ARBEIDSRECHT
2025-2026
LOUISE MOLITEUR
,Inhoud
MODULE 1: BASICS........................................................................................................................ 5
1.1. Algemene arbeidsrechtelijke beschouwingen ................................................................. 5
1.1.1. Historiek............................................................................................................... 5
1.1.2. Toepassingsgebied ................................................................................................ 6
1.1.3. Rechtsbronnen ..................................................................................................... 9
1.1.4. Sociaal handhavingsrecht .....................................................................................11
1.2. Arbeidsmarktrecht .......................................................................................................13
1.2.1. Organisatie van de arbeidsmarkt...........................................................................13
1.2.2. Arbeidsbemiddeling .............................................................................................14
1.2.3. Recht in verband met werkgelegenheid .................................................................14
MODULE 2: INDIVIDUEEL ARBEIDSRECHT ......................................................................................16
2.1. Arbeidsovereenkomst: begripsomschrijving...................................................................16
2.1.1. Essentiele bestanddelen .......................................................................................16
2.1.2. Onderscheid met andere arbeidsrelaties ...............................................................16
2.1.3. Band van ondergeschiktheid .................................................................................16
2.2. Aanwerving .................................................................................................................19
2.2.1. Algemeen ............................................................................................................19
2.2.2. Selectiecriteria .....................................................................................................22
2.2.3. Verplichtingen van de werkgever ..........................................................................22
2.2.4. Aanwervingsonderzoek ........................................................................................22
2.2.5. Aanwervingsmelding ............................................................................................23
2.3. Sluiten van de arbeidsovereenkomst .............................................................................23
2.3.1. Algemene beginselen contractenrecht ..................................................................23
2.3.2. Geldigheidsvereisten ............................................................................................24
2.3.3. Vormvereisten .....................................................................................................24
2.3.4. Arbeidsovereenkomst: bewijs ...............................................................................24
2.4. Soorten arbeidsovereenkomsten en bijzondere types ....................................................25
2.4.1. Duur....................................................................................................................25
2.4.2. Te verrichten werk ...............................................................................................26
2.4.3. Hoedanigheid werknemer ....................................................................................26
2.4.4. Vervangingsovereenkomst ....................................................................................26
2.4.5. Deeltijdse arbeid ..................................................................................................27
2.4.6. Felxijobs ..............................................................................................................28
2.4.7. Studenten ...........................................................................................................28
2.4.8. Handelsvertegenwoordigers .................................................................................29
1
, 2.4.9. Telewerkers .........................................................................................................29
2.4.10. Uitzendarbeid ......................................................................................................30
2.5. Specifieke bedingen .....................................................................................................31
2.5.1. Verboden bedingen..............................................................................................31
2.5.2. Bedingen geregeld door de wetgever ....................................................................31
2.5.3. Niet door de wetgever geregelde bedingen ...........................................................32
2.6. Rechten en plichten van partijen ...................................................................................33
2.6.1. Plichten werkgever...............................................................................................33
c. Taalgebruik .................................................................................................................35
2.6.2. Plichten werknemer .............................................................................................35
2.7. Aansprakelijkheid .........................................................................................................36
2.7.1. Algemeen ............................................................................................................36
2.7.2. Aansprakelijkheidsbeperkend mechanisme ...........................................................36
2.7.3. Overzicht .............................................................................................................36
2.7.4. FAQ .....................................................................................................................37
............................................................................................................................................38
2.8. Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ..............................................39
2.8.1. Overmacht ..........................................................................................................39
2.8.2. Vertraging en afwezigheid ....................................................................................39
2.8.3. Jaarlijkse vakantie ................................................................................................40
2.8.4. Klein verlet ..........................................................................................................44
2.8.5. Feestdagen ..........................................................................................................44
