FORENSISCH WELZIJNSWERK ’25-‘26
Les 1 – FWW: concept en achtergronden
- Wat betekent FWW?
- Meer dan “humane detentie”
- Meer dan een bepaald type organisaties
- Spanningsvelden (hulp – recht, vrijwillig – opgelegd, welzijn – veiligheid,
consensus – dissensus)
- …
Les 2 – Historiek, van private reclassering naar (autonoom) FWW
- Staatshervorming van 1990 als scharniermoment – FWW uit bevoegdheid van
justitie gehaald en in bevoegdheid van welzijn is gestopt & verhuizing van
federale naar regionale bevoegdheid
o Gevolg: ontstaan van een meer autonoom FWW
- Wat er is beoogd en wel/niet gerealiseerd van de emancipatoire ideeën van
toen
- Hulpverlening op straat
Les 3 – Ontwikkeling overheidsreclassering
- Specifieke aandacht Justitiehuizen, Veilig Huis en de totstandkoming
Agentschap Justitie en Handhaving
- Onderdeel van algemeen welzijnslandschap, eerder dan van het
beleidsdomein justitie
Les 4 – Invloeden beleidswijzigingen
- Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden (focus op STRAP en de
coördinerende functie van het Agentschap Justitie en Handhaving van het
justitieel welzijnswerk in de gevangenissen
- Beleidswijzigingen hebben impact op reële mensen toegepast op het
voorbeeld van organisatie van kinderbezoek in gevangenissen
Les 5 – Forensische geestelijke gezondheidszorg
- FPC’s (ontstaanscontext en het verhaal van commercialisering)
- Gastcollege Maarten Hendriks: spanningsveld veiligheid – zorg/welzijn en
kwalitatief werk leven ondanks commerciële logica
Les 6 – Voorbeelden van (in principe autonoom van justitie) FWW
- Organisaties en hun praktijk
- Kennismaking met verschillende modellen en werkvormen van FWW
Les 7 – Interdisciplinaire samenwerkingsverbanden
- Ketenaanpak
- Ruth Dijck van ZSG Leuven
Les 8 – Datafication
Les 9 – Gastcollege Katrien De Koster over ’t Pasrel
- Krachtgerichte benaderingen
- Spanningsvelden van FWW
Les 10 – Outreach: Straathoekwerk als “semi-forensisch” welzijnswerk?
- Gastcollege Joris Sabo en Jakob Devloo
Les 11: Forensich welzijnswerk en netwerken
- Gastcollege Sien Volders CAW
1
,Les 12 – RNR en GLM
- Gastcollege Griet Langsweirddt (psychiatrie FPC)
Opmerking wat betreft gastcolleges: ter illustratie, daarom grote lijnen kennen in
plaats van details
Zie ook: Vervangende opdracht
- Documentaire “Ik zou je graag zien”
- Digitale les Ruud van der Vorst
2
,Deel 1: Forensisch welzijnswerk: concept en achtergronden
HOC 1: INTRODUCTIELES
“FORENSISCH WELZIJNSWERK”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
o Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie (doelgroep)?
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
o Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
Categoriaal FWW (specifiek voor zgn. categorieën daders en/of slachtoffers)
o Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams
Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel
Geweld, …
AUTONOOM VS. AAN JUSTITIE GEBONDEN FWW
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
Eerste lijnsaanbod voor daders, Welzijnswerk in nauw verband
slachtoffers, hun directe met de uitvoering van
omgeving strafrechtelijke beslissingen
Welzijn van de cliënt staat Doel: begeleiding mensen in
centraal aanraking met de
Op vraag van de cliënt, strafrechtsbedeling, re-integratie,
vrijwilligheid voorkomen recidive
Meeste deelwerkingen maken Hulpverlener werkzaam ‘binnen’
deel uit van een CAW (niet een justitiële setting (bijv.
allemaal: bijvoorbeeld de Rode gevangenis) of werkt samen met
Antraciet) juridische instanties
Voorbeelden: Diensten justitieel Voorbeelden: psychosociale dienst
welzijnswerk, slachtofferhulp, gevangenis, justitiehuizen, enz.
