samenvatting romeins recht

Romeins Recht: hoofdstuk 1
‘Overzicht v. de uitwendige geschiedenis en bronnen van romeins recht’

§1. Het koninkrijk en de vroege republiek
Inleiding
- 7de eeuw v.C. – 6de eeuw v.C.
- van koninkrijk --> vroege republiek
Betoog

1. Het koninkrijk (7de eeuw v.C.- 6de eeuw v.C)
- Rome = soort stad
- Ontstaan: fusionering 3 oude stammen (tribus) versmolten tot 1 stad, Capitool is
centrum
- Instellingen:
- Rex
- senaat
- curies (uit elke stam 1 curie nr vergadering)
- pontifex maximus (hoofdrechter)
- sacerdotes (gewone rechter) met ius sacrum
- Rechtspraak: gewoonterecht
res maiorum (gebruiken van voorvader)
- Romeins recht = confictenrecht
 misschien in koningstijd ook zo
- Rechtsleer: bundel rechtspraak uit archieven Capitool (ius papirinianum)
 koningswetten (leges regiae)
 = Recht onder koningen
 Speelde eeuwenlang rol in de rechtspraktijk
 Twee uitspraken (beroemdste koningswetten aan Romulus
toegeschreven):
- Dood van zwangere vrouw dan kind moet uitgesneden worden en
apart begraven
- Vrouw pleegt overspel en man doet haar dood wegens overspel
dat valt door de vingers te zien

2. De vroege republiek (5de eeuw v.C.- 4de eeuw v.C.)
- Ontstaan: patriciërs grepen naar de macht (6de eeuw v.C)
 res publica: militair regime
- Rome = sterke stadsstaat
- Patriciërs overheersten etnische groepen (vooral de Latijnse plebejers)
Gevolg: Latijnse plebejers scheiden zich af en worden nieuwe vijand
2de gevolg: P. Ontdekken dat door samenwerking met L.P. succes Rome groter
wordt.
- Rechtspraak: regeren via rechtspraak
 peraequatio iuris = gelijke rechten voor patriciërs en plebejers zodra ze
wapenbroeders zijn.
(ontstaan: door samenwerking P. en L.P.)

,- Bestuur stadsstaat (op Capitool):
- Pratricische praetoren
- Militaire tribunen (later: consuls)
- Bestuurders van plebejers (op Aventijn)
- Aedielen
- Plebejische tribunen, bescherming tegen patriciërs (vanaf 496 v.C)
- Politieke bakeraat Repbbliek:
3 vergaderingen:
1) comitia curiata:
- patriciërs
- op Capitool
2) concilia plebis
- plebejers
- op Aventijn
3) comitia centuriata
- plebejers en patriciërs
- militair overlegcomité
- taken: organisatie leger, maatregelen en belastingen ten gunste
van leger
- Jbridische bakeraat Repbbliek:
Rechtsleer: de Twaalf-tafelenwet (regelen v peraequatio iuris)
- Door comitia centuriata goedgekeurd
- Inhoud:
-Opsomming voorrechten krijgers
-Civiele procedure
-succesierecht: krijger overleed, familia viel uiteen, ook
vrouwelijke erfgenamen
-maatregelen voor vreedzaam samen te leven
-cives die elkaar slecht behandelen --> infamia (intrekking civiele r.)
-talio esto = schadevergoeding (niet oog om oog, tand om tand)
-kapitale straf= capitis diminutio, verlies civiele recht(niet doodstraf)
- Gegarandeerd door militaire rechtbanken
- Totstandkoming: overleg met decemuiri
- Cives = wapenbroeder
Ius civile= recht om onderlinge conficten op te lossen, rekening houdend
met voorrecht krijgers
- Veteranen behielden civiel statuut

Besluit:
o Ontstaat juridische (12-tafelen) en politieke bakermat (3 vergaderingen)
o Van een gewoonterecht naar regeren via rechtspraak
o Civiele rechten voor krijgers en veteranen

,§2. De volle republiek --> rechtspluralisme
inleiding
- 3de eeuw v.C. – 1ste eeuw v.C.
- machtsontplooiing in Rome --> stabilisatie macht
- leges liciniae sextae: bepaalde structuur voor republiek
- verdeling van de macht, rechtspluralisme
Betoog
Instellingen: - senaat
-4stemcomités en hun leges
1) comitia curiata
2) comitia centuriata
3) comitia tributa
4) concilia plebis
-magistraten en edicten
a) consuls
b) praetoren
c) censoren
d) aedielen
e) quaestoren
f) volkstribunen
g) provinciegouverneurs
Rechtspraak: rechtspluralisme
> edicten van magistraten zorgen voor afzonderlijk normensysteem
 -praetor peregrinorul (ius gentium)
-praetor urbanus (ius civile)
Rechtsleer: leges liciniae sextae (367 v.C) --> structuur van instellingen
 republikeinse juristen en politici lossen conficten op
-respondere
-cauere
-agere

1. De senaat
- Curia hostilia (huis van de senaat) hierin open debatscultuur
- Voor 312 v.C. senatoren aangeduid door consuls
- Voor 339 v.C besluiten comitia bekrachtigen
- 3 bevoegdheden
1) bestuurd van de federatie
- na verovering gebied: onderhandeling onderworpen volk voor foedus
(vredeverdrag)
krijgen:
 loyaliteit
 belastingen
 soldaten
geven:
 vrede
 civiele rechten

, - Italië in 200 v.C. kreeg civitas sine sufragio = civiele statuut zonder
stemrecht
- Stuurden oud-magistraten (consul of praetor) als gouverneur naar
provincie om uitvoering verdrag te letten
Taken:
 Openbare orde handhaven
 Belastingen innen
 Recht te spreken

2) beheer budget
- aerarium= schatkist senaat, leger en bestuur werd hiermee betaald
- op die manier senaat politiek controleren
- magistraten (soeverein) kregen budget van senaat

3) toezicht op niet civiele rechtspraak
- ius sacrum, recht voor wie niet naar civiele rechtbank kon gaan
> tot einde republiek van belang
- senaat benoemde pontifex maximus, pontiices en lokaal sacerdotes

- in 300 v.C. pontiicaat toegankelijk voor plebejers
- keizers werden pontifex maximus vanaf augustinus
> keizers greep op rechtsspraak in senaatprovincies


2. De stemcomités en hun leges
- Het zijn stemcolleges
- Anders samengsteld en voor andere kwesties
- Door voorzitter tekst voorgesteld, goedkeuren/afeuren, geen amenderinig
mogelijk

1) Comitia curiata
- Initiatief van: pontifex maximus
- Één uit elke curie van de 3 centra (tot. 30)
- Lex de imperio goedkeuren wann. nieuwe consul en praetor aantrad
> Zo kregen ze hun soevereine macht
- Keurden ook:
 Adrogationes (fusies van familia)
 Testamenta calatis: erfgenaam adopteren onder voorwaarde dat
hij testator overleefde

2) Comitia centuriata
- Belangrijkste stemmingen
- Patriciërs en plebejers samen
 Ingedeeld in 5 cijnsklassen
 Eerste cijnsklasse grootste meerderheid
--> enkel hun stemmen werden nog geteld
- Initiatiefrecht: consuls voor militaire aangelegenheden