Samenvatting Biologie: bos

Bos
Ontstaan en bepalende factoren
 10 000 jaar geleden toen de laatste ijstijd eindigde: bos ipv toendra
 Bij ons: gemengde eikenbos
 Mens heeft het gerooid: enkel bij Pools-Russische grens nog resten van het Europese
oerwoud
Factoren die het bostype bepalen
 Het klimaat
 De aard van de bodem
 Menselijke invloed
 Bomen en struiken zelf (milieubepalende elementen)
Invloed van een bos
 Windsnelheid wordt verminderd
 Atmosfeer is vochtiger in een bos
 Temperatuurschommelingen zijn kleiner
 Schaduw
o Veel verschillende biotopen in bos (dichtbegroeid of net open)

Bodem en planteneigenschappen
Op de arme gronden
Vochtige tot droge bodems
 Zeer voedselarme droge stuif- of dekzanden
o Eiken-berkenbos
o Lijsterbes, sporkenhout
o Weinig ontwikkelde struiklaag, adelaarsvaren, blauwe bosbes
 Minder voedselarme zandige leem, of kalkarme leem, of op in het verleden sterk
bemeste gronden
o Beuken-eikenbos
o Ratelpopulier, lijsterbes, hulst
o Kruidlaag: adelaarsvaren, meiklokje, salie, …
Vochtig tot moerassig
 Voedselarme, zure bodems (’s winters vaak onder water)
 Berkenbos
 Boomlaag: zachte berk
 Struiklaag: gagel, kamperfoelie
 Kruidlaag: pijpestrootje, dopheide, bosbes, …

Op de rijke gronden
Minerale bodems met fijne bodemdeeltjes en een goede kruimelstructuur
 Rijke lemige, niet te natte grond met ontwikkeld bodemprofiel
o Eiken-haagbeukenbos
o Boomlaag: beuk, linde, es, esdoorn, iep
o Struiklaag: hazelaar, boskriek, klimop
o Kruidenlaag: bosanemoon, boshyacint, gele dovenetel, klaverzuring
o Indien bodem veel kalk bevat  wintereik, bingelkruid, sleutelbloem
 Rijke vochtige tot natte bodem zionder ontwikkeld bodemprofiel
o Elzen-vogelkersbos

, o Boomlaag: els, es, esdoorn, boskriek (=vogelkers), iep
o Struiklaag: vlier, hazelaar, klimop, hop
o Kruidlaag: muskuskruid, speenkruid, slanke sleutelbloem, robertskruid
Natte of moerassige voedselrijke veenbodems
 Staat ’s winters onder water
 Elzenbroek
 Boomlaag: geoorde en de grauwe wilg
 Struiklaag: zwarte aalbes, lianen van hop, wilde kamperfoelie
 Kruidlaag: zeggen, gele lis, wolfspoot, stekelvaren, vele zwammen

Aanplantingen
Naaldbossen
 Den en lork: lichtdoorlatende soorten, krijgen op arme gronden dezelfde
soortensamenstelling als de loofbossen in de struik- en kruidlaag
 Grove den is bospionier in heide en op zandverstuivingen, na 10tal jaar natuurlijke
bijmenging van loofbomen (vooral berk en eik)
 Onder dennenbos: verarming van de flora
o Afgevallen naalden verteren erg moeilijk => mineralen voor planten worden
onvoldoende gerecycleerd
o Bij afbraak hiervan komen organische tussenproducten (oa looistoffen) vrij =>
verzuren de bodem + spoelen aanwezige mineralen naar diepere bodemlagen
 Sparren
o Sterk schaduwvormend => weinig of geen plantengroei eronder
 Kleinschalige afwisseling loofhout-naaldhout kan verrijkend werken
Beuk en Amerikaanse eik
 2 nadelige gevolgen (vooral op armere gronden)
o Sterk schaduwgevende soorten => weinig planten eronder
o Bij vertering van strooisel komen veel looistoffen vrij => bevorderen
uitspoeling van de bodemmineralen

Typische eigenschappen van het bos en aanpassingen van de bosplanten
De gelaagdheid van het bos
Vooral bepaald door competitie van het licht: kan beïnvloed worden door de mens (vb
kapingen)
Verschillende lagen:
 Boomlaag: houtachtige gewassen hoger dan 10 meter
 Struiklaag: houtachtige gewassen, hoogte tussen 1 en 10 meter
 Kruidlaag: houtachtige planten, lager dan 1 meter en kruidachtige planten (soms
hoger)
 Bodemlaag (moslaag): mossen, voorkiemen van varens, soms kiemplantjes van
hogere planten
Bomen zijn zonneplanten, kruidlaag zijn schaduwplanten die verschillende aanpassingen aan
de verminderde lichtintensiteit kunnen vertonen:
 Korte compensatieperiode
o Tijd die de plant nodig heeft om door FS de energierijke voedselreserves, door
de ademhaling in het donker verbruikt, opnieuw aan te vullen