Samenvatting Spraak en taal: Assessment en Therapie 2 | | Logopedie | Arteveldehogeschool | 2025/26

Spraak en taal assessment 2
Semester 2

Therapie kleuter: Spraakklanken en fonologie

Taalcomponenten binnen therapie

Therapie bij kleuters met spraak- en taalproblemen vertrekt vanuit verschillende
taaldomeinen. Afhankelijk van het probleem verschuift de focus.



Pragmatiek (taalgebruik)
 Functioneel taalgebruik in de sociale context.
 Beurtname, topicbehoud, communicatieve intenties.
 Minder rechtstreeks gericht op spraakklanktherapie, maar belangrijk voor
algemene communicatie.



Semantiek (taalinhoud)
 Woordenschatontwikkeling
 Begrip en productie van woorden
 Lexiconopbouw
 Bij TOS vaak mee betrokken. Bij zuivere fonologische stoornis minder primair doel



Syntaxis en morfologie (taalvorm)
 Zinsbouw
 Woordvormen en grammaticale morfemen
 Belangrijk bij TOS, kan secundair beïnvloed worden door fonologische problemen.



Fonologie (taalvorm)
 Klanksysteem van taal
 Regels en patronen
 Verschil tussen fonologische stoornis en articulatiestoornis.



Articulatie/ spraakklankproductie
 Motorische realisatie van afzonderlijke klanken
 Correcte plaats, wijze en stemgeving
 Uitvoering, geen regelsysteem



Metalinguïstisch bewustzijn
 Bewust nadenken over taal.
 Fonologisch bewustzijn
 Ondersteunt generalisatie en latere leesontwikkeling.
Spraakklankstoornissen bij kleuter

1. SKS, spraakklankstoornis

,  Problemen met fonologische organisatie
 Problemen met articulatorische uitvoering

2. TOS, taalontwikkelingsstoornis
 Problemen met morfosyntaxis
 Problemen met semantiek
 Problemen met fonologie
 Problemen met pragmatiek

Bij TOS is spraakklankproblematiek vaak onderdeel van een breder taalprobleem.



Therapie bij spraakklankproblemen

Differentiatie in therapie
Therapie wordt afgestemd op:
 Aard van de stoornis
 Leeftijd
 Ernst
 Aanwezigheid van TOS



Therapie gericht op fonologie
Kenmerken
 Gericht op het onderliggende klanksysteem
 Werken met klankcontrasten
 Doel: herstructurering van het fonologisch systeem
 Focus op betekenisonderscheid

Wanneer
 Bij systematische foutpatronen
 Bij meerdere klanken die volgens een regel fout gaan

Voorbeeldmethodes
 Minimal pairs
 Multiple oppisitions
 Cycles approach




Therapie gericht op articulatie/ spraakklankproductie
Kenmerken
 Gericht op motorische productie van één specifieke klank.
 Stapsgewijze opbouw: Klankisolatie, lettergreep, woord, zin en spontane spraak

,Wanneer
 Bij geïsoleerde klankfouten.
 Geen systematisch patroon.
 Vaak motorisch van aard.



Gecombineerde benaderingen
 Fonologische aanpak + articulatorische ondersteuning
 Zeker bij complexe problematiek of TOS



Generalisatie en carry-over

Generalisatie
 Overdracht naar niet geoefende woorden
 Overdracht naar andere contexten

Carry-over
 Toepassing in spontane spraak
 Gebruik thuis, op school, in vrije situaties, …

Zonder generalisatie is therapie niet effectief.
 Oefenfrequentie
 Ouders betrekken
 Functionele communicatiesituaties
 Motivatie van het kind



Indirecte therapie

Naast directe therapie bestaat er ook indirecte ondersteuning
 Advies aan ouders/leerkrachten
 Taalstimulerende omgeving
 Modelleren
 Responsieve interactiestijl

Vooral relevant bij
 TOS
 Jonge kleuters
 Brede taalproblematiek




Diagnostiek als basis voor therapie

Goede therapie start met correcte diagnostiek.
 Analyse van foutpatronen
 Differentiaaldiagnose:
o Fonologische stoornis
o Articulatiestoornis

, o Spraakontwikkelingsdyspraxie
o TOS
 Inschatting van ernst en impact

Diagnostische instrumenten
 SKO (SpraakKlankOnderzoek)
 Klinische observatie
 Spontane taalanalyse



Auditief-perceptuele basisvaardigheden

Voorwaarden voor fonologische therapie
1. Voldoende articulatorische mogelijkheden
2. Voldoende auditieve waarneming



Componenten auditieve perceptie
Luisterhouding
 Aandacht richten
 Beurt afwachten
 Niet onderbreken
 Werken in prikkelarme omgeving
 Visuele ondersteuning

Auditieve waarneming
 Lokalisatie
 Identificatie
 Discriminatie

Opbouw van eenvoudig → moeilijk:
 Alledaags → niet-alledaags
 Luid → stil
 Sterk verschillend → sterk gelijkend (bv. minimale paren)

Fonologisch en fonemisch bewustzijn
Volgens Ellen Gerrits:
 Auditieve analyse (klanken herkennen)
 Auditieve synthese (klanken samenvoegen)
 Rijm
 Klankmanipulatie
 Identificatie en discriminatie
Altijd:
 In betekenisvolle context
 Auditief + visueel
 Eventueel gekoppeld aan letters (voorbereiding lezen/spellen)

Auditief sequentiëren
 Volgorde van klanken en woorden
 Visuele ondersteuning (k-a-t vs. t-a-k)
 Zinsniveau (woordvolgorde)