2.8.6. Ziekte en ongeval .................................................................................................45
2.8.7. Zwangerschap......................................................................................................48
2.8.8. Opleidingsverlof en recht op opleiding ..................................................................50
2.8.9. Tijdskrediet..........................................................................................................50
2.8.10. Thematisch verlof ................................................................................................51
2.8.11. Verlof om dwingende reden .................................................................................52
2.8.12. Slecht weer..........................................................................................................53
2.8.13. Technische storing................................................................................................53
2.8.14. Economische redenen ..........................................................................................53
2.9. Beëindiging van de arbeidsovereenkomst ......................................................................54
2.9.1. Begrippenkader ...................................................................................................54
2.9.2. Civielrechtelijke beëindigingswijzen ......................................................................54
2.9.3. Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen ...................................................................56
2.9.4. Aandachtspunten.................................................................................................67
2
, 2.10. Herstructurering ..........................................................................................................69
2.10.1. Introductie ................................................................................................................69
2.10.2. Collectief ontslag ......................................................................................................69
2.10.3. Sluiting van onderneming..........................................................................................73
2.10.4. Overdracht van onderneming ...............................................................................74
2.10.5. Overname van activa na faillissement....................................................................76
2.10.6. Overdracht van onderneming onder gerechtelijk gezag ..........................................77
MODULE 3: COLLECTIEF ARBEIDSRECHT ........................................................................................78
3.1. Begripsomschrijving .....................................................................................................78
3.1.1. Definitie ..............................................................................................................78
3.2. Vrijheid van vakvereniging ............................................................................................78
3.2.1. Historiek..............................................................................................................78
3.2.2. Rechtsbronnen om vrijheid van vakvereniging op te richten ...................................79
3.2.3. Why should we care? ...........................................................................................80
3.3. Sociale gesprekspartners ..............................................................................................81
3.3.1. Vakorganisatie van werknemers ............................................................................81
3.3.2. Vakorganisatie van werkgevers .............................................................................82
3.4. Collectief overleg .........................................................................................................83
3.4.1. Inleiding ..............................................................................................................83
3.4.2. CO op nationaal niveau ........................................................................................84
3.4.3. Regionaal niveau..................................................................................................86
3.4.4. Sectoraal niveau: paritaire comités........................................................................87
3.4.5. Ondernemingsniveau ...........................................................................................90
3.5. Collectieve arbeidsovereenkomst................................................................................ 101
3.5.1. Definitie ............................................................................................................ 101
3.5.2. Partijen ............................................................................................................. 101
3.5.3. Bestanddelen..................................................................................................... 102
3.5.4. Juridische aard ................................................................................................... 103
3.5.5. Hiërarchie.......................................................................................................... 103
3.5.6. Binding.............................................................................................................. 106
3.5.7. Geldigheids- en vormvereisten............................................................................ 107
3.5.8. Interpretatie en naleving .................................................................................... 108
3.6. Collectieve conflicten ................................................................................................. 109
3.6.1. Definitie ............................................................................................................ 109
3.6.2. Staking .............................................................................................................. 109
3.6.3. Lock-out ............................................................................................................ 114
3
, 3.6.4. Collectieve conflicten reguleren .......................................................................... 114
3.6.5. Collectieve conflicten beëindigen ........................................................................ 115
3.6.6. Collectieve conflicten de lege ferenda ................................................................. 116
4. Examenvragen .................................................................................................................... 118
5. Examenverloop................................................................................................................... 120
4
, MODULE 1: BASICS
1.1. Algemene arbeidsrechtelijke beschouwingen
1.1.1. Historiek
