Samenvatting vertaal- en
tolkwetenschap
geschreven door
laideelen
De website voor het Kopen en Verkopen van je Samenvattingen
Op Stuvia vind je de beste samenvattingen, notities en ander studiemateriaal. Voor alle toetsen,
examens en cursussen. Bekijk het aanbod op Stuvia.
www.stuvia.com
Wil jij €76 per
maand verdienen?
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
VERTAAL- EN TOLKWETENSCHAP
INTRODUCTIE
WAT IS VERTALEN?
Brontekst doeltekst Brontaal doeltaal
o Vertaalproduct = een stuk tekst of spraak dat is omgezet in een andere taal
o Vertaalproces = de activiteit/het proces van het omzetten van informatie (geschreven of gesproken)
in een andere taal
o Studiegebied: vertaalwetenschap
ROMAN JAKOBSON
Gebaseerd op semiotiek:
= de studie van communicatie door middel van tekens en gebarensystemen (waaronder taal)
Interlinguale vertaling Eigenlijke vertaling Vertaling van brontekst naar doeltekst in een andere taal
(dan de brontaal)
Bv: vertaling van ENG naar NL
Intralinguale vertaling Herformulering Vertaling van brontekst naar doeltekst in andere
taalvariëteit van de zelfde taal
Bv: aanpassing van een encyclopedie, parafraseren
Intersemiotische vertaling Transmutatie Vertaling waarbij brontekst en doeltekst zijn opgebouwd
uit andere tekensystemen
Bv: verfilming van een boek
VERTAALWETENSCHAP
= jonge discipline die zich bezighoudt met ‘de complexiteit van de problemen, rond het fenomeen vertaling’
(Holmes, 2e helft 1900) zie vorig jaar?
Zichtbaarheid discipline?:
o Opleidingen (gespecialiseerde vertaalprogramma’s)
o Publicaties (wetenschappelijke artikels of boeken over vertalen)
o Analytische instrumenten (boeken, databases, etc.)
o Internationale organisaties (EST, IATIS)
• European Society for Translation Studies, International Association for Translation
and Intercultural Studies
1
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
INTER- EN/OF MULTIDISCIPLINAIR ONDERZOEK
Vertaalwetenschap kan als inter- en/of multidisciplinair gezien worden
Interdisciplinariteit: samenwerking tussen verschillende disciplines, synthese
Multidisciplinariteit: integratie van kennis en benaderingen uit verschillende disciplines, één aanpak
CHAPTER 1: DISCUSSION
Adaptation Aanpassen, toevoegen, verwijderen, verbeteren, parafraseren naargelang de cultuur.
Het kan ook een vertaalprocedé zijn.
Version Verschillende versies maken van eenzelfde (bron)tekst.
Er is een verschil in taal, cultuur, interpretaties van de vertaler, etc.
Transcreation Vrij, creatief vertalen: rijmen, woordgrapjes, poëzie, reclame, etc.
Belangrijk: doelpubliek- en cultuur
CHAPTER 3: EQUIVALENCE AND EQUIVALENT EFFECT
DE AARD VAN EQUIVALENTIE
Equivalentie = gelijkwaardigheid
Jaren 1950 &1960, meer testen van systematische analyses ontstaan rol van “betekenis” en “equivalentie”
Nida Formele equivalentie/correspondentie: focust op de boodschap zelf, zowel inhoud als vorm
(vaak gebruikt in een academische of juridische context) behoudt de BT-structuur
Bv: I am in the shop = ik sta in de winkel
Dynamische/functionele equivalentie: het effect moet hetzelfde zijn, naturalness
(voldoet aan culturele, idiomatische verwachtingen)
Bv: like father, like son = de appel valt niet ver van de boom
Newmark Semantische vertaling ≈ formele equivalentie
Communicatieve vertaling ≈ dynamische equivalentie
Koller Vijf soorten equivalentie
1. Denotatieve: Extralinguïstische: inhoud van BT wordt behouden in de vertaling
bv. verwijzingen in BT (naar mensen, plaatsen, situaties...) zijn hetzelfde in DT
2. Connotatieve: gelijkwaardige gevoelswaarde (bv. a pub ENG = un bar de tapas ES)
3. Tekstnormatieve: gerelateerd aan teksttypen met hun eigen eigenschappen. De
vertaler moet de eigenschappen van het teksttype (Katharina Reiss) in beide
culturen kennen (bv. yours faithfully – hoogachtend)
4. Pragmatisch: communicatieve vertaling/dynamische equivalentie
5. Formele: gerelateerd aan de vorm en esthetiek van de tekst, = expressieve
equivalentie, ≠ formele equivalentie (bv. ‘eet smakelijk’ wordt in China niet
gezegd, dus wordt het weggelaten om geen raar effect te creëren)
2
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
Een vertaling is volgens Nida geslaagd als het:
1. Een equivalent effect heeft (= het effect op de lezer is hetzelfde in de BT als in de DT)
2. Logisch is
3. De boodschap goed overbrengt naar de DT
4. Een natuurlijke en gemakkelijke vorm van expressie heeft
KRITIEK OP HET EQUIVALENT EFFECT VAN NIDA
o Wat als er een grote afstand is tussen het doelpubliek en de brontekstcontext?
