POLITIESTUDIES 2024
Les 1 De maatschappelijke opdracht van de politie BOEK HST3
Sociologisch gezien maken we een onderscheid tussen
Police Policing
Onder police verstaan we het instituut van de politie. Een instituut Dit is de werking van de politie: de politiepraktijk. Niet enkel de politie-
is iets groter dan een organisatie: organisatie is de interne organisatie kent een policing-praktijk: ook andere organisaties zoals het
structuur terwijl een institutie verweven zit in de maatschappij. De leger, security-bedrijven etc doen aan policing
politie als instituut zit zo ingebouwd in onze maatschappij dat het
nog heel moeilijk te veranderen is
Instituut: ingebakken in het systeem, ‘we kunnen niet zonder’, we
kunnen ons geen maatschappij inbeelden waar policing niet door
politie wordt gedaan
“Defund the police”
De aanleiding naar deze uitspraak vinden we terug in de Black Lives Matter beweging (ontstaan in de Verenigde Staten: schietincident New
Jersey, George Floyd//wereldwijd). Deze beweging ontstond naar aanleiding van de vele sterfgevallen bij politie-interventies tegen zwarte
mensen. Meer en meer werd het wapengebruik en het racisme bij de politie aan het licht gebracht. ‘Bij ons’ in landen zoals België is het
vertrouwen nog niet zo laag als in de VS maar we zien ook een afname van het veiligheidsgevoel ten aanzien van de politie.
Er komt een steeds groter wantrouwen ten aanzien van het instituut. Symbolische functie is niet meer voor iedereen waardevol. We zien dit
vooral gebeuren bij groepen die veel met de politie in aanraking komen: mensen met een andere huidskleur worden al generaties lang anders
behandeld door de politie. Hun vertrouwen wordt keer op keer geschaad en zij zijn het beu: vandaar de BLM-beweging. Politie is niet langer
‘beschermer’: zwarte families moeten ‘the talk’ geven aan hun kinderen over de gevaren van contact met politie (risico = dood!). Witte mensen
ervaren dit niet.
Het feit dat mensen angst hebben voor de politie is een erg contradictoir gegeven: de politie zou er moeten zijn om veiligheid te bieden.
Vandaar de uitspraak ‘disband (trek het los vd maatschappij), disempower (geef ze geen macht meer), disarm (geef ze geen wapens meer) the
police’ & ‘defund the police’ (defund: budgettenverschuiving onder de veronderstelling dat organisaties werkzaam in onder meer zorg en welzijn
beter in staat zijn veiligheid te realiseren dan de politie ooit zal kunnen). Dit zijn heel heftige maatregelen, een wereld zonder politie heeft nog
,nooit bestaan. Vroeger had de politie wel veel minder macht: in het Verenigd Koninkrijk kreeg een sheriff bijvoorbeeld maximaal 2 jaar zijn
positie, om te vermijden dat hij de macht zou gaan misbruiken (want daarna wordt hij terug gewoon burger en kan dat tegen hem gebruikt
worden door de volgende sheriff).
Defund the police is gebaseerd op: Alex Vitale: boek ‘The end of policing’: obv feiten toont hij aan dat de hervormingen in de politie van de
voorbije 40 jaar eigenlijk geen enkel nut hebben gehad. Hij is politie-abolitionist en is van mening dat er een nieuw instituut moet komen. In
verschillende steden referenda georganiseerd over het bestaan van de politie of niet. In new jersey krijgt de politie slechts 53 procent van de
stemmen in haar voordeel: het geloof in de politie, de legitimiteit staat EXTREEM onder druk.
