G&G als ‘wetenschappelijke discipline’
‘Tradities’ als metatheoretische denkkaders?
geen eenvoudige opeenvolging van ‘paradigma’s’ (Kuhn),
maar ontstaan, wisselwerking, afsluiting en transformatie van benaderingen
evolutie wetenschappelijke discipline - wetenschappelijke discussies (intern en extern)
- maatschappelijke omwentelingen
- toegepaste vraagstukken
- problemen waar men niet langer naast kan kijken
- wetenschappers maken deel uit van een groepsdynamiek
- Grote Charismatische Geografen
- wetenschap als uitkomst van groepsconflict en consensus
Pré-Ratzel
- Von Humboldt
- de stroomversnelling: 1870-1880
- maatschappelijke effecten van de Nationale Revoluties,
die zich langzaam verspreiden en geleidelijk aan leiden tot nieuwe maatschappelijke
tendensen:
opkomst van de burgerij, de natie-staat, en de homogeniseringsdrang die daarmee gepaard
gaat
noodzaak aan kennis over de ‘natuurlijkheid’ van het ‘eigen’ volk en land
- maatschappelijke effecten van de Industriële Revolutie, die leiden tot nieuwe golf van
imperialisme in Afrika
noodzaak aan kennis over ‘de rest van de wereld’
bv. oprichting KNAG in 1873 met als doel “vermeerdering der kennis van de Aardbol”
- wetenschappelijke context: ontstaan van ‘disciplines’ aan universiteiten
- gevolgen: - ontstaan van een ‘discipline’ die de ruimtelijke diversiteit en samenhang van
het eigen land
en de wereld daarbuiten bestudeert
- toename aantal professoren en aantal studenten, tijdschriften, geografische
genootschappen
- Geografie heeft haar economische en maatschappelijke waarde toen razendsnel verworven,
maar wat met haar wetenschappelijke waarde, wijze en werkterrein? De nieuwbenoemde
professoren maakten er werk van, en dat zou leiden tot evoluerende visies op wie geografen
zijn, wat ze bestuderen, en hoe ze dat doen.
Ratzel en zijn tijdsgenoten: fysisch determinisme
- sociaal darwinisme + ruimtelijke samenhang < condities die het fysisch milieu genereert
- MacKinder: geopolitiek
- machtsverschuiving in de wereld < wisselend nut van fysische bronnen in de
wereldpolitiek:
van landmacht naar zeemacht naar landmacht: er komt opnieuw een machtsverschuiving
naar het Euraziatische ‘Hartland’, en er moet verhinderd worden dat dit gebied onder
controle komt van één staat
- toont aan dat ideeën lang blijven leven:
containment/deterrence van de Koude Oorlog geënt op MacKinder omdat SU als hartland-
macht werd gezien
, Who rules East Europe commands the
Heartland;
who rules the Heartland commands the
World-Island;
who rules the World-Island commands the
world.”
‘Tradities’ als metatheoretische denkkaders?
geen eenvoudige opeenvolging van ‘paradigma’s’ (Kuhn),
maar ontstaan, wisselwerking, afsluiting en transformatie van benaderingen
evolutie wetenschappelijke discipline - wetenschappelijke discussies (intern en extern)
- maatschappelijke omwentelingen
- toegepaste vraagstukken
- problemen waar men niet langer naast kan kijken
- wetenschappers maken deel uit van een groepsdynamiek
- Grote Charismatische Geografen
- wetenschap als uitkomst van groepsconflict en consensus
Pré-Ratzel
- Von Humboldt
- de stroomversnelling: 1870-1880
- maatschappelijke effecten van de Nationale Revoluties,
die zich langzaam verspreiden en geleidelijk aan leiden tot nieuwe maatschappelijke
tendensen:
opkomst van de burgerij, de natie-staat, en de homogeniseringsdrang die daarmee gepaard
gaat
noodzaak aan kennis over de ‘natuurlijkheid’ van het ‘eigen’ volk en land
- maatschappelijke effecten van de Industriële Revolutie, die leiden tot nieuwe golf van
imperialisme in Afrika
noodzaak aan kennis over ‘de rest van de wereld’
bv. oprichting KNAG in 1873 met als doel “vermeerdering der kennis van de Aardbol”
- wetenschappelijke context: ontstaan van ‘disciplines’ aan universiteiten
- gevolgen: - ontstaan van een ‘discipline’ die de ruimtelijke diversiteit en samenhang van
het eigen land
en de wereld daarbuiten bestudeert
- toename aantal professoren en aantal studenten, tijdschriften, geografische
genootschappen
- Geografie heeft haar economische en maatschappelijke waarde toen razendsnel verworven,
maar wat met haar wetenschappelijke waarde, wijze en werkterrein? De nieuwbenoemde
professoren maakten er werk van, en dat zou leiden tot evoluerende visies op wie geografen
zijn, wat ze bestuderen, en hoe ze dat doen.
Ratzel en zijn tijdsgenoten: fysisch determinisme
- sociaal darwinisme + ruimtelijke samenhang < condities die het fysisch milieu genereert
- MacKinder: geopolitiek
- machtsverschuiving in de wereld < wisselend nut van fysische bronnen in de
wereldpolitiek:
van landmacht naar zeemacht naar landmacht: er komt opnieuw een machtsverschuiving
naar het Euraziatische ‘Hartland’, en er moet verhinderd worden dat dit gebied onder
controle komt van één staat
- toont aan dat ideeën lang blijven leven:
containment/deterrence van de Koude Oorlog geënt op MacKinder omdat SU als hartland-
macht werd gezien
, Who rules East Europe commands the
Heartland;
who rules the Heartland commands the
World-Island;
who rules the World-Island commands the
world.”