➝ De wijze waarop WN en WG zich tot elkaar verhouden is geëvolueerd in de tijd
19de eeuw:
- Arbeid biedt zich vrij aan op de markt ➝ verschillende vormen:
o Contractuele arbeid : WN die onder gezag van WG arbeid gaat verrichten
o In 19de eeuw: werkten de personen al als zelfstandige en bieden zij hun diensten aan
als zelfstandige en verrichten ze op die manier arbeid
o Geen laisser faire en laissez passer beleid ➝ Als de regelgever dan al optreedt dan is
dat repressief tav WN
▪ Bv. een algemeen samenspanningsverbod
• Gevolg: moeilijk voor WN en WG om zich te verzamelen en actie te
voeren
▪ Bv. het werkmansboekje
• Gevolg: voor een WN soms moeilijk om van de ene WG naar de
andere WG over te stappen ➝ heeft daarvoor het werkmansboekje
nodig en vaak houdt de WG dat achter de hand zodat de NW geen
kant op kan en nergens anders in dienst kan treden
- Dit beleid of het ontbreken van een beleid leidt er toe dat er veel wanpraktijken en
uitbuitingen ontstaat
o MAAR: in 1886 grote opstand uitgebroken en we zien al een eerste vorm van
arbeidsreglementering van arbeidsregelgeving
20ste eeuw:
- Meer ontplooiing: er is een uitbouw van regels die de tewerkstelling gaat bepalen
o Na WOI en WOII wordt bv. vakbondsvrijheid erkend
▪ Gevolg: samenspanningsverbod laat men weg
o Na WOII: institutionaliseren van het collectief overleg; regelgever gaat meer ingrijpen
en bestaans- en werkzekerheid creëren
▪ Gevolg: meer ingrijpen door de regelgever en een fluctuatie waarin er heel
weinig en heel veel optreden is en dan zien we opnieuw een dal in de jaren
70 wnr er opnieuw een versoepeling komt in de arbeidsregelgeving
▪ Reden: nood aan flexibilisering maar tegelijk zien we dat grondrechten meer
op de voorgrond treden ook in arbeidsrelaties zoals bv. privacy en vrijheid
van godsdienst in arbeidsrelaties, …
5
,21ste eeuw:
- We krijgen meer te maken met kluwen aan regelgeving
o Op nationaal niveau; deels te verklaren door onze ingewikkelde staatsstructuur waar
de federale OH in het domein van het arbeidsrecht nog het leven aandeel kan
regelen maar dat je ziet dat meer en meer de deelentiteiten op de voorgrond treden
o Er is nood aan modernisering van de regelgeving (vaak tot stand gekomen in 20 ste
eeuw)
o De samenleving is sterk geëvolueerd en diezelfde trend heeft zich ook doorgetrokken
naar de arbeidsrelaties en manier waarop arbeid wordt verricht
▪ Gevolg: er is vraag naar modernisering en codificatie van de regelgeving
1.1.2. Toepassingsgebied
a. Ratione personae
Focus op de tewerkstelling als WN in de particuliere sector waar er een contractuele arbeidsrelatie
geldt
- Mensen, WN, WG sluiten een arbeidsovereenkomst en dat heeft als voorwerp het verrichten
van arbeid in ondergeschikt verband let als tegenprestatie het betalen van loon
- Arbeidsovereenkomst staat centraal
Andere types van arbeidsrelaties:
- De publieke sector/overheid stelt personeel te werk = niet perse WN’s maar ambtenaren
o Reden: die personen worden niet tewerk gesteld o.b.v. een arbeidsOVK, maar
worden eenzijdig aangesteld
o Opgelet: OH neemt meer zogenaamde particulieren in dienst
▪ UITZ.: de OH (hoewel die in de regel ambtenaren tewerkstelt die o.b.v. een
aanstelling worden tewerkgesteld) kan ook aanwerven o.b.v. een arbeidsOVK
(laatste jaren sterke toename van contractuelen in overheidsdienst)
o Men probeert het onderscheid tussen ambtenaren en werknemers af te vlakken
▪ Zo is er recent nog bij de tewerkstelling bij gemeente, provincies en de lokale
besturen beslist door de Vlaamse OH dat de statutairen (= degene die als
ambtenaar bij de lokale OH zijn tewerkgesteld) aan dezelfde ontslagregels in
de toekomst zullen worden onderworpen dan de contractuele in dienst van
die lokale besturen
• Gevolg: zorgt voor een ware aardverschuiving in dat domein
- De tewerkstelling als zelfstandige: als zelfstandige zijn diensten aanbieden aan klanten
- UITZ.: verruimd toepassingsgebied voor bepaalde regelgeving
o Gevolg: is ook van toepassing op degene die anders dan via een arbeidsOVK hun
arbeid aanbieden
o Vb. de welzijnsreglementering, bepalingen rond vrijheid, hygiëne op de arbeidsplaats
of de arbeidsduur reglementeringen
▪ Dat zijn maar 2 vormen van regelgeving die een verruimd toepassingsgebied
hebben en die bv. niet alleen van toepassing zijn op de WN die in dienst is
van een WG o.b.v. een arbeidsOVK
▪ Bv. ook op stagiaires die onbezoldigd stage lopen bij een stagemeester, op
een veiligheidscoördinator, op een curator of nog op ouders voor zover hun
kinderen, wnr die minderjarig zijn, arbeid leveren
6
, • Kinderarbeid = uitzondering maar in sommige gevallen wel mogelijk
en dan gebeurd het soms dat de regelgever heeft voorzien dat niet
enkel diegene die WN zijn door de regelgeving worden getroffen
maar ook anderen
b. Ratione materiae
Het materiële arbeidsrecht omvat verschillende subdomeinen
- Individueel arbeidsrecht: regelt de verhoudingen tussen een individuele WN en diens WG
o Belangrijkste regelgeving in het arbeidsovereenkomsten recht of in AOW
- Collectief arbeidsrecht: bestudeerd de verhouding tussen groeperingen
o Tussen WN groeperingen, vakorganisaties of vakbonden en 1 of meer WG of 1 en
meer WG groeperingen, vakorganisaties van WG zoals bv. UNISO
o Referentienorm hier is het CAO-recht met CAO-wet als voornaamste rechtsbron
- Arbeidsreglementering: omvat alle arbeids-beschermende regels
o Bv; de welzijnsreglementering = pesten op het werk, veiligheid en gezondheid op het
werk
- Sociaal handhavingsrecht: alle regels moeten ook op 1 of andere manier afgedwongen
worden ➝ niet naleving = sanctionering = domein van het sociaal strafrecht
c. Ratione loci
Belgische arbeidsrecht is van toepassing in BE ➝ degene in BE tewerkgesteld ongeacht hun
nationaliteit
- ArbeidsOVK ’s vertonen een grensoverschrijdend karakter
o gevolg: het gaat niet alleen over een WN die in BE wordt tewerkgesteld door een
onderneming met een vestiging in BE enz.
o vaak vertoont een arbeidsOVK aanknopingspunten met verschillende landen
▪ bv. een onderdaan van FR werkt afwisselend in BE en in Spanje en Italië voor
een Duitse multinational = arbeidsOVK met een grensoverschrijdend karakter
o op deze arbeidsOVK ’s kunnen bv. bilaterale verdragen en het IPR ingrijpen
BELANRGIJK: Verordening nr. 593/2008 (“Rome I”), vnl. art. 8 en 9 = EU recht
- = rechtstreeks van toepassing in de lidstaten van de EU
- Wnr je te maken krijgt met een arbeidsOVK met een grensoverschrijdend karakter
o Principe: partijen kunnen vrij kiezen welk recht op die arbeidsOVK van toepassing
▪ Keuze kan betrekking hebben op de hele arbeidsOVK of op een deel ervan
• Bv. wij kiezen ervoor als partijen om het Duits recht toe te passen, maar
enkel voor wat de beëindiging van de arbeidsrelatie betreft en voor de
andere onderdelen zal die arbeidsOVK geregeld worden overeenkomstig het
Frans recht
▪ Partijen maken geen keuze: kan afbreuk doen aan de bescherming die een
WN geniet overeenkomstig de dwingende wetsbepalingen* die
overeenkomstig het toepasselijk gekozen recht zijn bepaald
*Wat zijn die dwingende wetsbepalingen?