Context Amerika: veel meer mensen in het bezit van wapens. Politie loopt zelf ook grote risico’s, staat onder grote stress. Wapen gebruiken
gebeurt snel: beheersing is super belangrijk. Opleiding in amerika is heel slecht, heel zwak. Situatie in amerika is niet toepasbaar in België. Klopt:
maar: politie hier heeft een ander ‘wapen’; identiteitscontrole. Denk aan zaak chovanec: mentale stoornis EDS Syndroom (door medicatie). Man
heeft eigenlijk medische hulp nodig. Verwarring tussen sociale functie van politie en veiligheidsfunctie: ze willen hem gewoon zo snel mogelijk
uit de situatie halen, gebruiken verkeerde technieken en maken verkeerde beslissingen: Chovanec sterft. Hitlergroet naar de camera!!! Niet veel
te maken met het incident van chovanec maar wel duidelijk racisme/discriminatie aanwezig. Sanda Dia ook: groepen (die vaak met de politie te
maken krijgen: ‘the other’) zijn gedrag van de politie beu. Zij ervaren distributieve onrechtvaardigheid, overpolicing: ‘waarom altijd ik?’. Dus ook
in België gaan er stemmen op voor politie-abolitionisme, defund the police. Politie krijgt hier ook het een en het ander te verduren: geweld tav
agenten, ambulanciers, … moeten we zeker ook vragen bij stellen
Abolitionisme ging oorspronkelijk over slavernij, daarna over het strafrecht. De vorm van politie-abolitionisme die we terugzien in de BLM
beweging combineert beiden: het optreden van de amerikaanse politie wordt nog steeds gezien als een uiting van de mentaliteit van de slavernij
die tot op vandaag in de amerikaanse samenleving doorwerkt en vooral in de wijze waarop de politie functioneert.
(Het politie-abolitionisme hangt sterk samen met het anarchisme. Als wetenschapper vragen we ons af vanwaar de groei van deze beweging
komt, en ook wat de beste reactie hierop is:
- Negeren
- Luisteren: aanpassingen maken
- De politie effectief wegwerken: dit lijkt geen realistische mogelijkheid
- In de plaats daarvan kunnen we een herverdeling van de politietaken invoeren zodat hun macht verkleint)
Als wetenschapper gaan we dus ook op zoek naar antwoord op de volgende vraag:
,“Wat is de maatschappelijke rol van de politie?”
“In een democratische rechtsstaat kan de politie als één van de kerninstituties worden beschouwd. Zij beschikt niet alleen als ‘zwaardmacht van
de overheid’ over het monopolie om onder bepaalde omstandigheden en voorwaarden legitiem gebruik te mogen maken van gewelds- en
dwangmiddelen, maar zij vervult ook belangrijke symbolische en maatschappelijke functies.”
De politie kent verschillende definities:
Het politiemandaat ‘Disband’ gaat over dit mandaat & de macht die ze krijgen. De politie krijgt van de overheid een bepaald mandaat; zij
heeft een monopolie op policing als instituut (zij heeft als enige de bevoegdheid om met dwang de wetten af te
dwingen). Ze hebben zelfs een legitiem wapen.
De bazen van de politie zijn de minister van justitie (Van Tigchelt) en de minister van binnenlandse zaken (Verlinden)
(de voogdijministers)
Een symbolische en De politie staat symbool voor het scheppen van orde en rust in de maatschappij. Denk voor de symboliek bijvoorbeeld
maatschappelijke aan het uniform dat zij draagt, dienstvoertuig, … dit brengt een bepaald aanzien met zich mee
functie Als je dienstvoertuig ziet voorbijrijden ga je vertragen, ookal heb je niks verkeerd gedaan ga je effe stressen als je politie
ziet, … het doet iets met mensen!
