Samenvatting vertaalwetenschap BA1

VERTAALWETENSCHAP
H1: VERTALEN & TOLKEN

 Vertalen:
o Brontekst BT  doeltekst DT
 DT & BT = evenwaardig/equivalent
o = mondelinge + schriftelijke transferactiviteit
 BT & DT niet altijd schriftelijk: audiobeschrijving, dubbing, …
 Tolken:
o +- mondeling (Ook: gebarentolken, taptolken, …)

VERTAALVORMEN

Algemene vertaling -> literaire vertaling ->
Gespecialiseerde vertaling

-nieuwsbericht,… -specifieke woordenschat -domeinkennis

-proza, poëzie, toneel -juridisch, medisch, …

- Audiovisuele vertaling: ondertiteling, audiodescriptie, …
- Lokalisatie: vertaling < apps, software, games, …
o BT wordt aangepast aan cultuur van doelland

TOLKVORMEN


CLASSIFICATIE

1. Moment van tolkbeurt
a. Simultaan (met spreker)
b. Consecutief (na spreker)
2. Contact met partijen
a. Direct contact met spreker & luisteraar
b. Direct contact met luisteraar
c. Indirect contact met spreker & luisteraar
3. Setting van tolkbeurt


SOORTEN TOLKEN:

- Conferentietolken: simultaan of consecutief
- Relay interpreting: BT  bemiddelende taal  DT
- Verbindingstolken: kleinschalige context (ziekenhuis, business, informeel, …)
o Chuchotage/fluistertolken: simultaan op fluistertoon tolken
o Sociaal tolken: voor anderstaligen, vb. gerechtstolken
- Taptolken: afgetapte gesprekken door politie
- Schrijftolk: simultaan gesprek neerschrijven voor doven


1

,SEMIOTISCH KARAKTER VAN VERTALEN

Jakobson: 3 soorten vertalingen

1. Interlinguale vertaling: BT & DT = verschillende talen
2. Intralinguale vertaling: BT & DT = varianten van zelfde taal
3. Intersemiotische vertaling: BT = verbaal & DT = niet-verbaal
a. Tekst  braille

 Gottlieb: intersemiotisch is ook niet verbaal  verbaal

DEFINITIE VERTALEN

Van Dale: vertalen = van de ene in de andere taal overbrengen

 Kan ook 2 variëteiten van 1 taal zijn
 Interlinguaal & intralinguaal

Brede definitie  probleem: vertaling of intertekstualiteit?

 = afhankelijkheid van teksten tot elkaar
 Samenvatting, parodie, bewerking, …

Definitie = cultuur & tijdsgebonden

 Romeinen hadden andere visie dan nu

 Toury: vertaling = alles wat als vertaling gezien wordt (assumed translation)

o Pseudovertaling: orgineel werk wordt als vertaling voorgesteld
o Covert translation (autonome tekst) ≠ vertaling
 Probleem: hoe vertalen onderzoeken als er geen eenduidig onderzoeksmateriaal
is?
o 3 voorwaarden voor vertaling
 Brontekstpremisse: DT is gebaseerd op BT
 Transferpremisse: elementen van BT zijn overgebracht in DT
 Relatiepremisse: BT en DT kunnen vergeleken worden

Schreiber: bewerking >< vertaling

-Afwijken van BT -zoveel mogelijk volgen van BT

-verband met BT behouden -zowel tekstintern als extern

 3 soorten bewerkingen
o Diminutief: ingekorte/vereenvoudigde vorm < BT
o Aumentatief: verbeterde/uitgebreide vorm < BT
o Adaptief: aangepaste vorm < BT (doelpubliek, tijdperk, …)

<-> Van Doorslaer: vertaling = bewerking

 Vertalen is ook pragmatiseren: aanpassen aan tekstexterne factoren
 Verschil vertalen & bewerken = gradueel essentieel

VERTALEN CONCREET

2

, Jaren 60: vertalen = hercoderingsproces

 Elk woord uit BT komt ook in DT
 Problematisch: woorden in DT hebben andere frequentie, collocatie, …
o Woorden worden niet apart vertaald, maar als eenheid in een zin


HIËARCHIE VAN VERTALEN: WAT BEHOUDEN IN DT?

1. Boodschap: bedoeling & effect van auteur
2. Inhoud/informatie: geheel aan betekenissen binnen de tekst/zin
3. Denotatieve & connotatieve betekenis:
a. Het woord: signifiant
b. Mentale representatie van woord in werkelijkheid: signifié
c. Houding < auteur tov woord
d. Associaties < lezer met dat woord

 Vertalen = ook interculturele communicatie
 omzetten van BT in andere taal & andere cultuur

EQUIVALENTIE

= gelijkwaardigheid ≠gelijkheid

 DT en BT moeten overeen komen, maar is niet symmetrisch/omkeerbaar

o Norm < adequaatheid: betekenis BT weergeven in DT
o Norm < acceptibiliteit: DT schrijven adhv noden doelpubliek
o Skopos: doel van de vertaling

Nida: 2 soorten equivalentie

- Formeel: DT en BT komen grammaticaal & inhoudelijk overeen
- Dynamisch: DT behoudt boodschap & effect < BT



Koller: 5 soorten equivalentie

- Denotatief: DT behoudt extralinguïstische inhoud < BT
- Connotatief: DT heeft idem gevoelswaarde als BT
- Tekstnormatief: DT behoudt genrespecifieke norm < BT
- Formeel-estetisch: DT behoudt individuele kenmerken < BT (stijlfiguren, ritme,
…)
- Pragmatisch: DT heeft idem effect op publiek als BT

Gedeeltelijke of volledige equivalentie?

 tijdsgebonden:

 Woord-voor-woord vertalers <-> vrije vertalers
 Cicero = vrije vertaler

ONVERTAALBAARHEID


3