap?’ door verschillende volkeren in verschillende 2jdperken steeds verschillend
beantwoord wordt”
- Wetenschapsbederijf: ins9tuut der wetenschap bv. De universiteiten, de hoogleraren, de docenten,
de organisa2e, …
- Wetenschappelijke ac9viteit of wetenschapsbeoefening: elke wetenschapper houdt zich in
meerdere of mindere maten bezig met beredeneren, meten, registreren, waarnemen,
experimenteren, ordenen, interpreteren, begripsvorming, verwoording, afleiding, voorspellen,
hypothesevorming- en toetsing, evalua2e, planning, …
- Wetenschappelijke kennis: de wetenschappelijke producten vd ac9viteit;
vormt slechts een reconstruc9e van een deel van de werkelijkheid
Academische wetenschapsbedrijf: wie, wat en hoe?
- Professoren/docenten zijn leidinggevende (senior) onderzoekers
Bv. Zelfstandig Academisch Personeel (ZAP);
Lezen, ontwerpen, schrijven en verdedigen van onderzoeksprojecten;
Binnenhalen van projeckinanciering voor het onderzoek (personeel en materiaal);
Projectcoördina9e en -administra9e;
Supervisie van het onderzoek en de resultaten;
Opleiding jonge onderzoekers (master & PhD studenten);
Onderzoek dan en resultaten rapporteren
- Het werk aan de “bench”, in het labo, wordt meestal verricht door technici, studenten, phD
studenten, assistenten en postdocs
Academische vrijheid
- Met betrekking tot onderzoek omvat de vrijheid te bepalen
→ Wat onderzocht wordt (voorwerp) en hoe dit onderzocht wordt (methode)
→ Welke resultaten beoogd worden
→ Wanneer het onderzoek beëindigd is
→ Wanneer en op welke manier onderzoekresultaten bekend w gemaakt
- Wetenschappers mogen niet gedwongen worden uitspraken te doen die ze wetenschappelijk niet
voor hun rekening kunnen nemen
- Het is GEEN absolute vrijheid: academische terughoudendheid
Realiteit
- Meeste wetenschappers zijn niet ac9ef binnen academische ins9tuten
- Veel wetenschap aan industriële laboratoria (research & development), militaire ins9tuten,
ziekenhuizen of organisa9es die een brug slaan tussen beleid en academische/fundamentele
wetenschap
3
, - Deze buiten de typische academische se>ng beoefende wetenschap heeY (deels) andere
karakteris9eken en doelstellingen → toepassingsgericht onderzoek
- Gaat niet alleen om reconstrueren van werkelijkheid MAAR vooral over de construc9e ervan
- Onderzoek is voornamelijk en steeds meer gericht op economische/maatschappelijke finaliteit
Bv. Biotechnologie in opmars
140 biotechnologiebedrijven ac9ef in België: Ablynx, 9genix, move9s
Ablynx = produc9e van mini-an9lichamen – komende van kamelen (waarom is niet de vraag,
maar eigenschappen ervan kunnen gebruikt w in de gnk + hoe die eigenschappen
gecommercialiseerd kunnen w)
Academisch wetenschappelijk onderzoek
- Controleert reproduceerbaarheid van eerder verkregen resultaten van andere onderzoekers en
herhaalt experimenten en andere vormen van onderzoek (wetenschap zuivert zichzelf)
- Bouwt verder op werk van anderen maar pleegt geen plagiaat en citeert correct met
bronvermelding
- Is neutraal en objec9ef en niet gebonden aan een bepaalde ideologie, commerciële onderneming,
poli9ek of godsdienst
- StreeY niet in eerste instan9e naar geldelijk gewin
- Is een sociale en ra2onele ac9viteit: resultaten worden vaak in groepsverband verkregen en al9jd in
overleg beoordeeld, aanvaard of afgewezen
- Onderzoekers in een vakgebied zijn doorgaans georganiseerd in na9onale en interna9onale