De verwachtingen De burger speelt ook een rol in de functie van de politie. Zonder vertrouwen van de burger kan de politie niet veel
van de burger doen: in ruil voor het werk van de politie en de veiligheid die zij brengt zullen de burgers gehoorzamen. De
verwachtingen zijn vaak hoog en erg uitgesproken
Als politie heb je sociale vaardigheden nodig! Empathie. Mensen die met politie te maken krijgen zijn vaak emotioneel:
wenen, agressief, … je komt vaak in crisissituaties
Vaak worden de verwachtingen niet ingevuld: niet altijd bereikbaar, loket is onduidelijk, administratief gedoe, …terwijl
iedereen verwacht dat de politie er (snel!) is voor hen, verwacht bescherming, politie ten dienste van de burger
De opdracht van de politie is paradoxaal: zij krijgen veel tegengestelde eisen en dilemma’s & conflicterende waarden en verwachtingen
Dader vs slachtoffer Het is niet altijd duidelijk wie wie is, en ook niet altijd gemakkelijk om je als politie met beide bezig te houden
Military policing vs policing Sommige praktijken van de politie gebeuren onder dwang: de staat beveelt het zo
by consent Andere praktijken gebeuren met instemming van de burger (denk bijvoorbeeld aan de wijkagent)
Eens je onder dwang in contact bent gekomen met de politie ga je ook kritischer staan tegenover de andere
vorm van policing
, Enerzijds wordt van de politie verwacht dat zij gezag en zekerheid uitstraalt om burgers te kunnen beschermen en bestaat de verwachting dat
op de politie beroep kan worden gedaan bij gevaar en dreiging. Anderzijds wordt er in het algemeen vanuit gegaan dat de politie, indien dat
nodig is, regels handhaaft en maatschappelijke orde en vrede herstelt of bewaakt, eventueel met behulp van dwangmiddelen.
Meerderheid vs Wanneer een meerderheid een bepaald optreden tegenover minderheden verwacht, moet hiernaar geluisterd
minderheden worden. De politie moet echter uiteraard ook humaan blijven tegenover minderheden: dit vraagt een bepaalde
verantwoording die moet worden afgelegd tegenover beide groepen
Zorg vs hard optreden We verwachten dat ze streng zijn, dat ze hard optreden tegen bepaalde mensen zoals bijvoorbeeld
relschoppers
De identiteit van de politie
De politie heeft een normatieve functie: het handhaven van de openbare orde, het bestrijden van criminaliteit, … is het grootste beeld dat de
bevolking heeft van de politie. Maar dit is niet alles!
De identiteit staat vandaag de dag sterk onder druk: globalisering, individualisering, populisme … Burgers worden geacht mondiger en kritischer
te zijn en in staat hun eigen leven in te richten. De rol van de politie is dus een groot deel van zijn vanzelfsprekendheid verloren. Als de sociale
orde onder druk staat staat ook de handhaver van die orde vanzelfsprekend onder druk. Maatschappelijke ontwikkelingen, pluralisering van
policing, privatisering van policing (sociale orde wordt niet enkel door de politie gehandhaafd: private bewakingsfirma’s, camera’s, vb Securail,
op festivals, op voetbalwedstrijden, …) en fragiele legitimiteit spelen hierin een grote rol.
Het antwoord van de overheid en de politie is om die identiteit te hervormen op basis van die uitdagingen:
- Community oriented policing: kloof tussen politie en burgers overbruggen en vertrouwen van de burgers weer vergroten. Zet zich af
tegen de militaire politie. Nabijheid en zichtbaarheid versterken, burgers betrekken, samenwerken met andere partijen. Wordt zeer
uiteenlopend ingevuld (biedt wel geen antwoord op de vraag naar identiteit)
- Zero tolerance policing/crime fighting: teruggrijpen naar het klassieke geweldsmonopolie. Politie is te veel hulpverlener geworden en
moet terugschuiven naar haar eigenlijke taak als inzetter van dwangmiddelen. Alles moet sterk gecontroleerd en gereguleerd worden.
Voorwaarden: binnen een bepaalde duur en iedereen!! Geen uitzonderingen. Nadeel: justitie gaat niet altijd volgen, PV’s gaan niet
allemaal vervolg krijgen.