dader-in-zicht, slachtoffer in
beeld, teams hulpverlening aan
seksuele delinquenten
Bedoeling van autonome initiatieven:
3
, vnl. om cliënten te ondersteunen
Fundamentele verschillen op het vlak van finaliteit
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
Uitoefening recht op Welzijnswerk onder mandaat;
maatschappelijke hulp- en werkt vnl. i.f.v. justitie
dienstverlening Divers: advies – controle –
o Waarom: menswaardig rapportage - …
leven – cf. OCMW-wet Opdrachtgever: justitie – BiZa
(1976) In veel gevallen ook
‘Opdrachtgever’: de cliënt beroepsgeheim, maar niet t.o.v.
o = kwetsbaarheid opdrachtgever
o Mag over eender wat En toch ook: FWW verzoent
spreken finaliteiten – draagt bij aan welzijn
o Persoon als geheel individuen en groepen
benaderen
Individueel (HV) en structureel, Illustratief: PSD
maatschappelijk en preventief ~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een
perspectief rechtsconforme, veilige, humane
o Sociaal beleid i.f.v. en geïndividualiseerde uitvoering
voorkomen uitsluiting van vrijheidsbenemende straffen
o Sociale dimensie en maatregelen met het oog op
problemen zichtbaar een optimale terugkeer in de
maken maatschappij’
Beroepsgeheim als hulpverlener Opvolging en begeleiding in
functie van advies en re-integratie
En toch: ook welzijnswerk
(historisch) instrumentele
inpassing in economische en
sociale controle – gericht op
normalisering
Autonoom of ingebed? – enkele voorbeelden
o Justitieassistent: ingebed
o Organisatie Rizome: autonoom
o Maken deel uit van CAW
o Op verzoek van de cliënt
o Organisatie De Rode Antraciet: intramuraal
o Speler binnen de gevangenis
o Werken enkel met en in gevangenissen categoriale werking
“FORENSISCH” WELZIJNSWERK: BIJ NADER INZICHT
COMPLEXER DAN ‘F + WW”
Welzijnswerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de
strafrechtsbedeling te realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit,
opdrachtgevers…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een
welzijnsperspectief op de verhouding tussen hulpverlening en strafrecht
realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en
is meer dan het opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te
4
Les 1 – FWW: concept en achtergronden
- Wat betekent FWW?
- Meer dan “humane detentie”
- Meer dan een bepaald type organisaties
- Spanningsvelden (hulp – recht, vrijwillig – opgelegd, welzijn – veiligheid,
consensus – dissensus)
- …
Les 2 – Historiek, van private reclassering naar (autonoom) FWW
- Staatshervorming van 1990 als scharniermoment – FWW uit bevoegdheid van
justitie gehaald en in bevoegdheid van welzijn is gestopt & verhuizing van
federale naar regionale bevoegdheid
o Gevolg: ontstaan van een meer autonoom FWW
- Wat er is beoogd en wel/niet gerealiseerd van de emancipatoire ideeën van
toen
- Hulpverlening op straat
Les 3 – Ontwikkeling overheidsreclassering
- Specifieke aandacht Justitiehuizen, Veilig Huis en de totstandkoming
Agentschap Justitie en Handhaving
- Onderdeel van algemeen welzijnslandschap, eerder dan van het
beleidsdomein justitie
Les 4 – Invloeden beleidswijzigingen
- Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden (focus op STRAP en de
coördinerende functie van het Agentschap Justitie en Handhaving van het
justitieel welzijnswerk in de gevangenissen
- Beleidswijzigingen hebben impact op reële mensen toegepast op het
voorbeeld van organisatie van kinderbezoek in gevangenissen
Les 5 – Forensische geestelijke gezondheidszorg
- FPC’s (ontstaanscontext en het verhaal van commercialisering)
- Gastcollege Maarten Hendriks: spanningsveld veiligheid – zorg/welzijn en
kwalitatief werk leven ondanks commerciële logica
Les 6 – Voorbeelden van (in principe autonoom van justitie) FWW
- Organisaties en hun praktijk
- Kennismaking met verschillende modellen en werkvormen van FWW
Les 7 – Interdisciplinaire samenwerkingsverbanden
- Ketenaanpak
- Ruth Dijck van ZSG Leuven
Les 8 – Datafication
Les 9 – Gastcollege Katrien De Koster over ’t Pasrel
- Krachtgerichte benaderingen
- Spanningsvelden van FWW
Les 10 – Outreach: Straathoekwerk als “semi-forensisch” welzijnswerk?
