Taal tussen natuur en cultuur – vragen bij de syllabus
Deel 1.1: naar een definitie: wat is menselijke
natuurlijke taal?
1)
- kenmerken die nat. talen van kunstmatige talen onderscheiden:
(Wat valt er onder een ‘kunstmatige taal’:
1. kunsttaal (zoals het Esperanto) -> op bepaald moment bewust ontworpen om nat. taal te
vervangen (uitz.: Klingon van Star Track)
2. wetenschp. taal (= notiesystemen zoals de formele logica, de algebra, de taal van de
wiskunde, …) -> op bepaald moment bewust ontworpen door wetensch. of filosofen, doel:
behandeling wet. vraagstukken te vergemakkelijken + onvolkomenheden v/nat. taal weg
werken -> ‘perfecte’ taal
3. computer- en programmeertalen)
kenmerken die kunstmatige talen van nat. taal onderscheiden:
1. nat. taal => in bep. gemeenschap gebruikt voor algemene comm. doeleinden
bv. wetenschp. taal -> gebruikt om te comm. over bep. domein
2. nat. taal => heeft lange traditie: niet bewust door mens gecreëerd + precieze
ontstaansmoment is moeilijk te bepalen
3. nat. taal => door kinderen spontaan aangeleerd en verworven
- voor welke kenmerken verschilt welke kunstmatige taal?
Wet. taal => niet gebruikt voor algemene comm. doeleinden + gecreëerd door wet. en filosofen +
kinderen verwerven het niet spontaan
Kunsttaal => wel bewust op bepaald moment gecreëerd, maar een aantal kunsttalen vertonen na een
tijd wel kenmerk 1 & 3
2)
- geschreven taal is voor de taalkunde secundair t.o.v. gesproken taal:
Mens. taal = in eerste instantie gesproken taal: bestaat uit klankenreeksen die door auteur worden
voortgebracht & die oor toehoorder zullen bereiken
Geschreven taal -> niet als vorm van nat. taalgebruik beschouwd
-> bewuste beslissing + wordt aangeleerd (dus niet spontaan)
1. mensen leren spontaan spreken, zonder dat ze daar enig formeel onderwijs voor moeten
ontvangen, dit in tegenstelling tot geschreven taal, die slechts na formele instructie op school
of elders wordt aangeleerd
2. er bestaat geen enkele levende menselijke natuurlijke taal die wel geschreven, maar niet
gesproken wordt (uitz.: aantal kunsttalen (bv.: de logica))
3)
- context waarin gesproken taal & geschreven taal worden gebruikt, is versch.:
Gesproken taal:
Meestal gebruikt in face-to-face gesprekken + telefoongesprekken, online contacten, …
Geschreven interactie:
Vindt meestal plaats zonder dat de lezer(s) fysiek in de nabijheid van de schrijver(s) hoeven te zijn +
zonder dat zij meteen kunnen reageren op wat geschreven staat
- gevolgen voor vorm v/gebruikte taal:
,Geschreven taal:
Tijd om de mogelijke interpretaties van wat geschreven wordt zorgvuldig te overdenken + de
formulering aan te passen
-> gespr. taal: taaluitingen meer on the spot, +/- gelijktijdig bedacht en geformuleerd
Gespr. taal: rekening gehouden met elementen uit de context -> heel wat elementen in de gebruikte
taaluitingen niet hoeven geëxpliciteerd te worden
-> in geschr. taal wel nodig
+ wijze waarop info wordt aangebracht verschilt fundamenteel
- illustreer a.d.h.v. vb. (van die bloem) gespr. <-> geschr.:
In gespr.: info stukje per stukje aangebracht + in versch. beurten + in korte uitingen + er wordt
beroep gedaan op elementen in situationele context (hoe interpreteer je die Mhmmm? ->
gelaatsuitdrukking + intonatie) + gesprekdeelnemers beide betrokken & reageren op elkaar
In geschr.: een lange zin (hoofdzin en bijzin) + info geëxpliciteerd die dat niet wordt in gespr. tekst +
geen beroep op info uit context + info in een richting: schrijver -> lezer
4)
- waarom beschouwt men gebaren taal als nat. taal?
Argument 1: taalverwerving:
- dove kinderen verwerven gebarentaal van dove ouders even spontaan/nat. als kinderen die
gesproken nat. taal verwerven (dus niet via expliciete instructies etc.)
