TEKST 1: Normatieve dimensies van solidariteit in de sociale
welvaarsstaat
Solidariteitsprincipe
Beschrijving verschillende soorten solidariteit
Belang lidmaatschap (p. 53)
Het belangrijkste idee van "lidmaatschap" in de moderne tijd is verbonden met
de natiestaat. Een natiestaat is een politieke organisatie waarin solidariteit en
verbondenheid juridisch geregeld zijn, bijvoorbeeld via belastingen, sociale
zekerheid en burgerplichten zoals stemrecht of militaire dienst.
Een natiestaat is in principe een politiek systeem dat gebaseerd is op
democratische en sociale rechten. Als burger van een natiestaat heb je rechten
en kun je solidariteit van anderen verwachten.
Hoewel een natiestaat ruimte biedt voor verschillende culturen en meningen
(pluralisme), blijft het belangrijk dat de mensen in die staat zich verbonden
voelen door een gedeelde identiteit of geschiedenis. Zonder die gedeelde basis is
het moeilijk om te begrijpen waarom je beslissingen van jouw natiestaat
(bijvoorbeeld België) zou accepteren, in plaats van die van een andere staat
(bijvoorbeeld Frankrijk). Een natiestaat werkt dus alleen goed als mensen zich
niet alleen politiek, maar ook emotioneel of cultureel verbonden voelen.
Netwerken van solidariteit
Solidariteit = overdracht in natura of in geld
Tijdelijke en permanente afdwingbare solidariteit (p. 56)
De tekst bespreekt het belang van permanente en afdwingbare solidariteit
in de moderne samenleving, in tegenstelling tot spontane en persoonlijke
solidariteit zoals mantelzorg.
Hoewel spontane solidariteit vaak wordt gezien als moreel hoogstaand, heeft het
beperkingen:
1. Niet iedereen wordt bereikt: Mensen zonder sociale netwerken of
'goodwill' blijven vaak zonder hulp.
2. Geen garantie: Spontane solidariteit is een gunst, geen recht, en biedt
geen zekerheid.
Daarom is in moderne samenlevingen een systeem van afdwingbare
solidariteit, zoals sociale zekerheid, essentieel. Het zorgt voor rechten die
onafhankelijk zijn van persoonlijke netwerken, zodat niemand uitgesloten wordt.
Hoewel spontane solidariteit hierdoor deels afneemt (zoals bij zorg voor
ouderen), kan het afbouwen van gedwongen solidariteit leiden tot ernstige
uitsluiting van mensen zonder sociaal vangnet.
Systemen van sociale zekerheid zijn zo ontworpen dat iedereen toegang heeft tot
hulp en ondersteuning, ongeacht persoonlijke netwerken. Dit betekent dat
solidariteit niet afhankelijk is van spontane hulp of goodwill van anderen, maar is
vastgelegd als recht. Hierdoor worden mensen beschermd tegen uitsluiting, ook
als ze geen sociale netwerken hebben. Dit sluit aan bij de bovenstaande tekst,
waarin wordt benadrukt dat afdwingbare solidariteit essentieel is om te
1
,voorkomen dat mensen "in de kou" blijven staan wanneer spontane solidariteit
hen niet bereikt.
TEKST 3: Bestuurlijke organisatie en hedendaagse uitdagingen
TEKST 4: Trends en uitdagingen
TEKST 6: Welvaartschauvinisme
De tekst van Bart Eeckhout in De Morgen (5 oktober 2024) analyseert het Vlaams
regeerakkoord en begrotingsplan en bekritiseert de impact ervan op de
verzorgingsstaat. Hij stelt dat de Vlaamse regering steeds meer wordt gedreven
door "welvaartschauvinisme," waarbij de nadruk ligt op het beschermen van de
welvaart van een specifieke groep, ten koste van solidariteit en inclusiviteit.
Belangrijke punten uit de analyse:
1. Welvaartschauvinisme: De focus van het beleid verschuift naar een
exclusieve welvaartsbescherming, waarbij hulp en voordelen vooral
worden toegespitst op "eigen" burgers.
2. Uitholling van solidariteit: Traditionele principes van de verzorgingsstaat,
zoals gelijkheid en solidariteit, worden ondermijnd door een selectieve
benadering van wie aanspraak mag maken op sociale voorzieningen.
