Gedragstherapie
1e master psychologie (2025-2026)
1
,Inhoud
1. Introductie gedragstherapie
2. De gedragstherapeutische casusconceptualisatie
3. Cognitief gedragstherapeutische interventies
4. Schematherapie
5. Derde generatie CBT
Examen
• 3 open vragen aan de hand van een (korte) casus
o Theorie
o Toepassing => moet gaan toepassen op de casus
o Attitude / inzicht *
- Bv. als een cliënt weerstand vertoond, hoe ga je daar mee om volgens het cognitief
gedragstherapeutisch kader?
- Durft ook wel eens verbanden te vragen die op eerste zicht niet veel met elkaar gemeen
hebben of die niet letterlijk verband in de cursus staan => clue hierachter is out of the box
durven nadenken en dingen met elkaar in verband gaan brengen die op eerste zicht niet
meteen gelinkt zijn om cliënt te helpen
• Een voorbeeldvraag wordt behandeld in het laatste college!
• Prof zei dat ze weet van het feit dat er oude examenvragen van haar rondgaan, denk dus niet dat
ze reco’s gaat vragen MAAR is wel een goede oefening!
Handboek
• https://www.sofialearn.com/course/8e3y2k#coursetext
2
,1. Introductie gedragstherapie
1.1 Historisch perspectief
Gedragstherapie heeft een vrij lange geschiedenis. Het is geboren uit het behaviorisme dat is ontstaan
uit de wetenschappelijke invalshoek om onderzoek te doen met cliënten met gedragsproblemen.
Watson en collega’s wilden alleen nog maar gedrag gaan onderzoeken dat observeerbaar was, dat ze
konden zien, dus geen gedachten of gevoelens. Het enigste dat te observeren was, was gedrag.
Er werd heel duidelijk een afstand gedaan van introspectie en het onbewuste, dat werd gezien als niet
betrouwbaar. Gedrag werd dus het centraal aangrijpingspunt binnen de therapie. Adhv wijzigen
emotionele responsen door exposure en systematische desensitizatie en wijzigen gedrag door
operante procedures (bekrachtiging van gewenst gedrag / bestraffing van ongewenst gedrag) => vond
hierdoor dat er regelmatigheden zaten in het stellen van gedrag.
1.1.1 1st Wave CBT
• Watson -> afstand van introspectie en het onbewust
• Gedrag als centraal aangrijpingspunt binnen therapie
• Wijzigen emotionele responsen door exposure en systematische desensitizatie
• Wijzigen gedrag door operante procedures (bekrachtiging van gewenst gedrag / bestraffing van
ongewenst gedrag)
1.1.2 2nd Wave CBT
• Ellis / Beck > inclusie ‘internal experiences: thoughts, feelings, wishes, daydreams and attitudes’
• Cognitieve therapie -> automatische gedachten, gevolgtrekkingen en assumpties
• Integratie cognitieve therapie en gedragstherapie
• Dus waren niet alleen meer geïnteresseerd in gedrag maar ook in de gedachten, gevoelens, … die
ervoor komen. Er kwam een integratie van cognitieve therapie en gedragstherapie.
• In het hedendaagse spreken we nog altijd van cognitieve gedragstherapie (CBT – cognitive
behavioral therapy)
1.1.3 3rd Wave CBT
• In 2000 zijn we in de 3e wave van CBT terechtgekomen; ging niet over het veranderen ervan, maar
over hoe je kon omgaan met die gedachten en gevoelens. Bij onderzoekers zoals Segal werd de
minfullness therapie geïntroduceerd.
• Omgaan met gedachten / gevoelens ipv wijzigen van
• Segal, Williams, Teasdale, Kabat-Zinn: mindfulness en mindfullness-based cognitive therapy
• Hayes: Acceptance & commitment therapy
1.1.4 4th Wave CBT
• Focus op verstoorde cogntieve (informatieverwerkings-) processen
• Training van aandacht / interpretatie / geheugen aavullend op standaard CBT
3
, • Ondertussen zijn we bezig aan de 4e wave CBT waar vnl owv de vooruitgang in technologie meer
en meer therapie’s zijn gefocust op informatieverwerkingsprocessen. Je ziet in de
psychopathologie dat mensen vaak stoornissen of biassen hebben in hun informatieverwerking.
Dit kan je trainen door bv. computertaken te doen, … hierdoor kan je die bias, die aandacht
eigenlijk hertrainen. Dat is hetgeen waar men momenteel nog veel onderzoek naar aan het doen
is.
