SAMENVATTING
CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE
Victoire Garcia
VUB 2026
,INHOUDSOPGAVE
hoorcollege 1: Ontwikkeling Antisociaal gedrag STU .......................................................... 5
1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE.................................................. 5
1.1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠ ........................................................................... 5
1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE = ........................................................................... 6
1.3. PSYCHOLOGIE & RECHT ........................................................................................ 8
1.4. in beweging................................................................................................................. 11
2. DE ONTWIKKELING VAN ANTISOCIAAL GEDRAG .................................................... 13
2.1. de aard en het voorkomen van jeugddelinquentie ...................................................... 13
2.2. PSYCHIATRISCHE VISIE ....................................................................................... 14
2.3. THEORIEËN: UITGANGSPUNTEN ....................................................................... 20
2.4. HET BIO-PSYCHOSOCIAAL MODEL ................................................................... 22
2.5. ONTWIKKELINGSTHEORIEËN ANTISOCIAAL GEDRAG ............................... 27
2.6. protectieve factoren .................................................................................................... 35
hoorcollege 2: CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE .................................................. 38
1. PSYCHOPATHIE: EEN OMKADERING ......................................................................... 38
1.1. PSYCHOPATHIE: RELEVANTIE ........................................................................... 38
1.2. PSYCHOPATHIE VANUIT EEN GESCHIEDKUNDIG KADER .......................... 39
1.3. DE BASIS: HERVEY CLECKLEY .......................................................................... 39
1.4. prevalentie .................................................................................................................. 42
2. DE METING VAN PSYCHOPATHIE ............................................................................... 43
2.1. de dsm-visie ................................................................................................................ 43
2.2. PSYCHOPATHY CHECKLIST-REVISED .............................................................. 45
2.3. ALTERNATIEVE MEETINSTRUMENTEN ........................................................... 50
3. DE ONTWIKKELING VAN PSYCHOPATHIE ................................................................ 51
3.1. RISICOFACTOREN .................................................................................................. 51
3.2. VERKLARINGSMODELLEN:EEN AFFECTIEF/COGNITIEF DEFICIT ............. 54
3.3. VERKLARINGSMODELLEN:EEN AFFECTIEF/COGNITIEF DEFICIT ............. 56
4. BEHANDELBAARHEID ................................................................................................... 57
4.1. KLINISCH PESSIMISME ......................................................................................... 57
4.2. wat werkt?................................................................................................................... 59
4.3. JURIDISCH PESSIMISME ....................................................................................... 61
hoorcollege 3: partnergeweld ................................................................................................ 62
1. definiëring & prevalentie .................................................................................................. 62
1.1 definiëring partnergeweld ............................................................................................ 63
1.2 geweldsvormen ............................................................................................................ 64
1.3 partnergeweld in cijfers ............................................................................................... 67
1.3 partnergeweld & kindermishandeling ......................................................................... 67
1.3 partnergeweld en dierenmishandeling ......................................................................... 68
1.3 partnergeweld in cijfers ............................................................................................... 69
1.4 gevolgen van partnergeweld ........................................................................................ 70
1.5 allemaal gerelateerd ..................................................................................................... 71
2. typologie partnergeweld ................................................................................................... 72
2.1. Typologie partnergeweldenaars .................................................................................. 72
1
, 2.2. Typologie partnergeweld ............................................................................................ 75
2.3. Typologie dynamiek ................................................................................................... 78
3. partnergeweld: een complex gegeven ............................................................................... 79
3.1. cyclisch verloop partnergeweld .................................................................................. 79
3.2. risicofactoren .............................................................................................................. 84
3.3. partnergeweld als dyadisch proces ............................................................................. 85
3.4. GENEST ECOLOGISCH MODEL ........................................................................... 86
3.5. DOORBREKEN VAN DE GEWELDSCYCLUS ..................................................... 87
hoorcollege 4: stalking ........................................................................................................... 90
1. stalking: definiëring & prevalentie ................................................................................... 92
1.1. stalking: de juridische visie ........................................................................................ 92
1.2. stalking: de pscyhosociale visie .................................................................................. 94
1.3. stalkingsgedrag ........................................................................................................... 95