o Hoe bepaalt de vertaler wie zijn doelpubliek is?
o Het zal ongetwijfeld een subjectief aspect met zich mee dragen
o Is Nida’s theorie wetenschappelijk?
o Gentzler's kritiek: het werk van Nida bevat een theologische en bekeringsstandpunt. Volgens
Gentzler is dynamische equivalentie ontworpen om de lezers, ongeacht hun cultuur, te bekeren tot
het dominante discours en de ideeën van het protestantisme.
EVALUEREN VAN EQUIVALENTIE
Gebeurt op verschillende niveaus
o Inhoud o Connotatie
o Vorm o Effect
o Denotatie o Etc.
EQUIVALENTIE IN BETEKENIS (JAKOBSON)
Languages differ essentially in what they must convey and not in what they may convey
Vertaalbaarheid hangt af van:
Taalkundige relativiteit of De verschillen in talen geven vorm aan verschillende conceptualisaties van de
determinisme wereld
Bv: Eskimo's hebben meer woorden voor sneeuw omdat ze die anders
waarnemen of opvatten
Linguïstisch universalisme Hoewel taal verschilt, is er wel een gedeelde manier van denken en ervaring
van de wereld
Bv: iemand uit een warm klimaat kent wel het verschil tussen sneeuw en regen
3
tolkwetenschap
geschreven door
laideelen
De website voor het Kopen en Verkopen van je Samenvattingen
Op Stuvia vind je de beste samenvattingen, notities en ander studiemateriaal. Voor alle toetsen,
examens en cursussen. Bekijk het aanbod op Stuvia.
www.stuvia.com
Wil jij €76 per
maand verdienen?
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
VERTAAL- EN TOLKWETENSCHAP
INTRODUCTIE
WAT IS VERTALEN?
Brontekst doeltekst Brontaal doeltaal
o Vertaalproduct = een stuk tekst of spraak dat is omgezet in een andere taal
o Vertaalproces = de activiteit/het proces van het omzetten van informatie (geschreven of gesproken)
in een andere taal
o Studiegebied: vertaalwetenschap
ROMAN JAKOBSON
Gebaseerd op semiotiek:
= de studie van communicatie door middel van tekens en gebarensystemen (waaronder taal)
Interlinguale vertaling Eigenlijke vertaling Vertaling van brontekst naar doeltekst in een andere taal
(dan de brontaal)
Bv: vertaling van ENG naar NL
Intralinguale vertaling Herformulering Vertaling van brontekst naar doeltekst in andere
taalvariëteit van de zelfde taal
Bv: aanpassing van een encyclopedie, parafraseren
Intersemiotische vertaling Transmutatie Vertaling waarbij brontekst en doeltekst zijn opgebouwd
uit andere tekensystemen
Bv: verfilming van een boek
VERTAALWETENSCHAP
= jonge discipline die zich bezighoudt met ‘de complexiteit van de problemen, rond het fenomeen vertaling’
(Holmes, 2e helft 1900) zie vorig jaar?
Zichtbaarheid discipline?:
o Opleidingen (gespecialiseerde vertaalprogramma’s)
o Publicaties (wetenschappelijke artikels of boeken over vertalen)
o Analytische instrumenten (boeken, databases, etc.)
o Internationale organisaties (EST, IATIS)
• European Society for Translation Studies, International Association for Translation
and Intercultural Studies
1
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
INTER- EN/OF MULTIDISCIPLINAIR ONDERZOEK
Vertaalwetenschap kan als inter- en/of multidisciplinair gezien worden
Interdisciplinariteit: samenwerking tussen verschillende disciplines, synthese
Multidisciplinariteit: integratie van kennis en benaderingen uit verschillende disciplines, één aanpak
CHAPTER 1: DISCUSSION
Adaptation Aanpassen, toevoegen, verwijderen, verbeteren, parafraseren naargelang de cultuur.