- kinderen die gebarentaal verwerven -> doorlopen stadia die gelijken op stadia die worden
doorlopen door kinderen die gespr. nat. taal verwerven
Argument 2: ontstaan spontaan
- zijn niet op een bepaald moment bewust door iemand gecreëerd -> ontstaan vanzelf
- mensen die doof worden geboren -> beginnen spontaan een nieuwe gebarentaal te ontwikkelen,
wanneer ze samenkomen om gemeenschap te vormen (als er nog geen geb.taal voorhanden is)
Vb.: homesign
Argument 3: structurele kenmerken
- vertonen ook belangrijkste structurele kenmerken die ook in gespr. talen terug te vinden zijn
bv. meeste tekens waaruit geb.taal bestaat, zijn na een tijdje niet iconisch, maar arbitrair
= ze lijken niet op datgenen waarnaar ze verwijzen
bv. woorden in gespr. talen bestaan uit klanken die zelf geen betekenis meer hebben -> hond heeft
betekenis maar de h-o-n-d klanken niet -> hetzelfde geldt voor de meeste tekens in geb.taal
5)
- resultaten van poging om taal aan te leren aan bonobo Kanzi:
1. Tijdens de eerste 18 maanden training leerde Kanzi 250 symbolen aan, die een
verwijzing of referentiële waarde hadden (hij gebruikte dus symbolen met soort verwijzing)
2. begon die symbolen ook spontaan te combineren -> bv.: combinatie die overeenstemt met
de Engelse woordgroep Matata grouproom tickle (verzoek om Matata te laten deelnemen
aan spel waarbij andere bonobo’s elkaar kietelen in gez. ruimte)
3. toen hij 5.5 j was -> kon 13.000 uitingen produceren, waarvan 10% bestond uit twee of meer
elementen (723 spontane uitingen)
4. kon redelijk complexe bevelen in ENG opvolgen + begreep verschil tussen Make the doggie
bite the snake en Make the snake bite the doggie
=> Kanzi begreep dat uitspraken patroon vertoonden
, 5. begreep echter niet echt gram. structuren en noties
- verschillen tekenproducties Kanzi & menselijke taal:
Symbolen die Kanzi leerde/produceerde -> niet vocaal
= min of meer schematische tekeningen op een toetsenbord zodat hij ze kan aantikken
Symbolen = lexigrammen -> vormen samen soort artificiële taal, het Yerkish
- verschil menselijke taal & dierlijke comm.:
Menselijke nat. taal = uniek
-> veel ingewikkeldere structuren dan combinaties van tekens die in tekenproducties dierlijke comm.
worden gevonden
-> productiever: veel meer taaluitingen vormen met meer versch. structuren
-> creatiever: repertorium aan menselijke taaltekens kan steeds uitgebreid worden -> aantal tekens
dat mensapen aanleren beperkter is
-> veel flexibeler: bv. bonobo’s/blauwapen -> reeks signalen met standaard betekenissen (liggen dus
vast)
: bij mensen -> zelfs gebaar naar een raam kan versch. interpretaties hebben
: mensapen in het wild maken zelfs geen wijsgebaren
-> behoefte om zich te uiten: neiging om constant te communiceren over de wereld rondom hen ->
bij apen niet in die mate aanwezig
6)
- wat bedoelt Hockett wanneer hij zegt dat taalvormen een semantische waarde hebben:
= hebben betekenis waardoor ze o.a. kunnen worden gebruikt om naar levende wezens, objecten,
gebeurtenissen of acties buiten de taal te verwijzen
-> verschil tussen betekenis en verwijzing
De betekenis: soort concept dat met een woord geassocieerd is & dat een definitie verschaft van het
soort elementen (verzameling of klasse) in de wereld waar het woord naar kan verwijzen
De verwijzing: het element in de wereld of buiten de taal waar het woord naar verwijst
- wat is in dat opzicht een versch. tussen menselijke nat. taal en comm.systeem van
blauwapen dat uit alarmkreten bestaat (stel dit ook voor):
Alarmkreten v/blauwapen lijken een verwijzing te bevatten -> naar bep. types naderend gevaar in
hun omgeving
- een soort ratelend geluid waarschuwt voor een slang of een cobra;
- een korte kuch van twee “lettergrepen” waarschuwt voor een arend;
- een luid “blaffend” geluid waarschuwt voor leeuwen of luipaarden;
- een luid “uh!” drukt niet echt een alarm uit -> wijst op de aanwezigheid v/e hyena of krijger v/d
Masaï-stam
MAAR
Niet duidelijk waar de signalen precies naar verwijzen
Hebben de kreten v/d apen een sem. waarde die te vergelijken is met de sem. waarde v/menselijke
taaluitingen en elementen?
Dieren: gebruiken meestal signalen wanneer datgene waarover die signalen handelen in de context
aanwezig is -> mensen kunnen spreken over dingen die ver van hun verwijderd zijn in plaats/tijd
Dieren: gesloten repertoria (geen nieuwe alarmkreten) -> bij mensen wel nieuwe toevoegingen aan
lexicon
Deel 1.1: naar een definitie: wat is menselijke
natuurlijke taal?