1.4. het slachtoffer ............................................................................................................. 98
1.5. prevalentie ................................................................................................................ 100
2. typologie .......................................................................................................................... 101
2. typologie van mullen ................................................................................................... 101
casus gerald...................................................................................................................... 105
casus albert ...................................................................................................................... 105
casus susan ....................................................................................................................... 106
casus dennis ..................................................................................................................... 106
casus alan ......................................................................................................................... 107
3. theoretische modellen ..................................................................................................... 108
3.1 RELATIONAL GOAL PURSUIT THEORY (DIPAULA & CAMPBELL, 2002) . 109
3.2 controle & macht ....................................................................................................... 112
3.3 stalking & geweldadig gedrag ................................................................................... 113
3.3 integradet theoretical model of stalking violence (thompson, 2009) ........................ 114
4. risico’s, risicofactoren en risicotaxatie .......................................................................... 115
4.1 stalking risk profile .................................................................................................... 115
4.1 stalking risk profile: de risico’s ................................................................................. 116
4.1 stalking risk profile: the smoking gun ....................................................................... 116
4.2 STALKING ASSESSMENT MANAGEMENT (SAM) .......................................... 117
hoorcollege 5: zedendelinquentie ........................................................................................ 118
1. definities & prevalentie ................................................................................................... 118
1.1 een definiëring ....................................................................................................... 118
1.2 PSYCHIATRISCHE VISIE ...................................................................................... 121
1.2. PSYCHIATRISCHE VISIE ..................................................................................... 125
1.3. PREVALENTIE: PARAFILIE................................................................................. 128
1.3. PREVALENTIE: pedofilie ....................................................................................... 128
1.3. PREVALENTIE: minderjarigen............................................................................... 130
1.3. PREVALENTIE: vrouwelijke plegers ..................................................................... 131
2. theoretische modellen ..................................................................................................... 132
2.1. TYPOLOGIE VERKRACHTING ........................................................................... 133
2.1. casus Laurence .......................................................................................................... 135
2.1. TYPOLOGIE KINDERMISBRUIK: FBI-TYPOLOGIE ........................................ 135
2
, 2.1. BEPERKINGEN VAN EEN TYPOLOGIE............................................................. 136
2.2. cognitieve DISTORTIES .......................................................................................... 137
2.2. ZELFREGULATIEMODEL (WARD & HUDSON, 1998) .................................... 140
2.3. FINKELHOR’S PRECONDITION MODEL .......................................................... 142
2.3. THE MOTIVATION-FACILITATION MODEL OF SEXUAL OFFENDING
(SETO, 2008, 2019)......................................................................................................... 144
3. recedive ........................................................................................................................... 145
3.1. casus Leo .................................................................................................................. 146
3.1. casus daan ................................................................................................................. 146
3.1. RECIDIVECIJFERS ................................................................................................ 147
3.1. RECIDIVECIJFERS belgië ...................................................................................... 148
3.2. risicofactoren ............................................................................................................ 149
3.2. risicofactoren-instrumenten ...................................................................................... 150
3.2. risicofactoren: statisch .............................................................................................. 150
3.2. risicofactoren: dynamisch ......................................................................................... 151
hoorcollege 7: psychische stoornissen & crimineel gedrag............................................... 152
1. ontoerekeningsvatbaarheid ............................................................................................. 152
1.1 (on) toerekeningsvatbaarheid .................................................................................... 152
1.2 internering .................................................................................................................. 153
1.3 RECHTERLIJKE BESLISSINGEN TOT INTERNERING ..................................... 153
1.4 HET FORENSISCH PSYCHIATRISCH DESKUNDIGENONDERZOEK............ 154
1.5 complexe realiteit (1) ................................................................................................. 156
1.5 complexe realiteit (2) ................................................................................................. 157