Het kan ook een vertaalprocedé zijn.
Version Verschillende versies maken van eenzelfde (bron)tekst.
Er is een verschil in taal, cultuur, interpretaties van de vertaler, etc.
Transcreation Vrij, creatief vertalen: rijmen, woordgrapjes, poëzie, reclame, etc.
Belangrijk: doelpubliek- en cultuur
CHAPTER 3: EQUIVALENCE AND EQUIVALENT EFFECT
DE AARD VAN EQUIVALENTIE
Equivalentie = gelijkwaardigheid
Jaren 1950 &1960, meer testen van systematische analyses ontstaan rol van “betekenis” en “equivalentie”
Nida Formele equivalentie/correspondentie: focust op de boodschap zelf, zowel inhoud als vorm
(vaak gebruikt in een academische of juridische context) behoudt de BT-structuur
Bv: I am in the shop = ik sta in de winkel
Dynamische/functionele equivalentie: het effect moet hetzelfde zijn, naturalness
(voldoet aan culturele, idiomatische verwachtingen)
Bv: like father, like son = de appel valt niet ver van de boom
Newmark Semantische vertaling ≈ formele equivalentie
Communicatieve vertaling ≈ dynamische equivalentie
Koller Vijf soorten equivalentie
1. Denotatieve: Extralinguïstische: inhoud van BT wordt behouden in de vertaling
bv. verwijzingen in BT (naar mensen, plaatsen, situaties...) zijn hetzelfde in DT
2. Connotatieve: gelijkwaardige gevoelswaarde (bv. a pub ENG = un bar de tapas ES)
3. Tekstnormatieve: gerelateerd aan teksttypen met hun eigen eigenschappen. De
vertaler moet de eigenschappen van het teksttype (Katharina Reiss) in beide
culturen kennen (bv. yours faithfully – hoogachtend)
4. Pragmatisch: communicatieve vertaling/dynamische equivalentie
5. Formele: gerelateerd aan de vorm en esthetiek van de tekst, = expressieve
equivalentie, ≠ formele equivalentie (bv. ‘eet smakelijk’ wordt in China niet
gezegd, dus wordt het weggelaten om geen raar effect te creëren)
2
, Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Samenvatting vertaal- en tolkwetenschap S1 2022-2023
Een vertaling is volgens Nida geslaagd als het:
1. Een equivalent effect heeft (= het effect op de lezer is hetzelfde in de BT als in de DT)
2. Logisch is
3. De boodschap goed overbrengt naar de DT
4. Een natuurlijke en gemakkelijke vorm van expressie heeft
KRITIEK OP HET EQUIVALENT EFFECT VAN NIDA
o Wat als er een grote afstand is tussen het doelpubliek en de brontekstcontext?
o Hoe bepaalt de vertaler wie zijn doelpubliek is?
o Het zal ongetwijfeld een subjectief aspect met zich mee dragen
o Is Nida’s theorie wetenschappelijk?
o Gentzler's kritiek: het werk van Nida bevat een theologische en bekeringsstandpunt. Volgens
Gentzler is dynamische equivalentie ontworpen om de lezers, ongeacht hun cultuur, te bekeren tot
het dominante discours en de ideeën van het protestantisme.
EVALUEREN VAN EQUIVALENTIE
Gebeurt op verschillende niveaus
o Inhoud o Connotatie
o Vorm o Effect
o Denotatie o Etc.
EQUIVALENTIE IN BETEKENIS (JAKOBSON)
Languages differ essentially in what they must convey and not in what they may convey
Vertaalbaarheid hangt af van:
Taalkundige relativiteit of De verschillen in talen geven vorm aan verschillende conceptualisaties van de
determinisme wereld
Bv: Eskimo's hebben meer woorden voor sneeuw omdat ze die anders
waarnemen of opvatten
Linguïstisch universalisme Hoewel taal verschilt, is er wel een gedeelde manier van denken en ervaring
van de wereld
Bv: iemand uit een warm klimaat kent wel het verschil tussen sneeuw en regen
3