- = die bepalingen die dwingend zijn maar in het voordeel van de WN
7
, - Gevolg: het gunstigheidsbeginsel is van toepassing
o Indien het toepasselijke recht (wnr het gunstiger zou zijn), zonder dat partijen in hun
arbeidsrelatie het recht v/e bepaalde lidstaat van toepassing zouden hebben
verklaard, dan wordt de keuze terzijde geschoven en zullen die dwingende
wetsbepalingen van toepassing zijn
▪ Vb. men heeft gekozen voor het Duits recht want het Duits ontslagrecht is veel
minder gunstig voor mijn WN dan dat van BE en blijkt dat wnr partijen geen
rechtskeuze zouden hebben gedaan dat dat BE recht idd van toepassing zou zijn
geweest ➝ hier zou de DUI rechtskeuze terzijde worden geschoven en zou dat
gunstige BE ontslagrecht worden toegepast
▪ Wnr zou dat BE ontslagrecht gunstiger zijn voor mijn WN in dit geval. Bv. wnr die veel
langere opzeggingstermijnen zou gaan bepalen. Het DUI recht voorziet, wnr de
arbeidsrelatie wordt beëindigd in een opzeggingstermijn van 1m, terwijl
overeenkomstig BE recht een termijn van 12 zou zijn overeengekomen. Je ziet dat het
BE ontslagrecht gunstiger is voor de WN, dus zullen die dwingende wetsbepalingen
ten voordele van de WN uit het BE recht gelden
o Conclusie: ook al hebben de partijen gebruik gemaakt van het principe van vrije
rechtskeuze, is het altijd van belang te weten welk recht van toepassing zou zijn
mochten de partijen geen keuze hebben gemaakt, want het is van dat recht (wnr er
geen keuze zou zijn gemaakt) dat het gunstig beginsel speelt
Geen keuze?
- Het recht van het land waarin de WN gewoonlijks zijn arbeid verricht is van toepassing
o Bepaalbaar:
▪ Recht van gewoonlijk werkland
▪ Bv. een Franse onderdaan die door een DUI multinational wordt
tewerkgesteld en die zijn arbeid louter verricht in BE ➝ het gewoonlijk
werkland is BE
o Niet bepaalbaar:
▪ Bv. persoon heeft geen gewoonlijk werkland want tewerkgesteld in
verschillende landen
▪ Het recht van het land van de vestigingsplaats van de onderneming die de
WN in dienst heeft genomen is van toepassing
- UITZ.: wnr de arbeidsrelatie een kennelijk nauwere band heeft met een andere lidstaat
o Het recht van het land waarmee die kennelijk nauwere band bestaat is van
toepassing (zeer uitzonderlijk) = nauwstebandencriterium
o Gevolg: het bepalen van het recht van het land dat van toepassing si zonder
rechtskeuze is van belang voor partijen die geen rechtskeuze hebben bepaald en van
belang indien partijen weldegelijk in hun arbeidsrelatie hebben aangeduid welk recht
van toepassing is
▪ Reden: in dat geval zullen zelfs de dwingende wetsbepalingen van het
toepasselijk recht moeten worden nageleefd indien er geen rechtskeuzes zijn
bepaald
De Verordening laat de toepassing van bepalingen van bijzonder dwingend recht van de lex fori sws
onverlet (art. 9)
- Opgelet: die bepalingen van bijzonder dwingend recht die sws de voorrang krijgen op de door
verordening aangewezen recht, moet u onderscheiden van die dwingende rechtsbepalingen
8
, o Reden: die bepalingen van bijzonder dwingend recht kunnen zowel in het voordeel
zijn van de WG als van de WN
o ↔ de bescherming van de dwingende wetsbepalingen die in het voordeel alleen van
de WN waren
- Hoe wordt die vertaald naar het BE recht. In BE recht neemt men aan dat die bepalingen van
bijzonder dwingend recht van de lex fori overeenstemmen naar BE recht met alle bepalingen
die de OO raken
o Gevolg: als een rechter in BE zou geconfronteerd worden met de toepassing van
vreemd recht (bv. door een arbeidsOVK waarin een rechtskeuze is gemaakt en dat die
dus vreemd recht zou raken dan kan hij de rechtskeuze van partijen terzijde schuiven
o Naar BE recht raken heel wat arbeidsrechtelijke bepalingen de OO
▪ Bv. alle regels die te maken hebben met de opzegging van de arbeidsrelatie
of beëindiging om dringende reden
- Opgelet: wnr er een onverenigbaarheid is met het gekozen recht → art. 21 Verordening: de
internationale OO van de lex fori → het aangewezen recht kan ook hier ter zijde worden
geschoven
o De bepalingen van art. 6 en art. 21 zijn 2 afzonderlijke bepalingen
o Enerzijds: de uitzondering bijzonder dwingend recht van lex fori die in principe
voorrang zullen hebben op de rechtskeuze en naar BE recht stemt dat overeen met
wat wij verstaan onder bepalingen die de OO raken
o Anderzijds: art. 21 bepaalt dat wnr er een kennelijke onverenigbaarheid is tussen het
aangewezen recht en de IR OO van de lex fori dat ook dat de bepalingen van de IR OO
de voorrang zullen genieten → die bepalingen die de IR OO raken zijn enger dan het
begrip OO naar BE recht
1.1.3. Rechtsbronnen
a. Algemeen: Hiërarchie der normen
- Probleem: verschillende rechtsregels en normen die afdwingbaar zijn en moeten worden
nageleefd, maar er zijn vele regelgevers
o Gevolg: kans op tegenstrijdigheden tussen normen = normconflicten
- Oplossing: hiërarchie der normen
Norm A
Norm B
9
2025-2026
LOUISE MOLITEUR
,Inhoud
MODULE 1: BASICS........................................................................................................................ 5
1.1. Algemene arbeidsrechtelijke beschouwingen ................................................................. 5
1.1.1. Historiek............................................................................................................... 5
1.1.2. Toepassingsgebied ................................................................................................ 6
1.1.3. Rechtsbronnen ..................................................................................................... 9
1.1.4. Sociaal handhavingsrecht .....................................................................................11
1.2. Arbeidsmarktrecht .......................................................................................................13
1.2.1. Organisatie van de arbeidsmarkt...........................................................................13
1.2.2. Arbeidsbemiddeling .............................................................................................14
1.2.3. Recht in verband met werkgelegenheid .................................................................14
MODULE 2: INDIVIDUEEL ARBEIDSRECHT ......................................................................................16
2.1. Arbeidsovereenkomst: begripsomschrijving...................................................................16
2.1.1. Essentiele bestanddelen .......................................................................................16