1.5 complexe realiteit (3) ................................................................................................. 160
1.5 complexe realiteit (3): culpa in causa ........................................................................ 160
1.5 complexe realiteit (4): aan- of afwezig? .................................................................... 160
2. risicotaxatie en -management ......................................................................................... 161
2.1 RISK-NEED-RESPONSIVITY MODEL (RNR-MODEL; ANDREWS & BONTA,
1990; BONTA & ANDREWS, 2023) ............................................................................. 161
2.1 Rnr-model .................................................................................................................. 162
2.2 het risicoprincipe ....................................................................................................... 163
2.2 het risicoprincipe: wat? .............................................................................................. 164
2.2 het risicoprincipe:drie benaderingen ......................................................................... 164
2.2 het risicoprincipe:risicotaxatie ................................................................................... 165
ILLUSTRATIE ACTUARIEEL INSTRUMENT: STATIC-99R ................................... 166
2.2.: risicotaxatie: doelstellingen ..................................................................................... 168
2.3.: risicotaxatie: doelstellingen ..................................................................................... 170
2.4. het responsitiveitsprincipe ........................................................................................ 173
2.5. risicomanagement ..................................................................................................... 175
hoorcollege 8: KWETSBARE VERDACHTEN ................................................................ 177
rechterlijke dwaling ............................................................................................................ 177
1. VALSE BEKENTENISSEN & KWETSBAARHEDEN ..................................................... 178
1.1. HET POLITIEVERHOOR ....................................................................................... 178
1.2. DE VALSE BEKENTENIS ..................................................................................... 179
1.3. DE AARD VAN VALSE BEKENTENISSEN ........................................................ 181
1.4. DE KWETSBAARHEID VAN HET VERHOORPROCES.................................... 185
3
, 1.5. DE KWETSBAARHEID VAN DE ONDERVRAAGDE ....................................... 186
2. MEEGAANDHEID & SUGGESTIBILITEIT .................................................................. 189
2.1. COMPLIANCE ........................................................................................................ 189
2.2 SUGGESTIBILITEIT ............................................................................................... 191
2.2 vatbaarheid voor SUGGESTIBILITEIT ................................................................... 191
2.2 SUGGESTIBILITEIT: de valkuilen .......................................................................... 192
MAKING A MURDERER .............................................................................................. 194
2.3. IN DE PRAKTIJK .................................................................................................... 195
LITERATUURTIPS ........................................................................................................ 195
hoorcollege 9: geheugen en herinnering ............................................................................. 196
1. het belang van het geheugen in de rechtbank ................................................................. 196
1.1. GERECHTELIJKE DWALINGEN: IDENTIFICATIE .......................................... 196
1.2. WAAROM HERKENNEN WE? en waarom herinneren we zaken?....................... 198
2. HET GEHEUGEN: EEN BETROUWBARE VIDEORECORDER? ............................... 199
2.1. PERCEPTIE ............................................................................................................. 199
2.2. retentie ...................................................................................................................... 201
2.3. repproductie .............................................................................................................. 202
2.4. ADDITIONELE, SITUATIONELE FACTOREN................................................... 203
3. HERKENNING IN DE VERHOORKAMER ................................................................... 203
3.1. COMPOSITIES ........................................................................................................ 203
3.2. mug shots .................................................................................................................. 204
3.3. line-up ....................................................................................................................... 204
literatuur ............................................................................................................................. 206
hoorcollege 10: gastcollege sanne de clerck ....................................................................... 207
OVER SANNE DE CLERCK ............................................................................................... 207
de grote grijze zone ............................................................................................................. 208
toestemming..................................................................................................................... 208
de eerste indruk ................................................................................................................... 211
woord tegen woord ............................................................................................................. 212
straf, straffer, strafst ........................................................................................................... 213
bespreking examen ............................................................................................................... 215
leerstof................................................................................................................................. 215
opbouw examen ................................................................................................................... 216