gemeenschappen, die regelma9g wetenschappelijke congressen organiseren ter bespreking van
onderzoek
- Bv. Water kookt op 100 graden
→ niet waar: moet aan voorwaarden (1 atm, zeeniveau, zuiver water, voldoende
nuclea9ekernen) voldoen
Bv. Pancrea9sche betacellen prolifereren oiv glucocor9coiden
→ normale omstandigheden: alleen opgezuiverde betacellen, in specifieke cultuurmedia,
wanneer in cultuur gebracht op plas9cs gecoat met specifieke extracellulaire matrix moleculen
Wetenschappelijke methode
- Aanduiding van de algemene werkwijze in de wetenschap, die is gebaseerd op waarneming, me2ng,
voorspelling, experiment, verifica2e en falsifica2e (defini9e)
- Voorgesteld als een “empirische cyclus”: een cyclische interac9e van het opstellen van hypothesen,
het doen van voorspellingen, het toetsen door waarneming en het evalueren van hypothese en
resultaten
- Elke wetenschap ontwikkelt haar eigen theorieën, methoden en technieken:
→ Epidemiologie
→ Biologie
→ Gene9ca
Vereenvoudigde empirische cyclus
- Observa2e: waarnemen en verzamelen van empirische feiten
- Induc2e: formuleren van een algemene veronderstelling op basis van observa9es; van specifiek naar
algemeen
- Deduc2e: formuleren van specifieke toetsbare hypotheses; van algemeen naar specifiek (theorie
naar hypothese)
- Toetsen: toetsen van hypothese door middel van een experiment
4
Doel:
- Basiskennis en vaardigheden ivm onderzoeksmethodologie verwerven/toepassen/verdiepen
- Begrijpen van verantwoord/kri9sch kunnen omgaan met medisch gericht wetenschappelijk
onderzoek:
→ Belang van wetenschappelijk a>tude binnen universitaire opleiding en binnen beroepsleven
→ Levenslang leren als basisa>tude
- Inzicht in de grote (r)evolu9es van het (wetenschappelijk) denken doorheen de geschiedenis in
rela9e tot belangrijke ontwikkelingen binnen de levenswetenschappen, farmacie en geneeskunde
Rela)e tot leerdoelen:
- ‘Weten’ op de unief = heel anders dan ‘weten’ in het middelbaar onderwijs:
Ac9ever, kri)scher, meer waterdicht, inhoudelijker, completer
- Niet louter reproducerend, maar op basis van eigen inzichten
- Verbanden leren leggen tss verschillende vakken en specialiteiten
- Toepassen van aangeleerde vaardigheden in andere vakken
Defini)es van “wetenschap”:
- Wetenschap = zowel systema2sch verkregen en geordende objec2eve menselijke kennis, als proces
van kennisverwerving en gemeenschap waarin kennis w vergaard; gemeenschap hee= eigen
wetenschappelijke methodes en conven2es;
Wetenschap en technologie zn belangrijke elementen van moderne geïndustrialiseerde samenleving
→ Hoe beter we wetenschap begrijpen, hoe beter we de wereld rondom ons
begrijpen. Uit die kennis kunnen wij bv gerichtere medicijnen, technieken,..
ontwikkelen
- OpzeAelijk + doelgericht onderzoek en verwerving van kennis op bepaald
terrein/vakgebied/vakwetenschap
→ Wetenschappers proberen elke keer een bepaald iets te verklaren en werken daar
naar toe
- Alle kennis die we hebben rond bepaald gebied + systema2sche manier waarop we verdere kennis
hierrond kunnen verkrijgen
→ Uit fenomenen die je al kent en al bewezen hebt, ga je proberen een verklaring te
krijgen uit de dingen die je al weet een naar een verklaring kunnen leiden.
- Verzamelen van kennis door bestudering van verschijnsel; wetenschappers zoeken naar verklaringen
en proberen bewijzen te vinden
→ Je hebt een bepaald fenomeen en dat gaat een wetenschapper vervolgens
proberen te verklaren en bewijzen adhv hypothese en bewijzen.