- New Public Management: politie moet zich concentreren op haar kerntaken. Bedrijfsmatige criteria als effectiviteit, efficiëntie,
prestatiegerichtheid, value for money centraal. Meten en tellen. Bijvoorbeeld parkeerhandhaving zou goedkoper en efficiënter door
anderen kunnen worden uitgevoerd dan door de politie. Deze opvatting geeft wel te weinig aandacht aan de symbolische functie van de
politie
Les 1 De maatschappelijke opdracht van de politie BOEK HST3
Sociologisch gezien maken we een onderscheid tussen
Police Policing
Onder police verstaan we het instituut van de politie. Een instituut Dit is de werking van de politie: de politiepraktijk. Niet enkel de politie-
is iets groter dan een organisatie: organisatie is de interne organisatie kent een policing-praktijk: ook andere organisaties zoals het
structuur terwijl een institutie verweven zit in de maatschappij. De leger, security-bedrijven etc doen aan policing
politie als instituut zit zo ingebouwd in onze maatschappij dat het
nog heel moeilijk te veranderen is
Instituut: ingebakken in het systeem, ‘we kunnen niet zonder’, we
kunnen ons geen maatschappij inbeelden waar policing niet door
politie wordt gedaan
“Defund the police”
De aanleiding naar deze uitspraak vinden we terug in de Black Lives Matter beweging (ontstaan in de Verenigde Staten: schietincident New
Jersey, George Floyd//wereldwijd). Deze beweging ontstond naar aanleiding van de vele sterfgevallen bij politie-interventies tegen zwarte
mensen. Meer en meer werd het wapengebruik en het racisme bij de politie aan het licht gebracht. ‘Bij ons’ in landen zoals België is het
vertrouwen nog niet zo laag als in de VS maar we zien ook een afname van het veiligheidsgevoel ten aanzien van de politie.
Er komt een steeds groter wantrouwen ten aanzien van het instituut. Symbolische functie is niet meer voor iedereen waardevol. We zien dit
vooral gebeuren bij groepen die veel met de politie in aanraking komen: mensen met een andere huidskleur worden al generaties lang anders
behandeld door de politie. Hun vertrouwen wordt keer op keer geschaad en zij zijn het beu: vandaar de BLM-beweging. Politie is niet langer
‘beschermer’: zwarte families moeten ‘the talk’ geven aan hun kinderen over de gevaren van contact met politie (risico = dood!). Witte mensen
ervaren dit niet.
Het feit dat mensen angst hebben voor de politie is een erg contradictoir gegeven: de politie zou er moeten zijn om veiligheid te bieden.
Vandaar de uitspraak ‘disband (trek het los vd maatschappij), disempower (geef ze geen macht meer), disarm (geef ze geen wapens meer) the
police’ & ‘defund the police’ (defund: budgettenverschuiving onder de veronderstelling dat organisaties werkzaam in onder meer zorg en welzijn
beter in staat zijn veiligheid te realiseren dan de politie ooit zal kunnen). Dit zijn heel heftige maatregelen, een wereld zonder politie heeft nog
,nooit bestaan. Vroeger had de politie wel veel minder macht: in het Verenigd Koninkrijk kreeg een sheriff bijvoorbeeld maximaal 2 jaar zijn
positie, om te vermijden dat hij de macht zou gaan misbruiken (want daarna wordt hij terug gewoon burger en kan dat tegen hem gebruikt
worden door de volgende sheriff).
Defund the police is gebaseerd op: Alex Vitale: boek ‘The end of policing’: obv feiten toont hij aan dat de hervormingen in de politie van de
voorbije 40 jaar eigenlijk geen enkel nut hebben gehad. Hij is politie-abolitionist en is van mening dat er een nieuw instituut moet komen. In
verschillende steden referenda georganiseerd over het bestaan van de politie of niet. In new jersey krijgt de politie slechts 53 procent van de
stemmen in haar voordeel: het geloof in de politie, de legitimiteit staat EXTREEM onder druk.