voorbeelden meerkeuzevragen ............................................................................................ 216
voorbeelden open vragen .................................................................................................... 218
vraag 1: ............................................................................................................................ 218
vraag 2: ............................................................................................................................ 219
4
,MODULE 1
HOORCOLLEGE 1: ONTWIKKELING ANTISOCIAAL GEDRAG STU
Hoe komt het dat iemand overgaat tot seksueel geweld, partner geweld?
Hoe kan je psychologische kennis toepassen in andere contexten?
Examen: veel toepassingsvragen -> theorie kan iedereen leren, maar theorie toepassen op
praktijkvoorbeelden (beleid, media, casuïstiek) is belangrijker!
Examen: goed reflecteren over uitdagingen of conflictueuze situaties
Examen: schriftelijk -> gesloten boek
à Open vraag: fact check -> situatie, vignet casus weergeven en vragen in hoever is dat correct
à 20 meerkeuze vragen
1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE
1.1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠
Criminologische psychologie is een onderdeel van forensische psychologie
Realiteit is complexer
We werken met verschillende disciplines samen
Forensische wetenschappen gaan heel breed -> forensische geneeskunde (lijken onderzoek, forensische
bouwkunde, forensische boekhouding (om fraude te onderzoeken), forensische psychologie,…
5
,1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
Domein waar het recht samenkomt met de psychologie
Toepassing van psychologie binnen de justitiële context
Forensische psychologie is geen aparte tak, maar de toepassing van de psychologie binnen een werkveld
Kan gaan over onderzoek, praktijk,…
Wordt toegepast in heel verschillende contexten
Forensische psychologie is een kruising tussen de psychologische wetenschap en het recht
Er is geen duidelijke definiëring
Toepassing van de psychologische wetenschap in de juridische context
è Die context is breed: Wanneer iemand opgepakt wordt, het verhoor, de ontwikkeling, het
proces erna,…
Het is een breed veld: Onderzoek en praktijk: politioneel, rechtbank, behandelcentra
è Eerste lijns
è Psychologen die werken in het Veilig Huis
è Niet allen FPC’s
è Grote zorglijn
è Psychologen aangesteld in de gevangenissen
è Politie, rechtbank, reclassering,…
è Ingezet voor verzekeringen (is persoon echt mentaal ziek), echtscheidingen (effect op kind?),…
6
,è Amerikaanse definitie
è Alle specialisaties binnen de psychologie (ontwikkelings, cognitieve sociale psychologie) kunnen
allemaal relevant zijn voor het forensisch werkveld
è Binnen justitiële context kunnen er ook administratieve en contractuele vraagstukken
voorgelegd worden -> denk aan echtscheidingen
è Ook soms opdracht van verzekering om na te gaan of er schade is na geweldsdelict
è Niet justitiële vraagstukken -> niet vrijwillige hulpverlening -> slachtoffer wilt niet naar politie
stappen, maar naar hulpverlening (komt niet via justitie)
è Focus ligt op het vermijden van norm overschrijdend gedrag in de brede zin van het woord ->
zowel binnen justitie als erbuiten
è Kennis inzetten in verschillende interventies, projecten
è Methodiek is eigenlijk: forensische psychodiagnostiek en behandeling (therapie)
è Werkveld is heel breed
è In praktijk zien we heel wat psychologische kennis toegepast op subvelden -> denk aan politie
7
, è Link met criminologische psychologie gaat
over hoe crimineel gedrag tot stand komt
è Rechtspsychologie Toepassing van
psychologie binnen politionele context,
rechtsproces (betrouwbaarheid getuigen,
ondersteunen van verhoor,…)
1.3. PSYCHOLOGIE & RECHT
Psychologische wetenschappen komt samen met het strafrecht -> gemeenschappelijke deler is
forensische psychologie
CASUS: TOM
à Bekijk vraag van de rechter en dan het antwoord van de deskundige
à Rechter vraagt ja of nee -> maar dat geven we niet -> wij geven er een langer verhaal aan
à We zeggen aan de rechter met ons antwoord: bepaal of iemand al dan niet toerekeningsvatbaar
is, is een juridische beslissing
à De deskundige zegt: geeft duiding van waar dat geweldig gedrag kan komen en dat het geen
zwart wit situatie is
à Toerekeningsvatbaar= dat je verantwoordelijk bent voor de daden die je gepleegd hebt (als je
mentale stoornis hebt en er is een link met het gesteld gedrag dan ben je niet
toerekeningsvatbaar want je kan de gevolgen niet inschatten)
à Er wordt een antisociale persoonlijkheidsstoornis vastgesteld
à Ben je per definitie ontoerekeningsvatbaar als je die diagnose krijgt en een stoornis of
problematiek hebt? Het is niet omdat je een stoornis hebt dat je dan per definitie
ontoerekeningsvatbaar bent
à Concreet gaan kijken wat de link is -> kan de psychose gelinkt worden met de feiten? Was er
een psychose op het moment en heeft dat geleid tot bepaalde feiten?
à Veel stoornissen worden vaak niet gezien als reden van ontoerekeningsvatbaar omdat velen
ervan uit gaan dat je het moet kunnen controleren
à Kan je aangeven of die persoon nu dan nog een gevaar is voor de maatschappij?
à Rechter wilt een duidelijk en helder antwoord -> de gedragswetenschappers zoeken de
complexiteit, we kijken breder
8
, CASUS: HANS
à Er lopen dingen mis in de communicatie
à Psycholoog zegt dat er wel een groot probleem is
à Matig of hoog risico op recidive is problematisch -> om dan te zeggen hij is niet gevaarlijk dat is
zeer kort door de bocht
à Rechter zegt hij heeft inzicht in zijn gedrag dus het zal wel oke zijn -> niet ok, want soms hebben
ze daar geen vat op en hervallen ze -> zo simpel is het niet
à Redenering klopt niet
à Spanningsveld tussen mate van gevaarlijkheid en de daadwerkelijke feiten
à Rechter heeft het niet ten volle begrepen
à Wij spreken heel vaak over kans op recidive -> maar heel vaak krijgen ze de vraag “is deze
persoon gevaarlijk” -> dat is anders want dat krijgt een andere invulling
à We gebruiken vaak een andere taal ten aanzien van juristen
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
a. Klinische vs. wetenschappelijke opinie -> niet alles wat we zeggen is evidence based, want
dit is niet
b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
à We kunnen niet op alle juridische vragen antwoord geven
à Bijvoorbeeld: -> impact van scheiding op kinderen: Is het beter dat het kind 1 of 2
weken naar de vader gaat?
à Soms krijgen ze juridische vragen waar ze niet op kunnen antwoorden en je moet
daar transparant in blijven!
c. Onbeantwoordbare juridische vragen
Andere vocabulaire wordt gebruikt
Duidelijke communicatie is essentieel!!