1)
- kenmerken die nat. talen van kunstmatige talen onderscheiden:
(Wat valt er onder een ‘kunstmatige taal’:
1. kunsttaal (zoals het Esperanto) -> op bepaald moment bewust ontworpen om nat. taal te
vervangen (uitz.: Klingon van Star Track)
2. wetenschp. taal (= notiesystemen zoals de formele logica, de algebra, de taal van de
wiskunde, …) -> op bepaald moment bewust ontworpen door wetensch. of filosofen, doel:
behandeling wet. vraagstukken te vergemakkelijken + onvolkomenheden v/nat. taal weg
werken -> ‘perfecte’ taal
3. computer- en programmeertalen)
kenmerken die kunstmatige talen van nat. taal onderscheiden:
1. nat. taal => in bep. gemeenschap gebruikt voor algemene comm. doeleinden
bv. wetenschp. taal -> gebruikt om te comm. over bep. domein
2. nat. taal => heeft lange traditie: niet bewust door mens gecreëerd + precieze
ontstaansmoment is moeilijk te bepalen
3. nat. taal => door kinderen spontaan aangeleerd en verworven
- voor welke kenmerken verschilt welke kunstmatige taal?
Wet. taal => niet gebruikt voor algemene comm. doeleinden + gecreëerd door wet. en filosofen +
kinderen verwerven het niet spontaan
Kunsttaal => wel bewust op bepaald moment gecreëerd, maar een aantal kunsttalen vertonen na een
tijd wel kenmerk 1 & 3
2)
- geschreven taal is voor de taalkunde secundair t.o.v. gesproken taal:
Mens. taal = in eerste instantie gesproken taal: bestaat uit klankenreeksen die door auteur worden
voortgebracht & die oor toehoorder zullen bereiken
Geschreven taal -> niet als vorm van nat. taalgebruik beschouwd
-> bewuste beslissing + wordt aangeleerd (dus niet spontaan)
1. mensen leren spontaan spreken, zonder dat ze daar enig formeel onderwijs voor moeten
ontvangen, dit in tegenstelling tot geschreven taal, die slechts na formele instructie op school
of elders wordt aangeleerd
2. er bestaat geen enkele levende menselijke natuurlijke taal die wel geschreven, maar niet
gesproken wordt (uitz.: aantal kunsttalen (bv.: de logica))
3)
- context waarin gesproken taal & geschreven taal worden gebruikt, is versch.:
Gesproken taal:
Meestal gebruikt in face-to-face gesprekken + telefoongesprekken, online contacten, …
Geschreven interactie:
Vindt meestal plaats zonder dat de lezer(s) fysiek in de nabijheid van de schrijver(s) hoeven te zijn +
zonder dat zij meteen kunnen reageren op wat geschreven staat
- gevolgen voor vorm v/gebruikte taal:
,Geschreven taal:
Tijd om de mogelijke interpretaties van wat geschreven wordt zorgvuldig te overdenken + de
formulering aan te passen
-> gespr. taal: taaluitingen meer on the spot, +/- gelijktijdig bedacht en geformuleerd
Gespr. taal: rekening gehouden met elementen uit de context -> heel wat elementen in de gebruikte
taaluitingen niet hoeven geëxpliciteerd te worden
-> in geschr. taal wel nodig
+ wijze waarop info wordt aangebracht verschilt fundamenteel
- illustreer a.d.h.v. vb. (van die bloem) gespr. <-> geschr.:
In gespr.: info stukje per stukje aangebracht + in versch. beurten + in korte uitingen + er wordt
beroep gedaan op elementen in situationele context (hoe interpreteer je die Mhmmm? ->
gelaatsuitdrukking + intonatie) + gesprekdeelnemers beide betrokken & reageren op elkaar
In geschr.: een lange zin (hoofdzin en bijzin) + info geëxpliciteerd die dat niet wordt in gespr. tekst +
geen beroep op info uit context + info in een richting: schrijver -> lezer
4)
- waarom beschouwt men gebaren taal als nat. taal?
Argument 1: taalverwerving:
- dove kinderen verwerven gebarentaal van dove ouders even spontaan/nat. als kinderen die
gesproken nat. taal verwerven (dus niet via expliciete instructies etc.)