Evolu)e van het wetenschappelijk denken
- Werken in verschillende niveaus
- Denken over wetenschap sprekende in func9e van de 9jd en in rela9e met de kunst (die vaak een
reflec9e is van de evolu9e van het WD) in evolu9e met de natuurwetenschappen (hoe die evolueert
doorheen de 9jd) aan daaraan ook gekoppeld de progressie van de GNK
- 5 denkniveaus:
→ Het denken (D)
→ (Natuur-)wetenschap (W)
1
, → Geneeskunde (G)
→ Kunst (K)
→ Tijd (T)
→ (Taal omdat het een historisch component toevoegt)
Is de waarneming beperkt tot de wereld rondom ons? Centrale vraag doorheen de hele cursus +
examenvraag
- Kunst heeY een eigen historieken ontwikkeling
- Een denkende mens kan universele vragen stellen op verschillende niveau’s
- Bv. Renée Marguerite
→ Het is een pijp, maar ook niet, want het is een a^eelding. Het is
een beeld wat voor ons een samenva>ng is voor het
begrip/concept geassocieerd met het woord pijp. Ook kan een
pijp uit verschillende vormen en andere dingen bestaan (zoals de
waterpijp)
→ De wereld rondom ons gaat een interac9e aan met onszelf en
daaruit ontstaan onze gewaarwordingen. Wat kunnen we zeker
weten op grond van onze waarnemingen?
- Zijn waarnemingen beperkt door de wereld rondom ons?
- Bv. Mensen in oorlog hebben andere percep9e van de wereld dan ons
Bv. Foto van NMRI-scan – Je weet wat een NMRI-scan is maar kennis te klein om te weten of de
NMRI-scan goed/slecht is
Bv. Kieuwboogfistel
Bv. Een cel dat door andere gezien kan worden als een planeet
→ Als je zelf onderzoek hebt gedaan weet je ook direct alle onderdelen
ervan
→ Andere die deze a^eelding nog nooit hebben bekeken hebben het
moeilijk om deze structuur te begrijpen
- We herkennen dingen die we eerder hebben geleerd, wat je ziet hangt af van de voorkennis vh
onderwerp
→ Je moet niet snel conclusies trekken uit een eenvoudige waarneming, maar het studieobject van
verschillende kanten bekijken → zo begrijp je beter hoe de gehele wereld in elkaar zit
- We kunnen dingen zien op macroscopisch niveau, maar ook op microscopisch niveau is er leven.
→ geldt ook elementair zoals atomen, golven en kerndeeltjes
→ in wiskunde: priemgetallen kunnen oneindig doorgaan
Waarneming = (deels) begrensd door technologische en theore2sche vooruitgang
Wetenschap speelt zich af op de grens van de (theore2sche) waarneming… tast het onbekende af op zoek
naar nieuwe inzcihten
2
,Fractals Examenvraag – Meerkeuze “Wat is een fractal?”
- Expanderende of evoluerende symmetrie
- Fractals als natuurlijk fenomeen
- Eindeloze herhaling van wiskundige patronen die overeenkomen
met structuren die we in de natuur tegenkomen
Defini)e van wetenschap - Albert Einstein
- “Wetenschap als existerend geheel is het meest objec2eve dat de mens kent. Maar als ac9viteit, als
doel waarnaar gestreefd wordt is zij even subjec2ef en psychologisch bepaald als iedere andere
vorm van menselijk handelen. Dat gaat zover, dat de vroeg ‘wat is het doel en de betekenis van de
wetenschap?’ door verschillende volkeren in verschillende 2jdperken steeds verschillend
beantwoord wordt”
- Wetenschapsbederijf: ins9tuut der wetenschap bv. De universiteiten, de hoogleraren, de docenten,
de organisa2e, …
- Wetenschappelijke ac9viteit of wetenschapsbeoefening: elke wetenschapper houdt zich in
meerdere of mindere maten bezig met beredeneren, meten, registreren, waarnemen,
experimenteren, ordenen, interpreteren, begripsvorming, verwoording, afleiding, voorspellen,
hypothesevorming- en toetsing, evalua2e, planning, …
- Wetenschappelijke kennis: de wetenschappelijke producten vd ac9viteit;
vormt slechts een reconstruc9e van een deel van de werkelijkheid
Academische wetenschapsbedrijf: wie, wat en hoe?