- Gastcollege Joris Sabo en Jakob Devloo
Les 11: Forensich welzijnswerk en netwerken
- Gastcollege Sien Volders CAW
1
,Les 12 – RNR en GLM
- Gastcollege Griet Langsweirddt (psychiatrie FPC)
Opmerking wat betreft gastcolleges: ter illustratie, daarom grote lijnen kennen in
plaats van details
Zie ook: Vervangende opdracht
- Documentaire “Ik zou je graag zien”
- Digitale les Ruud van der Vorst
2
,Deel 1: Forensisch welzijnswerk: concept en achtergronden
HOC 1: INTRODUCTIELES
“FORENSISCH WELZIJNSWERK”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
o Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie (doelgroep)?
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
o Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
Categoriaal FWW (specifiek voor zgn. categorieën daders en/of slachtoffers)
o Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams
Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel
Geweld, …
AUTONOOM VS. AAN JUSTITIE GEBONDEN FWW
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
Eerste lijnsaanbod voor daders, Welzijnswerk in nauw verband
slachtoffers, hun directe met de uitvoering van
omgeving strafrechtelijke beslissingen
Welzijn van de cliënt staat Doel: begeleiding mensen in
centraal aanraking met de
Op vraag van de cliënt, strafrechtsbedeling, re-integratie,
vrijwilligheid voorkomen recidive
Meeste deelwerkingen maken Hulpverlener werkzaam ‘binnen’
deel uit van een CAW (niet een justitiële setting (bijv.
allemaal: bijvoorbeeld de Rode gevangenis) of werkt samen met
Antraciet) juridische instanties
Voorbeelden: Diensten justitieel Voorbeelden: psychosociale dienst
welzijnswerk, slachtofferhulp, gevangenis, justitiehuizen, enz.
dader-in-zicht, slachtoffer in
beeld, teams hulpverlening aan
seksuele delinquenten
Bedoeling van autonome initiatieven:
3
, vnl. om cliënten te ondersteunen
Fundamentele verschillen op het vlak van finaliteit
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
Uitoefening recht op Welzijnswerk onder mandaat;
maatschappelijke hulp- en werkt vnl. i.f.v. justitie
dienstverlening Divers: advies – controle –
o Waarom: menswaardig rapportage - …
leven – cf. OCMW-wet Opdrachtgever: justitie – BiZa
(1976) In veel gevallen ook
‘Opdrachtgever’: de cliënt beroepsgeheim, maar niet t.o.v.
o = kwetsbaarheid opdrachtgever
o Mag over eender wat En toch ook: FWW verzoent
spreken finaliteiten – draagt bij aan welzijn
o Persoon als geheel individuen en groepen
benaderen
Individueel (HV) en structureel, Illustratief: PSD
maatschappelijk en preventief ~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een
perspectief rechtsconforme, veilige, humane
o Sociaal beleid i.f.v. en geïndividualiseerde uitvoering
voorkomen uitsluiting van vrijheidsbenemende straffen
o Sociale dimensie en maatregelen met het oog op
problemen zichtbaar een optimale terugkeer in de
maken maatschappij’
Beroepsgeheim als hulpverlener Opvolging en begeleiding in
functie van advies en re-integratie
En toch: ook welzijnswerk
(historisch) instrumentele
inpassing in economische en
sociale controle – gericht op
normalisering
Autonoom of ingebed? – enkele voorbeelden
o Justitieassistent: ingebed
o Organisatie Rizome: autonoom
o Maken deel uit van CAW
o Op verzoek van de cliënt
o Organisatie De Rode Antraciet: intramuraal
o Speler binnen de gevangenis
o Werken enkel met en in gevangenissen categoriale werking
“FORENSISCH” WELZIJNSWERK: BIJ NADER INZICHT
COMPLEXER DAN ‘F + WW”
Welzijnswerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de
strafrechtsbedeling te realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit,
opdrachtgevers…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een
welzijnsperspectief op de verhouding tussen hulpverlening en strafrecht
realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en
is meer dan het opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te
4