9
CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE
Victoire Garcia
VUB 2026
,INHOUDSOPGAVE
hoorcollege 1: Ontwikkeling Antisociaal gedrag STU .......................................................... 5
1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE.................................................. 5
1.1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠ ........................................................................... 5
1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE = ........................................................................... 6
1.3. PSYCHOLOGIE & RECHT ........................................................................................ 8
1.4. in beweging................................................................................................................. 11
2. DE ONTWIKKELING VAN ANTISOCIAAL GEDRAG .................................................... 13
2.1. de aard en het voorkomen van jeugddelinquentie ...................................................... 13
2.2. PSYCHIATRISCHE VISIE ....................................................................................... 14
2.3. THEORIEËN: UITGANGSPUNTEN ....................................................................... 20
2.4. HET BIO-PSYCHOSOCIAAL MODEL ................................................................... 22
2.5. ONTWIKKELINGSTHEORIEËN ANTISOCIAAL GEDRAG ............................... 27
2.6. protectieve factoren .................................................................................................... 35
hoorcollege 2: CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE .................................................. 38
1. PSYCHOPATHIE: EEN OMKADERING ......................................................................... 38
1.1. PSYCHOPATHIE: RELEVANTIE ........................................................................... 38
1.2. PSYCHOPATHIE VANUIT EEN GESCHIEDKUNDIG KADER .......................... 39
1.3. DE BASIS: HERVEY CLECKLEY .......................................................................... 39
1.4. prevalentie .................................................................................................................. 42
2. DE METING VAN PSYCHOPATHIE ............................................................................... 43
2.1. de dsm-visie ................................................................................................................ 43
2.2. PSYCHOPATHY CHECKLIST-REVISED .............................................................. 45
2.3. ALTERNATIEVE MEETINSTRUMENTEN ........................................................... 50
3. DE ONTWIKKELING VAN PSYCHOPATHIE ................................................................ 51
3.1. RISICOFACTOREN .................................................................................................. 51
3.2. VERKLARINGSMODELLEN:EEN AFFECTIEF/COGNITIEF DEFICIT ............. 54
3.3. VERKLARINGSMODELLEN:EEN AFFECTIEF/COGNITIEF DEFICIT ............. 56
4. BEHANDELBAARHEID ................................................................................................... 57
4.1. KLINISCH PESSIMISME ......................................................................................... 57
4.2. wat werkt?................................................................................................................... 59
4.3. JURIDISCH PESSIMISME ....................................................................................... 61
hoorcollege 3: partnergeweld ................................................................................................ 62
1. definiëring & prevalentie .................................................................................................. 62
1.1 definiëring partnergeweld ............................................................................................ 63
1.2 geweldsvormen ............................................................................................................ 64
1.3 partnergeweld in cijfers ............................................................................................... 67
1.3 partnergeweld & kindermishandeling ......................................................................... 67
1.3 partnergeweld en dierenmishandeling ......................................................................... 68
1.3 partnergeweld in cijfers ............................................................................................... 69
1.4 gevolgen van partnergeweld ........................................................................................ 70
1.5 allemaal gerelateerd ..................................................................................................... 71
2. typologie partnergeweld ................................................................................................... 72
2.1. Typologie partnergeweldenaars .................................................................................. 72
1
, 2.2. Typologie partnergeweld ............................................................................................ 75
2.3. Typologie dynamiek ................................................................................................... 78
3. partnergeweld: een complex gegeven ............................................................................... 79
3.1. cyclisch verloop partnergeweld .................................................................................. 79
3.2. risicofactoren .............................................................................................................. 84
3.3. partnergeweld als dyadisch proces ............................................................................. 85
3.4. GENEST ECOLOGISCH MODEL ........................................................................... 86
3.5. DOORBREKEN VAN DE GEWELDSCYCLUS ..................................................... 87
hoorcollege 4: stalking ........................................................................................................... 90
1. stalking: definiëring & prevalentie ................................................................................... 92
1.1. stalking: de juridische visie ........................................................................................ 92
1.2. stalking: de pscyhosociale visie .................................................................................. 94
1.3. stalkingsgedrag ........................................................................................................... 95