3. Begrotingsbeslissingen: De keuzes in het begrotingsplan weerspiegelen
deze prioriteiten, met minder investeringen in sociale zekerheid en
publieke diensten, terwijl belastingvoordelen en middelen vaker naar de
middenklasse gaan.
4. Gevolgen voor kwetsbare groepen: Kansarme groepen en minderheden
worden benadeeld, wat bijdraagt aan meer sociale ongelijkheid en
spanningen.
Eeckhout roept op tot een herwaardering van solidariteit en een beleid dat
iedereen omvat, om te voorkomen dat de verzorgingsstaat verder afbrokkelt en
ongelijkheden toenemen.
TEKST 8: Mensen in armoede: wij tellen niet mee
Het artikel beschrijft hoe armoede verder gaat dan enkel een gebrek aan
financiële middelen en onbetaalde rekeningen. Het legt de nadruk op de mentale,
sociale en emotionele dimensies van armoede, zoals schaamte, sociale isolatie
en een gebrek aan zeggenschap. ATD Vierde Wereld en de Universiteit van
Oxford onderzochten samen met mensen in armoede deze "verborgen
dimensies".
Belangrijke punten:
Complexiteit van armoede: Armoede omvat niet alleen materiële tekorten,
maar ook stress, onzekerheid en schaamte.
2
, Institutionele en sociale uitdagingen: Mensen in armoede ervaren vaak
institutioneel geweld, zoals een gebrek aan respect of passend beleid, en
sociaal geweld, zoals stigma en discriminatie.
Vindingrijkheid en veerkracht: Ondanks de omstandigheden tonen mensen
in armoede vaak opmerkelijke kracht en solidariteit, hoewel hun bijdragen
vaak over het hoofd worden gezien.
Oproep tot actie: Het artikel pleit voor een andere aanpak van armoede,
met meer erkenning van de complexiteit en inclusie van mensen in
armoede bij beleidsvorming.
Het onderzoek roept beleidsmakers op om verder te kijken dan de cijfers en ook
de verborgen dimensies van armoede aan te pakken. Frankrijk wordt als
voorbeeld genoemd voor het opnemen van deze elementen in hun statistieken.
3
welvaarsstaat
Solidariteitsprincipe
Beschrijving verschillende soorten solidariteit
Belang lidmaatschap (p. 53)
Het belangrijkste idee van "lidmaatschap" in de moderne tijd is verbonden met
de natiestaat. Een natiestaat is een politieke organisatie waarin solidariteit en
verbondenheid juridisch geregeld zijn, bijvoorbeeld via belastingen, sociale
zekerheid en burgerplichten zoals stemrecht of militaire dienst.
Een natiestaat is in principe een politiek systeem dat gebaseerd is op
democratische en sociale rechten. Als burger van een natiestaat heb je rechten
en kun je solidariteit van anderen verwachten.
Hoewel een natiestaat ruimte biedt voor verschillende culturen en meningen
(pluralisme), blijft het belangrijk dat de mensen in die staat zich verbonden
voelen door een gedeelde identiteit of geschiedenis. Zonder die gedeelde basis is
het moeilijk om te begrijpen waarom je beslissingen van jouw natiestaat
(bijvoorbeeld België) zou accepteren, in plaats van die van een andere staat
(bijvoorbeeld Frankrijk). Een natiestaat werkt dus alleen goed als mensen zich
niet alleen politiek, maar ook emotioneel of cultureel verbonden voelen.
Netwerken van solidariteit
Solidariteit = overdracht in natura of in geld
Tijdelijke en permanente afdwingbare solidariteit (p. 56)
De tekst bespreekt het belang van permanente en afdwingbare solidariteit
in de moderne samenleving, in tegenstelling tot spontane en persoonlijke
solidariteit zoals mantelzorg.
Hoewel spontane solidariteit vaak wordt gezien als moreel hoogstaand, heeft het
beperkingen:
1. Niet iedereen wordt bereikt: Mensen zonder sociale netwerken of
'goodwill' blijven vaak zonder hulp.
2. Geen garantie: Spontane solidariteit is een gunst, geen recht, en biedt
geen zekerheid.
Daarom is in moderne samenlevingen een systeem van afdwingbare
solidariteit, zoals sociale zekerheid, essentieel. Het zorgt voor rechten die
onafhankelijk zijn van persoonlijke netwerken, zodat niemand uitgesloten wordt.