Context Amerika: veel meer mensen in het bezit van wapens. Politie loopt zelf ook grote risico’s, staat onder grote stress. Wapen gebruiken
gebeurt snel: beheersing is super belangrijk. Opleiding in amerika is heel slecht, heel zwak. Situatie in amerika is niet toepasbaar in België. Klopt:
maar: politie hier heeft een ander ‘wapen’; identiteitscontrole. Denk aan zaak chovanec: mentale stoornis EDS Syndroom (door medicatie). Man
heeft eigenlijk medische hulp nodig. Verwarring tussen sociale functie van politie en veiligheidsfunctie: ze willen hem gewoon zo snel mogelijk
uit de situatie halen, gebruiken verkeerde technieken en maken verkeerde beslissingen: Chovanec sterft. Hitlergroet naar de camera!!! Niet veel
te maken met het incident van chovanec maar wel duidelijk racisme/discriminatie aanwezig. Sanda Dia ook: groepen (die vaak met de politie te
maken krijgen: ‘the other’) zijn gedrag van de politie beu. Zij ervaren distributieve onrechtvaardigheid, overpolicing: ‘waarom altijd ik?’. Dus ook
in België gaan er stemmen op voor politie-abolitionisme, defund the police. Politie krijgt hier ook het een en het ander te verduren: geweld tav
agenten, ambulanciers, … moeten we zeker ook vragen bij stellen
Abolitionisme ging oorspronkelijk over slavernij, daarna over het strafrecht. De vorm van politie-abolitionisme die we terugzien in de BLM
beweging combineert beiden: het optreden van de amerikaanse politie wordt nog steeds gezien als een uiting van de mentaliteit van de slavernij
die tot op vandaag in de amerikaanse samenleving doorwerkt en vooral in de wijze waarop de politie functioneert.
(Het politie-abolitionisme hangt sterk samen met het anarchisme. Als wetenschapper vragen we ons af vanwaar de groei van deze beweging
komt, en ook wat de beste reactie hierop is:
- Negeren
- Luisteren: aanpassingen maken
- De politie effectief wegwerken: dit lijkt geen realistische mogelijkheid
- In de plaats daarvan kunnen we een herverdeling van de politietaken invoeren zodat hun macht verkleint)
Als wetenschapper gaan we dus ook op zoek naar antwoord op de volgende vraag:
,“Wat is de maatschappelijke rol van de politie?”
“In een democratische rechtsstaat kan de politie als één van de kerninstituties worden beschouwd. Zij beschikt niet alleen als ‘zwaardmacht van
de overheid’ over het monopolie om onder bepaalde omstandigheden en voorwaarden legitiem gebruik te mogen maken van gewelds- en
dwangmiddelen, maar zij vervult ook belangrijke symbolische en maatschappelijke functies.”
De politie kent verschillende definities:
Het politiemandaat ‘Disband’ gaat over dit mandaat & de macht die ze krijgen. De politie krijgt van de overheid een bepaald mandaat; zij
heeft een monopolie op policing als instituut (zij heeft als enige de bevoegdheid om met dwang de wetten af te
dwingen). Ze hebben zelfs een legitiem wapen.
De bazen van de politie zijn de minister van justitie (Van Tigchelt) en de minister van binnenlandse zaken (Verlinden)
(de voogdijministers)
Een symbolische en De politie staat symbool voor het scheppen van orde en rust in de maatschappij. Denk voor de symboliek bijvoorbeeld
maatschappelijke aan het uniform dat zij draagt, dienstvoertuig, … dit brengt een bepaald aanzien met zich mee
functie Als je dienstvoertuig ziet voorbijrijden ga je vertragen, ookal heb je niks verkeerd gedaan ga je effe stressen als je politie
ziet, … het doet iets met mensen!