1.4. het slachtoffer ............................................................................................................. 98
1.5. prevalentie ................................................................................................................ 100
2. typologie .......................................................................................................................... 101
2. typologie van mullen ................................................................................................... 101
casus gerald...................................................................................................................... 105
casus albert ...................................................................................................................... 105
casus susan ....................................................................................................................... 106
casus dennis ..................................................................................................................... 106
casus alan ......................................................................................................................... 107
3. theoretische modellen ..................................................................................................... 108
3.1 RELATIONAL GOAL PURSUIT THEORY (DIPAULA & CAMPBELL, 2002) . 109
3.2 controle & macht ....................................................................................................... 112
3.3 stalking & geweldadig gedrag ................................................................................... 113
3.3 integradet theoretical model of stalking violence (thompson, 2009) ........................ 114
4. risico’s, risicofactoren en risicotaxatie .......................................................................... 115
4.1 stalking risk profile .................................................................................................... 115
4.1 stalking risk profile: de risico’s ................................................................................. 116
4.1 stalking risk profile: the smoking gun ....................................................................... 116
4.2 STALKING ASSESSMENT MANAGEMENT (SAM) .......................................... 117
hoorcollege 5: zedendelinquentie ........................................................................................ 118
1. definities & prevalentie ................................................................................................... 118
1.1 een definiëring ....................................................................................................... 118
1.2 PSYCHIATRISCHE VISIE ...................................................................................... 121
1.2. PSYCHIATRISCHE VISIE ..................................................................................... 125
1.3. PREVALENTIE: PARAFILIE................................................................................. 128
1.3. PREVALENTIE: pedofilie ....................................................................................... 128
1.3. PREVALENTIE: minderjarigen............................................................................... 130
1.3. PREVALENTIE: vrouwelijke plegers ..................................................................... 131
2. theoretische modellen ..................................................................................................... 132
2.1. TYPOLOGIE VERKRACHTING ........................................................................... 133
2.1. casus Laurence .......................................................................................................... 135
2.1. TYPOLOGIE KINDERMISBRUIK: FBI-TYPOLOGIE ........................................ 135
2
, 2.1. BEPERKINGEN VAN EEN TYPOLOGIE............................................................. 136
2.2. cognitieve DISTORTIES .......................................................................................... 137
2.2. ZELFREGULATIEMODEL (WARD & HUDSON, 1998) .................................... 140
2.3. FINKELHOR’S PRECONDITION MODEL .......................................................... 142
2.3. THE MOTIVATION-FACILITATION MODEL OF SEXUAL OFFENDING
(SETO, 2008, 2019)......................................................................................................... 144
3. recedive ........................................................................................................................... 145
3.1. casus Leo .................................................................................................................. 146
3.1. casus daan ................................................................................................................. 146
3.1. RECIDIVECIJFERS ................................................................................................ 147
3.1. RECIDIVECIJFERS belgië ...................................................................................... 148
3.2. risicofactoren ............................................................................................................ 149
3.2. risicofactoren-instrumenten ...................................................................................... 150
3.2. risicofactoren: statisch .............................................................................................. 150
3.2. risicofactoren: dynamisch ......................................................................................... 151
hoorcollege 7: psychische stoornissen & crimineel gedrag............................................... 152
1. ontoerekeningsvatbaarheid ............................................................................................. 152
1.1 (on) toerekeningsvatbaarheid .................................................................................... 152
1.2 internering .................................................................................................................. 153
1.3 RECHTERLIJKE BESLISSINGEN TOT INTERNERING ..................................... 153
1.4 HET FORENSISCH PSYCHIATRISCH DESKUNDIGENONDERZOEK............ 154
1.5 complexe realiteit (1) ................................................................................................. 156
1.5 complexe realiteit (2) ................................................................................................. 157