2.1.2. Onderscheid met andere arbeidsrelaties ...............................................................16
2.1.3. Band van ondergeschiktheid .................................................................................16
2.2. Aanwerving .................................................................................................................19
2.2.1. Algemeen ............................................................................................................19
2.2.2. Selectiecriteria .....................................................................................................22
2.2.3. Verplichtingen van de werkgever ..........................................................................22
2.2.4. Aanwervingsonderzoek ........................................................................................22
2.2.5. Aanwervingsmelding ............................................................................................23
2.3. Sluiten van de arbeidsovereenkomst .............................................................................23
2.3.1. Algemene beginselen contractenrecht ..................................................................23
2.3.2. Geldigheidsvereisten ............................................................................................24
2.3.3. Vormvereisten .....................................................................................................24
2.3.4. Arbeidsovereenkomst: bewijs ...............................................................................24
2.4. Soorten arbeidsovereenkomsten en bijzondere types ....................................................25
2.4.1. Duur....................................................................................................................25
2.4.2. Te verrichten werk ...............................................................................................26
2.4.3. Hoedanigheid werknemer ....................................................................................26
2.4.4. Vervangingsovereenkomst ....................................................................................26
2.4.5. Deeltijdse arbeid ..................................................................................................27
2.4.6. Felxijobs ..............................................................................................................28
2.4.7. Studenten ...........................................................................................................28
2.4.8. Handelsvertegenwoordigers .................................................................................29
1
, 2.4.9. Telewerkers .........................................................................................................29
2.4.10. Uitzendarbeid ......................................................................................................30
2.5. Specifieke bedingen .....................................................................................................31
2.5.1. Verboden bedingen..............................................................................................31
2.5.2. Bedingen geregeld door de wetgever ....................................................................31
2.5.3. Niet door de wetgever geregelde bedingen ...........................................................32
2.6. Rechten en plichten van partijen ...................................................................................33
2.6.1. Plichten werkgever...............................................................................................33
c. Taalgebruik .................................................................................................................35
2.6.2. Plichten werknemer .............................................................................................35
2.7. Aansprakelijkheid .........................................................................................................36
2.7.1. Algemeen ............................................................................................................36
2.7.2. Aansprakelijkheidsbeperkend mechanisme ...........................................................36
2.7.3. Overzicht .............................................................................................................36
2.7.4. FAQ .....................................................................................................................37
............................................................................................................................................38
2.8. Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ..............................................39
2.8.1. Overmacht ..........................................................................................................39
2.8.2. Vertraging en afwezigheid ....................................................................................39
2.8.3. Jaarlijkse vakantie ................................................................................................40
2.8.4. Klein verlet ..........................................................................................................44
2.8.5. Feestdagen ..........................................................................................................44
2.8.6. Ziekte en ongeval .................................................................................................45
2.8.7. Zwangerschap......................................................................................................48
2.8.8. Opleidingsverlof en recht op opleiding ..................................................................50
2.8.9. Tijdskrediet..........................................................................................................50
2.8.10. Thematisch verlof ................................................................................................51
2.8.11. Verlof om dwingende reden .................................................................................52
2.8.12. Slecht weer..........................................................................................................53
2.8.13. Technische storing................................................................................................53