1.2 Wat is gedragstherapie?
Het betreft een proces waarbij de psycholoog samen met de cliënt actief en op transparante wijze
therapeutische technieken en methoden toepast om de zich aandienende klachten duurzaam en
relevant te reduceren.
De geselecteerde therapeutische technieken en methoden dienen daarbij empirische ondersteuning
te genieten (dus liefst evidence-based), waarbij deze gestoeld zijn in de wetenschap van de (klinische)
psychologie en effectief zijn gebleken.
1.2.1 Nood aan handvaten
• Gedragstherapie: het leertheoretisch kader
• Basisaxioma: Alle gedrag is aangeleerd
o Sociaal gedrag, zoals bv. stiliztten in de aula, heb je ooit geleerd! Als we nu kunnen bestuderen
en achterhalen op welke manier/hoe ze zijn aangeleerd, dan geeft dat potentie om ook iets
anders te gaan leren.
o Belangrijk, wel niet afleren, gewoon iets anders bij aanleren. Iets afleren dat je al tich jaar doet,
doe je niet zomaar, maar je kan wel iets nieuws gaan leren. En dat nieuwe kan je helpen.
o Dus we gaan dezelfde wetmatigheden vaak gebruiken om maladaptief gedrag wat proberen
af te leren, maar vooral nieuw adaptief gedrag aan te leren! => “hoe kunnen we het anders
doen, anders aanpakken”
Alle gedrag is aangeleerd
• Gedrag is een zinvolle reactie op een betekenisvolle situatie!!!
• Wat meestal tussen een situatie en een reactie (dus het getoonde gedrag) zit, dat is een cognitie.
Het gedrag, dat je stelt, wat je gaat voelen en wat je gaat doen hangt in grote mate af van de
interpretatie die jij hebt gemaakt van de interpretatie.
• Bij cognitieve gedragstherapie is het belangrijkste de congities waarmee gaan
bezig zijn en niet zozeer het gedrag. In de zin dat we gedrag bekijken als zinvolle
reactie op een betekenisvolle situatie. We gaan ervan uit dat het gedrag dat
we zien bij cliënten dat ddat simpel is, niet raar of vreemd, maar dat de
betekenis van een situatie van de cliënt anders is dan dat die voor ons zou zijn.
4
1e master psychologie (2025-2026)
1
,Inhoud
1. Introductie gedragstherapie
2. De gedragstherapeutische casusconceptualisatie
3. Cognitief gedragstherapeutische interventies
4. Schematherapie
5. Derde generatie CBT
Examen
• 3 open vragen aan de hand van een (korte) casus
o Theorie
o Toepassing => moet gaan toepassen op de casus
o Attitude / inzicht *
- Bv. als een cliënt weerstand vertoond, hoe ga je daar mee om volgens het cognitief
gedragstherapeutisch kader?
- Durft ook wel eens verbanden te vragen die op eerste zicht niet veel met elkaar gemeen
hebben of die niet letterlijk verband in de cursus staan => clue hierachter is out of the box
durven nadenken en dingen met elkaar in verband gaan brengen die op eerste zicht niet
meteen gelinkt zijn om cliënt te helpen
• Een voorbeeldvraag wordt behandeld in het laatste college!
• Prof zei dat ze weet van het feit dat er oude examenvragen van haar rondgaan, denk dus niet dat
ze reco’s gaat vragen MAAR is wel een goede oefening!
Handboek
• https://www.sofialearn.com/course/8e3y2k#coursetext
2
,1. Introductie gedragstherapie
1.1 Historisch perspectief
Gedragstherapie heeft een vrij lange geschiedenis. Het is geboren uit het behaviorisme dat is ontstaan
uit de wetenschappelijke invalshoek om onderzoek te doen met cliënten met gedragsproblemen.
Watson en collega’s wilden alleen nog maar gedrag gaan onderzoeken dat observeerbaar was, dat ze
konden zien, dus geen gedachten of gevoelens. Het enigste dat te observeren was, was gedrag.
Er werd heel duidelijk een afstand gedaan van introspectie en het onbewuste, dat werd gezien als niet
betrouwbaar. Gedrag werd dus het centraal aangrijpingspunt binnen de therapie. Adhv wijzigen
emotionele responsen door exposure en systematische desensitizatie en wijzigen gedrag door
operante procedures (bekrachtiging van gewenst gedrag / bestraffing van ongewenst gedrag) => vond
hierdoor dat er regelmatigheden zaten in het stellen van gedrag.