1.5 complexe realiteit (3) ................................................................................................. 160
1.5 complexe realiteit (3): culpa in causa ........................................................................ 160
1.5 complexe realiteit (4): aan- of afwezig? .................................................................... 160
2. risicotaxatie en -management ......................................................................................... 161
2.1 RISK-NEED-RESPONSIVITY MODEL (RNR-MODEL; ANDREWS & BONTA,
1990; BONTA & ANDREWS, 2023) ............................................................................. 161
2.1 Rnr-model .................................................................................................................. 162
2.2 het risicoprincipe ....................................................................................................... 163
2.2 het risicoprincipe: wat? .............................................................................................. 164
2.2 het risicoprincipe:drie benaderingen ......................................................................... 164
2.2 het risicoprincipe:risicotaxatie ................................................................................... 165
ILLUSTRATIE ACTUARIEEL INSTRUMENT: STATIC-99R ................................... 166
2.2.: risicotaxatie: doelstellingen ..................................................................................... 168
2.3.: risicotaxatie: doelstellingen ..................................................................................... 170
2.4. het responsitiveitsprincipe ........................................................................................ 173
2.5. risicomanagement ..................................................................................................... 175
hoorcollege 8: KWETSBARE VERDACHTEN ................................................................ 177
rechterlijke dwaling ............................................................................................................ 177
1. VALSE BEKENTENISSEN & KWETSBAARHEDEN ..................................................... 178
1.1. HET POLITIEVERHOOR ....................................................................................... 178
1.2. DE VALSE BEKENTENIS ..................................................................................... 179
1.3. DE AARD VAN VALSE BEKENTENISSEN ........................................................ 181
1.4. DE KWETSBAARHEID VAN HET VERHOORPROCES.................................... 185
3
, 1.5. DE KWETSBAARHEID VAN DE ONDERVRAAGDE ....................................... 186
2. MEEGAANDHEID & SUGGESTIBILITEIT .................................................................. 189
2.1. COMPLIANCE ........................................................................................................ 189
2.2 SUGGESTIBILITEIT ............................................................................................... 191
2.2 vatbaarheid voor SUGGESTIBILITEIT ................................................................... 191
2.2 SUGGESTIBILITEIT: de valkuilen .......................................................................... 192
MAKING A MURDERER .............................................................................................. 194
2.3. IN DE PRAKTIJK .................................................................................................... 195
LITERATUURTIPS ........................................................................................................ 195
hoorcollege 9: geheugen en herinnering ............................................................................. 196
1. het belang van het geheugen in de rechtbank ................................................................. 196
1.1. GERECHTELIJKE DWALINGEN: IDENTIFICATIE .......................................... 196
1.2. WAAROM HERKENNEN WE? en waarom herinneren we zaken?....................... 198
2. HET GEHEUGEN: EEN BETROUWBARE VIDEORECORDER? ............................... 199
2.1. PERCEPTIE ............................................................................................................. 199
2.2. retentie ...................................................................................................................... 201
2.3. repproductie .............................................................................................................. 202
2.4. ADDITIONELE, SITUATIONELE FACTOREN................................................... 203
3. HERKENNING IN DE VERHOORKAMER ................................................................... 203
3.1. COMPOSITIES ........................................................................................................ 203
3.2. mug shots .................................................................................................................. 204
3.3. line-up ....................................................................................................................... 204
literatuur ............................................................................................................................. 206
hoorcollege 10: gastcollege sanne de clerck ....................................................................... 207
OVER SANNE DE CLERCK ............................................................................................... 207
de grote grijze zone ............................................................................................................. 208
toestemming..................................................................................................................... 208
de eerste indruk ................................................................................................................... 211
woord tegen woord ............................................................................................................. 212
straf, straffer, strafst ........................................................................................................... 213
bespreking examen ............................................................................................................... 215
leerstof................................................................................................................................. 215
opbouw examen ................................................................................................................... 216