2.8.14. Economische redenen ..........................................................................................53
2.9. Beëindiging van de arbeidsovereenkomst ......................................................................54
2.9.1. Begrippenkader ...................................................................................................54
2.9.2. Civielrechtelijke beëindigingswijzen ......................................................................54
2.9.3. Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen ...................................................................56
2.9.4. Aandachtspunten.................................................................................................67
2
, 2.10. Herstructurering ..........................................................................................................69
2.10.1. Introductie ................................................................................................................69
2.10.2. Collectief ontslag ......................................................................................................69
2.10.3. Sluiting van onderneming..........................................................................................73
2.10.4. Overdracht van onderneming ...............................................................................74
2.10.5. Overname van activa na faillissement....................................................................76
2.10.6. Overdracht van onderneming onder gerechtelijk gezag ..........................................77
MODULE 3: COLLECTIEF ARBEIDSRECHT ........................................................................................78
3.1. Begripsomschrijving .....................................................................................................78
3.1.1. Definitie ..............................................................................................................78
3.2. Vrijheid van vakvereniging ............................................................................................78
3.2.1. Historiek..............................................................................................................78
3.2.2. Rechtsbronnen om vrijheid van vakvereniging op te richten ...................................79
3.2.3. Why should we care? ...........................................................................................80
3.3. Sociale gesprekspartners ..............................................................................................81
3.3.1. Vakorganisatie van werknemers ............................................................................81
3.3.2. Vakorganisatie van werkgevers .............................................................................82
3.4. Collectief overleg .........................................................................................................83
3.4.1. Inleiding ..............................................................................................................83
3.4.2. CO op nationaal niveau ........................................................................................84
3.4.3. Regionaal niveau..................................................................................................86
3.4.4. Sectoraal niveau: paritaire comités........................................................................87
3.4.5. Ondernemingsniveau ...........................................................................................90
3.5. Collectieve arbeidsovereenkomst................................................................................ 101
3.5.1. Definitie ............................................................................................................ 101
3.5.2. Partijen ............................................................................................................. 101
3.5.3. Bestanddelen..................................................................................................... 102
3.5.4. Juridische aard ................................................................................................... 103
3.5.5. Hiërarchie.......................................................................................................... 103
3.5.6. Binding.............................................................................................................. 106
3.5.7. Geldigheids- en vormvereisten............................................................................ 107
3.5.8. Interpretatie en naleving .................................................................................... 108
3.6. Collectieve conflicten ................................................................................................. 109
3.6.1. Definitie ............................................................................................................ 109
3.6.2. Staking .............................................................................................................. 109
3.6.3. Lock-out ............................................................................................................ 114
3
, 3.6.4. Collectieve conflicten reguleren .......................................................................... 114
3.6.5. Collectieve conflicten beëindigen ........................................................................ 115
3.6.6. Collectieve conflicten de lege ferenda ................................................................. 116
4. Examenvragen .................................................................................................................... 118
5. Examenverloop................................................................................................................... 120
4
, MODULE 1: BASICS
1.1. Algemene arbeidsrechtelijke beschouwingen
1.1.1. Historiek
➝ De wijze waarop WN en WG zich tot elkaar verhouden is geëvolueerd in de tijd
19de eeuw:
- Arbeid biedt zich vrij aan op de markt ➝ verschillende vormen:
o Contractuele arbeid : WN die onder gezag van WG arbeid gaat verrichten
o In 19de eeuw: werkten de personen al als zelfstandige en bieden zij hun diensten aan
als zelfstandige en verrichten ze op die manier arbeid
o Geen laisser faire en laissez passer beleid ➝ Als de regelgever dan al optreedt dan is
dat repressief tav WN
▪ Bv. een algemeen samenspanningsverbod
• Gevolg: moeilijk voor WN en WG om zich te verzamelen en actie te