- kinderen die gebarentaal verwerven -> doorlopen stadia die gelijken op stadia die worden
doorlopen door kinderen die gespr. nat. taal verwerven
Argument 2: ontstaan spontaan
- zijn niet op een bepaald moment bewust door iemand gecreëerd -> ontstaan vanzelf
- mensen die doof worden geboren -> beginnen spontaan een nieuwe gebarentaal te ontwikkelen,
wanneer ze samenkomen om gemeenschap te vormen (als er nog geen geb.taal voorhanden is)
Vb.: homesign
Argument 3: structurele kenmerken
- vertonen ook belangrijkste structurele kenmerken die ook in gespr. talen terug te vinden zijn
bv. meeste tekens waaruit geb.taal bestaat, zijn na een tijdje niet iconisch, maar arbitrair
= ze lijken niet op datgenen waarnaar ze verwijzen
bv. woorden in gespr. talen bestaan uit klanken die zelf geen betekenis meer hebben -> hond heeft
betekenis maar de h-o-n-d klanken niet -> hetzelfde geldt voor de meeste tekens in geb.taal
5)
- resultaten van poging om taal aan te leren aan bonobo Kanzi:
1. Tijdens de eerste 18 maanden training leerde Kanzi 250 symbolen aan, die een
verwijzing of referentiële waarde hadden (hij gebruikte dus symbolen met soort verwijzing)
2. begon die symbolen ook spontaan te combineren -> bv.: combinatie die overeenstemt met
de Engelse woordgroep Matata grouproom tickle (verzoek om Matata te laten deelnemen
aan spel waarbij andere bonobo’s elkaar kietelen in gez. ruimte)
3. toen hij 5.5 j was -> kon 13.000 uitingen produceren, waarvan 10% bestond uit twee of meer
elementen (723 spontane uitingen)
4. kon redelijk complexe bevelen in ENG opvolgen + begreep verschil tussen Make the doggie
bite the snake en Make the snake bite the doggie
=> Kanzi begreep dat uitspraken patroon vertoonden
, 5. begreep echter niet echt gram. structuren en noties
- verschillen tekenproducties Kanzi & menselijke taal:
Symbolen die Kanzi leerde/produceerde -> niet vocaal
= min of meer schematische tekeningen op een toetsenbord zodat hij ze kan aantikken
Symbolen = lexigrammen -> vormen samen soort artificiële taal, het Yerkish
- verschil menselijke taal & dierlijke comm.:
Menselijke nat. taal = uniek
-> veel ingewikkeldere structuren dan combinaties van tekens die in tekenproducties dierlijke comm.
worden gevonden
-> productiever: veel meer taaluitingen vormen met meer versch. structuren
-> creatiever: repertorium aan menselijke taaltekens kan steeds uitgebreid worden -> aantal tekens
dat mensapen aanleren beperkter is
-> veel flexibeler: bv. bonobo’s/blauwapen -> reeks signalen met standaard betekenissen (liggen dus
vast)
: bij mensen -> zelfs gebaar naar een raam kan versch. interpretaties hebben
: mensapen in het wild maken zelfs geen wijsgebaren
-> behoefte om zich te uiten: neiging om constant te communiceren over de wereld rondom hen ->
bij apen niet in die mate aanwezig
6)
- wat bedoelt Hockett wanneer hij zegt dat taalvormen een semantische waarde hebben:
= hebben betekenis waardoor ze o.a. kunnen worden gebruikt om naar levende wezens, objecten,
gebeurtenissen of acties buiten de taal te verwijzen
-> verschil tussen betekenis en verwijzing
De betekenis: soort concept dat met een woord geassocieerd is & dat een definitie verschaft van het
soort elementen (verzameling of klasse) in de wereld waar het woord naar kan verwijzen
De verwijzing: het element in de wereld of buiten de taal waar het woord naar verwijst
- wat is in dat opzicht een versch. tussen menselijke nat. taal en comm.systeem van
blauwapen dat uit alarmkreten bestaat (stel dit ook voor):
Alarmkreten v/blauwapen lijken een verwijzing te bevatten -> naar bep. types naderend gevaar in
hun omgeving
- een soort ratelend geluid waarschuwt voor een slang of een cobra;
- een korte kuch van twee “lettergrepen” waarschuwt voor een arend;
- een luid “blaffend” geluid waarschuwt voor leeuwen of luipaarden;
- een luid “uh!” drukt niet echt een alarm uit -> wijst op de aanwezigheid v/e hyena of krijger v/d
Masaï-stam
MAAR
Niet duidelijk waar de signalen precies naar verwijzen
Hebben de kreten v/d apen een sem. waarde die te vergelijken is met de sem. waarde v/menselijke
taaluitingen en elementen?
Dieren: gebruiken meestal signalen wanneer datgene waarover die signalen handelen in de context
aanwezig is -> mensen kunnen spreken over dingen die ver van hun verwijderd zijn in plaats/tijd
Dieren: gesloten repertoria (geen nieuwe alarmkreten) -> bij mensen wel nieuwe toevoegingen aan
lexicon