Hoewel spontane solidariteit hierdoor deels afneemt (zoals bij zorg voor
ouderen), kan het afbouwen van gedwongen solidariteit leiden tot ernstige
uitsluiting van mensen zonder sociaal vangnet.
Systemen van sociale zekerheid zijn zo ontworpen dat iedereen toegang heeft tot
hulp en ondersteuning, ongeacht persoonlijke netwerken. Dit betekent dat
solidariteit niet afhankelijk is van spontane hulp of goodwill van anderen, maar is
vastgelegd als recht. Hierdoor worden mensen beschermd tegen uitsluiting, ook
als ze geen sociale netwerken hebben. Dit sluit aan bij de bovenstaande tekst,
waarin wordt benadrukt dat afdwingbare solidariteit essentieel is om te
1
,voorkomen dat mensen "in de kou" blijven staan wanneer spontane solidariteit
hen niet bereikt.
TEKST 3: Bestuurlijke organisatie en hedendaagse uitdagingen
TEKST 4: Trends en uitdagingen
TEKST 6: Welvaartschauvinisme
De tekst van Bart Eeckhout in De Morgen (5 oktober 2024) analyseert het Vlaams
regeerakkoord en begrotingsplan en bekritiseert de impact ervan op de
verzorgingsstaat. Hij stelt dat de Vlaamse regering steeds meer wordt gedreven
door "welvaartschauvinisme," waarbij de nadruk ligt op het beschermen van de
welvaart van een specifieke groep, ten koste van solidariteit en inclusiviteit.
Belangrijke punten uit de analyse:
1. Welvaartschauvinisme: De focus van het beleid verschuift naar een
exclusieve welvaartsbescherming, waarbij hulp en voordelen vooral
worden toegespitst op "eigen" burgers.
2. Uitholling van solidariteit: Traditionele principes van de verzorgingsstaat,
zoals gelijkheid en solidariteit, worden ondermijnd door een selectieve
benadering van wie aanspraak mag maken op sociale voorzieningen.
3. Begrotingsbeslissingen: De keuzes in het begrotingsplan weerspiegelen
deze prioriteiten, met minder investeringen in sociale zekerheid en
publieke diensten, terwijl belastingvoordelen en middelen vaker naar de
middenklasse gaan.
4. Gevolgen voor kwetsbare groepen: Kansarme groepen en minderheden
worden benadeeld, wat bijdraagt aan meer sociale ongelijkheid en
spanningen.
Eeckhout roept op tot een herwaardering van solidariteit en een beleid dat
iedereen omvat, om te voorkomen dat de verzorgingsstaat verder afbrokkelt en
ongelijkheden toenemen.
TEKST 8: Mensen in armoede: wij tellen niet mee
Het artikel beschrijft hoe armoede verder gaat dan enkel een gebrek aan
financiële middelen en onbetaalde rekeningen. Het legt de nadruk op de mentale,
sociale en emotionele dimensies van armoede, zoals schaamte, sociale isolatie
en een gebrek aan zeggenschap. ATD Vierde Wereld en de Universiteit van
Oxford onderzochten samen met mensen in armoede deze "verborgen
dimensies".
Belangrijke punten:
Complexiteit van armoede: Armoede omvat niet alleen materiële tekorten,
maar ook stress, onzekerheid en schaamte.
2
, Institutionele en sociale uitdagingen: Mensen in armoede ervaren vaak
institutioneel geweld, zoals een gebrek aan respect of passend beleid, en
sociaal geweld, zoals stigma en discriminatie.
Vindingrijkheid en veerkracht: Ondanks de omstandigheden tonen mensen
in armoede vaak opmerkelijke kracht en solidariteit, hoewel hun bijdragen
vaak over het hoofd worden gezien.
Oproep tot actie: Het artikel pleit voor een andere aanpak van armoede,
met meer erkenning van de complexiteit en inclusie van mensen in
armoede bij beleidsvorming.
Het onderzoek roept beleidsmakers op om verder te kijken dan de cijfers en ook
de verborgen dimensies van armoede aan te pakken. Frankrijk wordt als
voorbeeld genoemd voor het opnemen van deze elementen in hun statistieken.
3