voeren
▪ Bv. het werkmansboekje
• Gevolg: voor een WN soms moeilijk om van de ene WG naar de
andere WG over te stappen ➝ heeft daarvoor het werkmansboekje
nodig en vaak houdt de WG dat achter de hand zodat de NW geen
kant op kan en nergens anders in dienst kan treden
- Dit beleid of het ontbreken van een beleid leidt er toe dat er veel wanpraktijken en
uitbuitingen ontstaat
o MAAR: in 1886 grote opstand uitgebroken en we zien al een eerste vorm van
arbeidsreglementering van arbeidsregelgeving
20ste eeuw:
- Meer ontplooiing: er is een uitbouw van regels die de tewerkstelling gaat bepalen
o Na WOI en WOII wordt bv. vakbondsvrijheid erkend
▪ Gevolg: samenspanningsverbod laat men weg
o Na WOII: institutionaliseren van het collectief overleg; regelgever gaat meer ingrijpen
en bestaans- en werkzekerheid creëren
▪ Gevolg: meer ingrijpen door de regelgever en een fluctuatie waarin er heel
weinig en heel veel optreden is en dan zien we opnieuw een dal in de jaren
70 wnr er opnieuw een versoepeling komt in de arbeidsregelgeving
▪ Reden: nood aan flexibilisering maar tegelijk zien we dat grondrechten meer
op de voorgrond treden ook in arbeidsrelaties zoals bv. privacy en vrijheid
van godsdienst in arbeidsrelaties, …
5
,21ste eeuw:
- We krijgen meer te maken met kluwen aan regelgeving
o Op nationaal niveau; deels te verklaren door onze ingewikkelde staatsstructuur waar
de federale OH in het domein van het arbeidsrecht nog het leven aandeel kan
regelen maar dat je ziet dat meer en meer de deelentiteiten op de voorgrond treden
o Er is nood aan modernisering van de regelgeving (vaak tot stand gekomen in 20 ste
eeuw)
o De samenleving is sterk geëvolueerd en diezelfde trend heeft zich ook doorgetrokken
naar de arbeidsrelaties en manier waarop arbeid wordt verricht
▪ Gevolg: er is vraag naar modernisering en codificatie van de regelgeving
1.1.2. Toepassingsgebied
a. Ratione personae
Focus op de tewerkstelling als WN in de particuliere sector waar er een contractuele arbeidsrelatie
geldt
- Mensen, WN, WG sluiten een arbeidsovereenkomst en dat heeft als voorwerp het verrichten
van arbeid in ondergeschikt verband let als tegenprestatie het betalen van loon
- Arbeidsovereenkomst staat centraal
Andere types van arbeidsrelaties:
- De publieke sector/overheid stelt personeel te werk = niet perse WN’s maar ambtenaren
o Reden: die personen worden niet tewerk gesteld o.b.v. een arbeidsOVK, maar
worden eenzijdig aangesteld
o Opgelet: OH neemt meer zogenaamde particulieren in dienst
▪ UITZ.: de OH (hoewel die in de regel ambtenaren tewerkstelt die o.b.v. een
aanstelling worden tewerkgesteld) kan ook aanwerven o.b.v. een arbeidsOVK
(laatste jaren sterke toename van contractuelen in overheidsdienst)
o Men probeert het onderscheid tussen ambtenaren en werknemers af te vlakken
▪ Zo is er recent nog bij de tewerkstelling bij gemeente, provincies en de lokale
besturen beslist door de Vlaamse OH dat de statutairen (= degene die als
ambtenaar bij de lokale OH zijn tewerkgesteld) aan dezelfde ontslagregels in
de toekomst zullen worden onderworpen dan de contractuele in dienst van
die lokale besturen
• Gevolg: zorgt voor een ware aardverschuiving in dat domein
- De tewerkstelling als zelfstandige: als zelfstandige zijn diensten aanbieden aan klanten
- UITZ.: verruimd toepassingsgebied voor bepaalde regelgeving
o Gevolg: is ook van toepassing op degene die anders dan via een arbeidsOVK hun
arbeid aanbieden
o Vb. de welzijnsreglementering, bepalingen rond vrijheid, hygiëne op de arbeidsplaats
of de arbeidsduur reglementeringen
▪ Dat zijn maar 2 vormen van regelgeving die een verruimd toepassingsgebied
hebben en die bv. niet alleen van toepassing zijn op de WN die in dienst is
van een WG o.b.v. een arbeidsOVK
▪ Bv. ook op stagiaires die onbezoldigd stage lopen bij een stagemeester, op
een veiligheidscoördinator, op een curator of nog op ouders voor zover hun
kinderen, wnr die minderjarig zijn, arbeid leveren
6
, • Kinderarbeid = uitzondering maar in sommige gevallen wel mogelijk
en dan gebeurd het soms dat de regelgever heeft voorzien dat niet
enkel diegene die WN zijn door de regelgeving worden getroffen
maar ook anderen
b. Ratione materiae
Het materiële arbeidsrecht omvat verschillende subdomeinen
- Individueel arbeidsrecht: regelt de verhoudingen tussen een individuele WN en diens WG
o Belangrijkste regelgeving in het arbeidsovereenkomsten recht of in AOW
- Collectief arbeidsrecht: bestudeerd de verhouding tussen groeperingen
o Tussen WN groeperingen, vakorganisaties of vakbonden en 1 of meer WG of 1 en
meer WG groeperingen, vakorganisaties van WG zoals bv. UNISO
o Referentienorm hier is het CAO-recht met CAO-wet als voornaamste rechtsbron
- Arbeidsreglementering: omvat alle arbeids-beschermende regels
o Bv; de welzijnsreglementering = pesten op het werk, veiligheid en gezondheid op het
werk
- Sociaal handhavingsrecht: alle regels moeten ook op 1 of andere manier afgedwongen
worden ➝ niet naleving = sanctionering = domein van het sociaal strafrecht
c. Ratione loci
Belgische arbeidsrecht is van toepassing in BE ➝ degene in BE tewerkgesteld ongeacht hun
nationaliteit
- ArbeidsOVK ’s vertonen een grensoverschrijdend karakter
o gevolg: het gaat niet alleen over een WN die in BE wordt tewerkgesteld door een
onderneming met een vestiging in BE enz.
o vaak vertoont een arbeidsOVK aanknopingspunten met verschillende landen
▪ bv. een onderdaan van FR werkt afwisselend in BE en in Spanje en Italië voor
een Duitse multinational = arbeidsOVK met een grensoverschrijdend karakter
o op deze arbeidsOVK ’s kunnen bv. bilaterale verdragen en het IPR ingrijpen
BELANRGIJK: Verordening nr. 593/2008 (“Rome I”), vnl. art. 8 en 9 = EU recht
- = rechtstreeks van toepassing in de lidstaten van de EU
- Wnr je te maken krijgt met een arbeidsOVK met een grensoverschrijdend karakter
o Principe: partijen kunnen vrij kiezen welk recht op die arbeidsOVK van toepassing
▪ Keuze kan betrekking hebben op de hele arbeidsOVK of op een deel ervan
• Bv. wij kiezen ervoor als partijen om het Duits recht toe te passen, maar
enkel voor wat de beëindiging van de arbeidsrelatie betreft en voor de
andere onderdelen zal die arbeidsOVK geregeld worden overeenkomstig het
Frans recht
▪ Partijen maken geen keuze: kan afbreuk doen aan de bescherming die een
WN geniet overeenkomstig de dwingende wetsbepalingen* die
overeenkomstig het toepasselijk gekozen recht zijn bepaald
*Wat zijn die dwingende wetsbepalingen?
