Samenvatting Voedingsleer H9: Vitamines | Hogeschool Gent | 2025/26

H9: VITAMINES
DEFINITIE

1912: “voor het leven (vita) noodzakelijke organische basen (aminen)”

later: niet alle vitaminen bleken aminen te zijn

1950: vitaminen -> vitamines

 organische stoffen die in kleine hoeveelheden (micronutriënten) nodig zijn voor
normale werking van het lichaam
 tekort => klinische deficiëntieziekte
 na toediening => herstel
 leveren geen energie




INDELING




VITAMINE A
 verzamelnaam voor:
- vitamine A (retinol)
 uitsluitend dierlijke oorsprong
- provitamine A (β-caroteen)
 plantpigment
van meer dan 600 carotenoïden zijn er 50-tal precursor van actief vit. A
 carotenoïden zonder vit. A activiteit zijn wel anti-oxidanten
 μg retinol equivalenten =
 μg retinol + 1/6 μg β-caroteen + 1/12 μg andere carotenoïden

, BRONNEN
 voorgevormd vitamine A:
- lever, nier, visleveroliën
 caroteen
- diepgele, -rode groenten en fruit
- donkergroene (blad)groenten
- toegevoegd retinol en β-caroteen


FUNCTIES
 Gezichtsvermogen
- netvlies bevat staafjes en kegeltjes
- staafjes zijn belangrijk bij schemerzicht en bevatten pigment rodopsine:
opsine + retinal
 Cellulaire differentiatie
- behoud van de integriteit van epitheelcellen
 Reproductie
 Immuunstelsel

GEZONDHEIDSASPECTEN
 Deficiëntie
- oogafwijkingen: nachtblindheid, xeroftalmie
- keratinisatie van epitheelcellen: droge huid en lagere resistentie tegen
infectie
 Toxiciteit
- vetoplosbare vitamines zijn opslagbaar!
- acute intoxicatie vanaf 300 mg vitamine A met mogelijk fatale afloop
- teratogene effecten: vermijden van lever en –producten en supplementen
tijdens zwangerschap


VITAMINE D (OOK ALS HORMOON GEZIEN)
 twee moleculen:
o cholecalciferol D3 in huid geproduceerd uit provitamine door UV
o ergocalciferol D2 in planten geproduceerd uit fytosterol door UV
 activatie vitamine D door lever en nieren
 bij de mens is D2 even actief als D3
 activiteit uitgedrukt als μg vitamine D

BRONNEN
 blootstelling van huid aan de zon is de belangrijkste bron
 afhankelijk van huidoppervlakte, duur, pigmentatie, breedtegraad
 aanvulling via voedselinname maar bronnen eerder beperkt
o levertraan
o vette vissoorten
o verplicht toegevoegd aan margarine
o UV behandelde paddenstoelen

FUNCTIES
 Mineraalmetabolisme en bot
o absorptie van calcium en fosfaat uit darm (calbindine)
o botresorptie en -vorming
 Elementaire celprocessen
o o.a. belangrijk bij celdifferentiatie en immuunsysteem