De verwachtingen De burger speelt ook een rol in de functie van de politie. Zonder vertrouwen van de burger kan de politie niet veel
van de burger doen: in ruil voor het werk van de politie en de veiligheid die zij brengt zullen de burgers gehoorzamen. De
verwachtingen zijn vaak hoog en erg uitgesproken
Als politie heb je sociale vaardigheden nodig! Empathie. Mensen die met politie te maken krijgen zijn vaak emotioneel:
wenen, agressief, … je komt vaak in crisissituaties
Vaak worden de verwachtingen niet ingevuld: niet altijd bereikbaar, loket is onduidelijk, administratief gedoe, …terwijl
iedereen verwacht dat de politie er (snel!) is voor hen, verwacht bescherming, politie ten dienste van de burger
De opdracht van de politie is paradoxaal: zij krijgen veel tegengestelde eisen en dilemma’s & conflicterende waarden en verwachtingen
Dader vs slachtoffer Het is niet altijd duidelijk wie wie is, en ook niet altijd gemakkelijk om je als politie met beide bezig te houden
Military policing vs policing Sommige praktijken van de politie gebeuren onder dwang: de staat beveelt het zo
by consent Andere praktijken gebeuren met instemming van de burger (denk bijvoorbeeld aan de wijkagent)
Eens je onder dwang in contact bent gekomen met de politie ga je ook kritischer staan tegenover de andere
vorm van policing
, Enerzijds wordt van de politie verwacht dat zij gezag en zekerheid uitstraalt om burgers te kunnen beschermen en bestaat de verwachting dat
op de politie beroep kan worden gedaan bij gevaar en dreiging. Anderzijds wordt er in het algemeen vanuit gegaan dat de politie, indien dat
nodig is, regels handhaaft en maatschappelijke orde en vrede herstelt of bewaakt, eventueel met behulp van dwangmiddelen.
Meerderheid vs Wanneer een meerderheid een bepaald optreden tegenover minderheden verwacht, moet hiernaar geluisterd
minderheden worden. De politie moet echter uiteraard ook humaan blijven tegenover minderheden: dit vraagt een bepaalde
verantwoording die moet worden afgelegd tegenover beide groepen
Zorg vs hard optreden We verwachten dat ze streng zijn, dat ze hard optreden tegen bepaalde mensen zoals bijvoorbeeld
relschoppers
De identiteit van de politie
De politie heeft een normatieve functie: het handhaven van de openbare orde, het bestrijden van criminaliteit, … is het grootste beeld dat de
bevolking heeft van de politie. Maar dit is niet alles!
De identiteit staat vandaag de dag sterk onder druk: globalisering, individualisering, populisme … Burgers worden geacht mondiger en kritischer
te zijn en in staat hun eigen leven in te richten. De rol van de politie is dus een groot deel van zijn vanzelfsprekendheid verloren. Als de sociale
orde onder druk staat staat ook de handhaver van die orde vanzelfsprekend onder druk. Maatschappelijke ontwikkelingen, pluralisering van
policing, privatisering van policing (sociale orde wordt niet enkel door de politie gehandhaafd: private bewakingsfirma’s, camera’s, vb Securail,
op festivals, op voetbalwedstrijden, …) en fragiele legitimiteit spelen hierin een grote rol.
Het antwoord van de overheid en de politie is om die identiteit te hervormen op basis van die uitdagingen:
- Community oriented policing: kloof tussen politie en burgers overbruggen en vertrouwen van de burgers weer vergroten. Zet zich af
tegen de militaire politie. Nabijheid en zichtbaarheid versterken, burgers betrekken, samenwerken met andere partijen. Wordt zeer
uiteenlopend ingevuld (biedt wel geen antwoord op de vraag naar identiteit)
- Zero tolerance policing/crime fighting: teruggrijpen naar het klassieke geweldsmonopolie. Politie is te veel hulpverlener geworden en
moet terugschuiven naar haar eigenlijke taak als inzetter van dwangmiddelen. Alles moet sterk gecontroleerd en gereguleerd worden.
Voorwaarden: binnen een bepaalde duur en iedereen!! Geen uitzonderingen. Nadeel: justitie gaat niet altijd volgen, PV’s gaan niet
allemaal vervolg krijgen.
- New Public Management: politie moet zich concentreren op haar kerntaken. Bedrijfsmatige criteria als effectiviteit, efficiëntie,
prestatiegerichtheid, value for money centraal. Meten en tellen. Bijvoorbeeld parkeerhandhaving zou goedkoper en efficiënter door
anderen kunnen worden uitgevoerd dan door de politie. Deze opvatting geeft wel te weinig aandacht aan de symbolische functie van de
politie