1.1.1 1st Wave CBT
• Watson -> afstand van introspectie en het onbewust
• Gedrag als centraal aangrijpingspunt binnen therapie
• Wijzigen emotionele responsen door exposure en systematische desensitizatie
• Wijzigen gedrag door operante procedures (bekrachtiging van gewenst gedrag / bestraffing van
ongewenst gedrag)
1.1.2 2nd Wave CBT
• Ellis / Beck > inclusie ‘internal experiences: thoughts, feelings, wishes, daydreams and attitudes’
• Cognitieve therapie -> automatische gedachten, gevolgtrekkingen en assumpties
• Integratie cognitieve therapie en gedragstherapie
• Dus waren niet alleen meer geïnteresseerd in gedrag maar ook in de gedachten, gevoelens, … die
ervoor komen. Er kwam een integratie van cognitieve therapie en gedragstherapie.
• In het hedendaagse spreken we nog altijd van cognitieve gedragstherapie (CBT – cognitive
behavioral therapy)
1.1.3 3rd Wave CBT
• In 2000 zijn we in de 3e wave van CBT terechtgekomen; ging niet over het veranderen ervan, maar
over hoe je kon omgaan met die gedachten en gevoelens. Bij onderzoekers zoals Segal werd de
minfullness therapie geïntroduceerd.
• Omgaan met gedachten / gevoelens ipv wijzigen van
• Segal, Williams, Teasdale, Kabat-Zinn: mindfulness en mindfullness-based cognitive therapy
• Hayes: Acceptance & commitment therapy
1.1.4 4th Wave CBT
• Focus op verstoorde cogntieve (informatieverwerkings-) processen
• Training van aandacht / interpretatie / geheugen aavullend op standaard CBT
3
, • Ondertussen zijn we bezig aan de 4e wave CBT waar vnl owv de vooruitgang in technologie meer
en meer therapie’s zijn gefocust op informatieverwerkingsprocessen. Je ziet in de
psychopathologie dat mensen vaak stoornissen of biassen hebben in hun informatieverwerking.
Dit kan je trainen door bv. computertaken te doen, … hierdoor kan je die bias, die aandacht
eigenlijk hertrainen. Dat is hetgeen waar men momenteel nog veel onderzoek naar aan het doen
is.
1.2 Wat is gedragstherapie?
Het betreft een proces waarbij de psycholoog samen met de cliënt actief en op transparante wijze
therapeutische technieken en methoden toepast om de zich aandienende klachten duurzaam en
relevant te reduceren.
De geselecteerde therapeutische technieken en methoden dienen daarbij empirische ondersteuning
te genieten (dus liefst evidence-based), waarbij deze gestoeld zijn in de wetenschap van de (klinische)
psychologie en effectief zijn gebleken.
1.2.1 Nood aan handvaten
• Gedragstherapie: het leertheoretisch kader
• Basisaxioma: Alle gedrag is aangeleerd
o Sociaal gedrag, zoals bv. stiliztten in de aula, heb je ooit geleerd! Als we nu kunnen bestuderen
en achterhalen op welke manier/hoe ze zijn aangeleerd, dan geeft dat potentie om ook iets
anders te gaan leren.
o Belangrijk, wel niet afleren, gewoon iets anders bij aanleren. Iets afleren dat je al tich jaar doet,
doe je niet zomaar, maar je kan wel iets nieuws gaan leren. En dat nieuwe kan je helpen.
o Dus we gaan dezelfde wetmatigheden vaak gebruiken om maladaptief gedrag wat proberen
af te leren, maar vooral nieuw adaptief gedrag aan te leren! => “hoe kunnen we het anders
doen, anders aanpakken”
Alle gedrag is aangeleerd
• Gedrag is een zinvolle reactie op een betekenisvolle situatie!!!
• Wat meestal tussen een situatie en een reactie (dus het getoonde gedrag) zit, dat is een cognitie.
Het gedrag, dat je stelt, wat je gaat voelen en wat je gaat doen hangt in grote mate af van de
interpretatie die jij hebt gemaakt van de interpretatie.
• Bij cognitieve gedragstherapie is het belangrijkste de congities waarmee gaan
bezig zijn en niet zozeer het gedrag. In de zin dat we gedrag bekijken als zinvolle
reactie op een betekenisvolle situatie. We gaan ervan uit dat het gedrag dat
we zien bij cliënten dat ddat simpel is, niet raar of vreemd, maar dat de
betekenis van een situatie van de cliënt anders is dan dat die voor ons zou zijn.
4