voorbeelden meerkeuzevragen ............................................................................................ 216
voorbeelden open vragen .................................................................................................... 218
vraag 1: ............................................................................................................................ 218
vraag 2: ............................................................................................................................ 219
4
,MODULE 1
HOORCOLLEGE 1: ONTWIKKELING ANTISOCIAAL GEDRAG STU
Hoe komt het dat iemand overgaat tot seksueel geweld, partner geweld?
Hoe kan je psychologische kennis toepassen in andere contexten?
Examen: veel toepassingsvragen -> theorie kan iedereen leren, maar theorie toepassen op
praktijkvoorbeelden (beleid, media, casuïstiek) is belangrijker!
Examen: goed reflecteren over uitdagingen of conflictueuze situaties
Examen: schriftelijk -> gesloten boek
à Open vraag: fact check -> situatie, vignet casus weergeven en vragen in hoever is dat correct
à 20 meerkeuze vragen
1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE
1.1. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠
Criminologische psychologie is een onderdeel van forensische psychologie
Realiteit is complexer
We werken met verschillende disciplines samen
Forensische wetenschappen gaan heel breed -> forensische geneeskunde (lijken onderzoek, forensische
bouwkunde, forensische boekhouding (om fraude te onderzoeken), forensische psychologie,…
5
,1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
Domein waar het recht samenkomt met de psychologie
Toepassing van psychologie binnen de justitiële context
Forensische psychologie is geen aparte tak, maar de toepassing van de psychologie binnen een werkveld
Kan gaan over onderzoek, praktijk,…
Wordt toegepast in heel verschillende contexten
Forensische psychologie is een kruising tussen de psychologische wetenschap en het recht
Er is geen duidelijke definiëring
Toepassing van de psychologische wetenschap in de juridische context
è Die context is breed: Wanneer iemand opgepakt wordt, het verhoor, de ontwikkeling, het
proces erna,…
Het is een breed veld: Onderzoek en praktijk: politioneel, rechtbank, behandelcentra
è Eerste lijns
è Psychologen die werken in het Veilig Huis
è Niet allen FPC’s
è Grote zorglijn
è Psychologen aangesteld in de gevangenissen
è Politie, rechtbank, reclassering,…
è Ingezet voor verzekeringen (is persoon echt mentaal ziek), echtscheidingen (effect op kind?),…
6
,è Amerikaanse definitie
è Alle specialisaties binnen de psychologie (ontwikkelings, cognitieve sociale psychologie) kunnen
allemaal relevant zijn voor het forensisch werkveld
è Binnen justitiële context kunnen er ook administratieve en contractuele vraagstukken
voorgelegd worden -> denk aan echtscheidingen
è Ook soms opdracht van verzekering om na te gaan of er schade is na geweldsdelict
è Niet justitiële vraagstukken -> niet vrijwillige hulpverlening -> slachtoffer wilt niet naar politie
stappen, maar naar hulpverlening (komt niet via justitie)
è Focus ligt op het vermijden van norm overschrijdend gedrag in de brede zin van het woord ->
zowel binnen justitie als erbuiten
è Kennis inzetten in verschillende interventies, projecten
è Methodiek is eigenlijk: forensische psychodiagnostiek en behandeling (therapie)
è Werkveld is heel breed
è In praktijk zien we heel wat psychologische kennis toegepast op subvelden -> denk aan politie
7
, è Link met criminologische psychologie gaat
over hoe crimineel gedrag tot stand komt
è Rechtspsychologie Toepassing van
psychologie binnen politionele context,
rechtsproces (betrouwbaarheid getuigen,
ondersteunen van verhoor,…)
1.3. PSYCHOLOGIE & RECHT
Psychologische wetenschappen komt samen met het strafrecht -> gemeenschappelijke deler is
forensische psychologie
CASUS: TOM
à Bekijk vraag van de rechter en dan het antwoord van de deskundige
à Rechter vraagt ja of nee -> maar dat geven we niet -> wij geven er een langer verhaal aan
à We zeggen aan de rechter met ons antwoord: bepaal of iemand al dan niet toerekeningsvatbaar
is, is een juridische beslissing
à De deskundige zegt: geeft duiding van waar dat geweldig gedrag kan komen en dat het geen
zwart wit situatie is
à Toerekeningsvatbaar= dat je verantwoordelijk bent voor de daden die je gepleegd hebt (als je
mentale stoornis hebt en er is een link met het gesteld gedrag dan ben je niet
toerekeningsvatbaar want je kan de gevolgen niet inschatten)
à Er wordt een antisociale persoonlijkheidsstoornis vastgesteld
à Ben je per definitie ontoerekeningsvatbaar als je die diagnose krijgt en een stoornis of
problematiek hebt? Het is niet omdat je een stoornis hebt dat je dan per definitie
ontoerekeningsvatbaar bent
à Concreet gaan kijken wat de link is -> kan de psychose gelinkt worden met de feiten? Was er
een psychose op het moment en heeft dat geleid tot bepaalde feiten?
à Veel stoornissen worden vaak niet gezien als reden van ontoerekeningsvatbaar omdat velen
ervan uit gaan dat je het moet kunnen controleren
à Kan je aangeven of die persoon nu dan nog een gevaar is voor de maatschappij?
à Rechter wilt een duidelijk en helder antwoord -> de gedragswetenschappers zoeken de
complexiteit, we kijken breder
8
, CASUS: HANS
à Er lopen dingen mis in de communicatie
à Psycholoog zegt dat er wel een groot probleem is
à Matig of hoog risico op recidive is problematisch -> om dan te zeggen hij is niet gevaarlijk dat is
zeer kort door de bocht
à Rechter zegt hij heeft inzicht in zijn gedrag dus het zal wel oke zijn -> niet ok, want soms hebben
ze daar geen vat op en hervallen ze -> zo simpel is het niet
à Redenering klopt niet
à Spanningsveld tussen mate van gevaarlijkheid en de daadwerkelijke feiten
à Rechter heeft het niet ten volle begrepen
à Wij spreken heel vaak over kans op recidive -> maar heel vaak krijgen ze de vraag “is deze
persoon gevaarlijk” -> dat is anders want dat krijgt een andere invulling
à We gebruiken vaak een andere taal ten aanzien van juristen
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
a. Klinische vs. wetenschappelijke opinie -> niet alles wat we zeggen is evidence based, want
dit is niet
b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
à We kunnen niet op alle juridische vragen antwoord geven
à Bijvoorbeeld: -> impact van scheiding op kinderen: Is het beter dat het kind 1 of 2
weken naar de vader gaat?
à Soms krijgen ze juridische vragen waar ze niet op kunnen antwoorden en je moet
daar transparant in blijven!
c. Onbeantwoordbare juridische vragen
Andere vocabulaire wordt gebruikt
Duidelijke communicatie is essentieel!!
9