- Professoren/docenten zijn leidinggevende (senior) onderzoekers
Bv. Zelfstandig Academisch Personeel (ZAP);
Lezen, ontwerpen, schrijven en verdedigen van onderzoeksprojecten;
Binnenhalen van projeckinanciering voor het onderzoek (personeel en materiaal);
Projectcoördina9e en -administra9e;
Supervisie van het onderzoek en de resultaten;
Opleiding jonge onderzoekers (master & PhD studenten);
Onderzoek dan en resultaten rapporteren
- Het werk aan de “bench”, in het labo, wordt meestal verricht door technici, studenten, phD
studenten, assistenten en postdocs
Academische vrijheid
- Met betrekking tot onderzoek omvat de vrijheid te bepalen
→ Wat onderzocht wordt (voorwerp) en hoe dit onderzocht wordt (methode)
→ Welke resultaten beoogd worden
→ Wanneer het onderzoek beëindigd is
→ Wanneer en op welke manier onderzoekresultaten bekend w gemaakt
- Wetenschappers mogen niet gedwongen worden uitspraken te doen die ze wetenschappelijk niet
voor hun rekening kunnen nemen
- Het is GEEN absolute vrijheid: academische terughoudendheid
Realiteit
- Meeste wetenschappers zijn niet ac9ef binnen academische ins9tuten
- Veel wetenschap aan industriële laboratoria (research & development), militaire ins9tuten,
ziekenhuizen of organisa9es die een brug slaan tussen beleid en academische/fundamentele
wetenschap
3
, - Deze buiten de typische academische se>ng beoefende wetenschap heeY (deels) andere
karakteris9eken en doelstellingen → toepassingsgericht onderzoek
- Gaat niet alleen om reconstrueren van werkelijkheid MAAR vooral over de construc9e ervan
- Onderzoek is voornamelijk en steeds meer gericht op economische/maatschappelijke finaliteit
Bv. Biotechnologie in opmars
140 biotechnologiebedrijven ac9ef in België: Ablynx, 9genix, move9s
Ablynx = produc9e van mini-an9lichamen – komende van kamelen (waarom is niet de vraag,
maar eigenschappen ervan kunnen gebruikt w in de gnk + hoe die eigenschappen
gecommercialiseerd kunnen w)
Academisch wetenschappelijk onderzoek
- Controleert reproduceerbaarheid van eerder verkregen resultaten van andere onderzoekers en
herhaalt experimenten en andere vormen van onderzoek (wetenschap zuivert zichzelf)
- Bouwt verder op werk van anderen maar pleegt geen plagiaat en citeert correct met
bronvermelding
- Is neutraal en objec9ef en niet gebonden aan een bepaalde ideologie, commerciële onderneming,
poli9ek of godsdienst
- StreeY niet in eerste instan9e naar geldelijk gewin
- Is een sociale en ra2onele ac9viteit: resultaten worden vaak in groepsverband verkregen en al9jd in
overleg beoordeeld, aanvaard of afgewezen
- Onderzoekers in een vakgebied zijn doorgaans georganiseerd in na9onale en interna9onale
gemeenschappen, die regelma9g wetenschappelijke congressen organiseren ter bespreking van
onderzoek
- Bv. Water kookt op 100 graden
→ niet waar: moet aan voorwaarden (1 atm, zeeniveau, zuiver water, voldoende
nuclea9ekernen) voldoen
Bv. Pancrea9sche betacellen prolifereren oiv glucocor9coiden
→ normale omstandigheden: alleen opgezuiverde betacellen, in specifieke cultuurmedia,
wanneer in cultuur gebracht op plas9cs gecoat met specifieke extracellulaire matrix moleculen
Wetenschappelijke methode
- Aanduiding van de algemene werkwijze in de wetenschap, die is gebaseerd op waarneming, me2ng,
voorspelling, experiment, verifica2e en falsifica2e (defini9e)
- Voorgesteld als een “empirische cyclus”: een cyclische interac9e van het opstellen van hypothesen,
het doen van voorspellingen, het toetsen door waarneming en het evalueren van hypothese en
resultaten
- Elke wetenschap ontwikkelt haar eigen theorieën, methoden en technieken:
→ Epidemiologie
→ Biologie
→ Gene9ca
Vereenvoudigde empirische cyclus
- Observa2e: waarnemen en verzamelen van empirische feiten
- Induc2e: formuleren van een algemene veronderstelling op basis van observa9es; van specifiek naar
algemeen
- Deduc2e: formuleren van specifieke toetsbare hypotheses; van algemeen naar specifiek (theorie
naar hypothese)
- Toetsen: toetsen van hypothese door middel van een experiment
4