- = die bepalingen die dwingend zijn maar in het voordeel van de WN
7
, - Gevolg: het gunstigheidsbeginsel is van toepassing
o Indien het toepasselijke recht (wnr het gunstiger zou zijn), zonder dat partijen in hun
arbeidsrelatie het recht v/e bepaalde lidstaat van toepassing zouden hebben
verklaard, dan wordt de keuze terzijde geschoven en zullen die dwingende
wetsbepalingen van toepassing zijn
▪ Vb. men heeft gekozen voor het Duits recht want het Duits ontslagrecht is veel
minder gunstig voor mijn WN dan dat van BE en blijkt dat wnr partijen geen
rechtskeuze zouden hebben gedaan dat dat BE recht idd van toepassing zou zijn
geweest ➝ hier zou de DUI rechtskeuze terzijde worden geschoven en zou dat
gunstige BE ontslagrecht worden toegepast
▪ Wnr zou dat BE ontslagrecht gunstiger zijn voor mijn WN in dit geval. Bv. wnr die veel
langere opzeggingstermijnen zou gaan bepalen. Het DUI recht voorziet, wnr de
arbeidsrelatie wordt beëindigd in een opzeggingstermijn van 1m, terwijl
overeenkomstig BE recht een termijn van 12 zou zijn overeengekomen. Je ziet dat het
BE ontslagrecht gunstiger is voor de WN, dus zullen die dwingende wetsbepalingen
ten voordele van de WN uit het BE recht gelden
o Conclusie: ook al hebben de partijen gebruik gemaakt van het principe van vrije
rechtskeuze, is het altijd van belang te weten welk recht van toepassing zou zijn
mochten de partijen geen keuze hebben gemaakt, want het is van dat recht (wnr er
geen keuze zou zijn gemaakt) dat het gunstig beginsel speelt
Geen keuze?
- Het recht van het land waarin de WN gewoonlijks zijn arbeid verricht is van toepassing
o Bepaalbaar:
▪ Recht van gewoonlijk werkland
▪ Bv. een Franse onderdaan die door een DUI multinational wordt
tewerkgesteld en die zijn arbeid louter verricht in BE ➝ het gewoonlijk
werkland is BE
o Niet bepaalbaar:
▪ Bv. persoon heeft geen gewoonlijk werkland want tewerkgesteld in
verschillende landen
▪ Het recht van het land van de vestigingsplaats van de onderneming die de
WN in dienst heeft genomen is van toepassing
- UITZ.: wnr de arbeidsrelatie een kennelijk nauwere band heeft met een andere lidstaat
o Het recht van het land waarmee die kennelijk nauwere band bestaat is van
toepassing (zeer uitzonderlijk) = nauwstebandencriterium
o Gevolg: het bepalen van het recht van het land dat van toepassing si zonder
rechtskeuze is van belang voor partijen die geen rechtskeuze hebben bepaald en van
belang indien partijen weldegelijk in hun arbeidsrelatie hebben aangeduid welk recht
van toepassing is
▪ Reden: in dat geval zullen zelfs de dwingende wetsbepalingen van het
toepasselijk recht moeten worden nageleefd indien er geen rechtskeuzes zijn
bepaald
De Verordening laat de toepassing van bepalingen van bijzonder dwingend recht van de lex fori sws
onverlet (art. 9)
- Opgelet: die bepalingen van bijzonder dwingend recht die sws de voorrang krijgen op de door
verordening aangewezen recht, moet u onderscheiden van die dwingende rechtsbepalingen
8
, o Reden: die bepalingen van bijzonder dwingend recht kunnen zowel in het voordeel
zijn van de WG als van de WN
o ↔ de bescherming van de dwingende wetsbepalingen die in het voordeel alleen van
de WN waren
- Hoe wordt die vertaald naar het BE recht. In BE recht neemt men aan dat die bepalingen van
bijzonder dwingend recht van de lex fori overeenstemmen naar BE recht met alle bepalingen
die de OO raken
o Gevolg: als een rechter in BE zou geconfronteerd worden met de toepassing van
vreemd recht (bv. door een arbeidsOVK waarin een rechtskeuze is gemaakt en dat die
dus vreemd recht zou raken dan kan hij de rechtskeuze van partijen terzijde schuiven
o Naar BE recht raken heel wat arbeidsrechtelijke bepalingen de OO
▪ Bv. alle regels die te maken hebben met de opzegging van de arbeidsrelatie
of beëindiging om dringende reden
- Opgelet: wnr er een onverenigbaarheid is met het gekozen recht → art. 21 Verordening: de
internationale OO van de lex fori → het aangewezen recht kan ook hier ter zijde worden
geschoven
o De bepalingen van art. 6 en art. 21 zijn 2 afzonderlijke bepalingen
o Enerzijds: de uitzondering bijzonder dwingend recht van lex fori die in principe
voorrang zullen hebben op de rechtskeuze en naar BE recht stemt dat overeen met
wat wij verstaan onder bepalingen die de OO raken
o Anderzijds: art. 21 bepaalt dat wnr er een kennelijke onverenigbaarheid is tussen het
aangewezen recht en de IR OO van de lex fori dat ook dat de bepalingen van de IR OO
de voorrang zullen genieten → die bepalingen die de IR OO raken zijn enger dan het
begrip OO naar BE recht
1.1.3. Rechtsbronnen
a. Algemeen: Hiërarchie der normen
- Probleem: verschillende rechtsregels en normen die afdwingbaar zijn en moeten worden
nageleefd, maar er zijn vele regelgevers
o Gevolg: kans op tegenstrijdigheden tussen normen = normconflicten
- Oplossing: hiërarchie der normen
Norm A
Norm B
9
