H5: LIPIDEN
INTRO:
oplosbaar in organische solventen, niet in water
oliën (vloeibaar) en vetten (vast) = zichtbare
bron van energie
celmembraan
vetoplosbare vitamines (ADEK)
hormonen
co-enzym Q10 (elektronentransportketen)
DEFINITIE:
Overkoepelende term voor:
- triglyceriden -> in voeding = 95%
- cholesterol
- fosfolipiden
- sfingolipide
- fytosterol
- vetoplosbare vitamines (leveren geen energie, zie hoofdstuk 9)
GLYCERIDEN (MONO-, DI-, TRI-)
= reactie tussen alcohol +
carbonzuur
= vetten opgebouwd uit glycerol (alcohol) -> vetzuren
Triglyceride (belangrijkste -> 3X veresterd (verbonden via estherbinding)
VETZUUR
Even aantal C-atomen tussen 4-24
Ketenlengte en verzadiging bepalen de
eigenschappen
Medium chain (2-12) en long chain
Verzadigd met H-atomen (geen dubbele binding,
max gebonden met H-atomen)
Onverzadigd = dubbele binding
, AANTAL DUBBELE BINDINGEN IN EEN VZ
- Bepalen smeltpunt van een vet
- Hoe meer, hoe lager het smeltpunt
Dierlijk: meer verzadigd Plantaardig: meer onverzadigd
= vast bij kamertemp = vloeibaar bij kamertemp
Verzadigde vetzuren vormen kristallen Cis-dubbele binding -> knik in de C-staart
gestabiliseerd door hydrofobe interacties verhindert dichte opeenpakking
PLAATSBEPALING DUBBELEN BINDING IN EEN VZ
- C18:1
- Aantal C-atomen
- Aantal binding
- delta 9 dubbele binding op koolstof 9 start
- Bij meerdere binding Scheikundige notatie ga alle bindingen op schrijven
- ‘’ Nutritionele notatie ga enkel eerste binding op schrijven’’
VERSCHILLENDE VERZADIGINGSGRAAD EN KETENLENGTE CREËRT DE
DIVERSITEIT IN ZUIVERE VETTEN
- Mono-, di-, triglyceriden
- groen: zuurstof
- Zwart groot: koolstof
- Zwart klein: waterstof
- 50-tal verschillende vetzuren
OVERZICHT BELANGRIJKSTE VETZUREN IN DE VOEDING
INTRO:
oplosbaar in organische solventen, niet in water
oliën (vloeibaar) en vetten (vast) = zichtbare
bron van energie
celmembraan
vetoplosbare vitamines (ADEK)
hormonen
co-enzym Q10 (elektronentransportketen)
DEFINITIE:
Overkoepelende term voor:
- triglyceriden -> in voeding = 95%
- cholesterol
- fosfolipiden
- sfingolipide
- fytosterol
- vetoplosbare vitamines (leveren geen energie, zie hoofdstuk 9)
GLYCERIDEN (MONO-, DI-, TRI-)
= reactie tussen alcohol +
carbonzuur
= vetten opgebouwd uit glycerol (alcohol) -> vetzuren
Triglyceride (belangrijkste -> 3X veresterd (verbonden via estherbinding)
VETZUUR
Even aantal C-atomen tussen 4-24
Ketenlengte en verzadiging bepalen de
eigenschappen
Medium chain (2-12) en long chain
Verzadigd met H-atomen (geen dubbele binding,
max gebonden met H-atomen)
Onverzadigd = dubbele binding
, AANTAL DUBBELE BINDINGEN IN EEN VZ
- Bepalen smeltpunt van een vet
- Hoe meer, hoe lager het smeltpunt
Dierlijk: meer verzadigd Plantaardig: meer onverzadigd
= vast bij kamertemp = vloeibaar bij kamertemp
Verzadigde vetzuren vormen kristallen Cis-dubbele binding -> knik in de C-staart
gestabiliseerd door hydrofobe interacties verhindert dichte opeenpakking
PLAATSBEPALING DUBBELEN BINDING IN EEN VZ
- C18:1
- Aantal C-atomen
- Aantal binding
- delta 9 dubbele binding op koolstof 9 start
- Bij meerdere binding Scheikundige notatie ga alle bindingen op schrijven
- ‘’ Nutritionele notatie ga enkel eerste binding op schrijven’’
VERSCHILLENDE VERZADIGINGSGRAAD EN KETENLENGTE CREËRT DE
DIVERSITEIT IN ZUIVERE VETTEN
- Mono-, di-, triglyceriden
- groen: zuurstof
- Zwart groot: koolstof
- Zwart klein: waterstof
- 50-tal verschillende vetzuren
OVERZICHT BELANGRIJKSTE VETZUREN IN DE VOEDING
