Psychologie
1) Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie = een zeer breed domein, met vele specialisaties onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs (docenten) en
toegepaste psychologie.
Fundamenteel is psychologie een wetenschap van gedrag en geestelijke processen
Gedrag van kruipen naar lopen v/e kind is ook psychologie
Letterlijk is het de “studie v/d geest” (psyche = geest en -ologie = een studie gebied)
Omvat zowel interne mentale processen als externe, observeerbare gedragingen
Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie, niet zomaar dingen
aannemen als waar (m.a.w. verifieerbare gebeurtenissen)
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan iedereen weet dat het waar is
Het is geen pseudowetenschap
Het zijn speculaties, kan waar of niet waar zijn, maar er zijn geen wetenschappelijke
onderbouwde dingen = een geloof
Pseudowetenschap = Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
(Bv. astrologie, grafologie, toekomst voorspellen) Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken?
Aantal vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias (=vooroordeel)?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen v/h probleem versch invalshoeken nodig?
Bevestigingsbias: als je overtuigd bent van iets, dan ga je meer naar die groep en hun gedrag
kijken (bv. jongens agressiever dan meisjes, tijdens onderzoek meer nr jongens kijken).
Wat doen psychologen ?
3 grote groepen/categoriën: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs en
toegepaste psychologie (heel vaak overlapping v/d 3).
1. Experimentele psychologie:
- Zoeken nieuwe dingen
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein v/d psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
1
,2. Psychologie in het onderwijs:
- De kennis doorgeven
- Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
3. Toegepaste psychologie:
- Gebruiken de kennis die dr experimentele psychologen is vergaard om problemen v/
mensen op te lossen + het toepassen in de maatschappij
- Waar je tewerk stelt hangt af van je specialisatie
• Arbeid/organisatie: op de werkvloer mensen motiveren
Hoe kan productie vooruitgaan?
• Forensisch: hun expertise aan het rechtssysteem gebruiken
Iemand vrijlaten en hoe dit de persoon zal beïnvloeden
Kans op herval zoeken (gevangenispsychologen)
• Omgeving: bv. het welzijn v/d mensen verbeteren door meer groen
• Sport: motivatie voor de sporters, omgaan met de hoge stress
• School: leraren, leerlingen, ouders adviseren
Leer- en gedragsproblemen in schoolomgeving (CLB)
• Klinisch/counseling:
Counseling = problemen waar wij allemaal mij in aanmerking komen
Klinisch = sociaal en emotionele problemen (bv: zelfwoord)
• Gerontologie: veroudering en ouderdom (ook dementie)
Psychologen zijn geen psychiaters
Psychiatrie:
- Medische specialisatie
- Eerst basisopleiding arts
- Specialisatie in de (medische) behandeling v/ mentale en gedragsproblemen
- Voorschrijven medicatie is mogelijk
Psychologie:
- Breed studiegebied
- Master in de psychologie
Werken ook wel samen
Hedendaagse psychologen:
Het snel veranderende veld v/d moderne psychologie wordt gedomineerd dr 6 versch
perspectieven: de biologische, de cognitieve, de behavioristische, de gehele-persoon, de
ontwikkeling, en de socio-culturele invalshoek.
Historische wortels v/d psychologie
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige tradities, zoals
structuralisme, functionalisme, gestalt psychologie, behaviorisme, en psychoanalyse
Vaak komen de hedendaagse dingen verder uit meerdere historische wortels
2
,6 moderne perspectieven van psychologie
= elke invalshoek gaan hun domein op een andere manier bekijken
1. Biologische perspectief
- De 17e eeuwse Fr filosoof René Descartes stelde als eerste het idee vr dat er een
scheiding is tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam. Dat het fysieke lichaam
apart kan bestudeerd worden v/d geest leidde tot het modern biologische perspectief.
Dit modern perspectief ziet de geest als een product v/d hersenen en voegt zo
lichaam en geest weer samen.
- Visie op de menselijke natuur:
We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op omgevingsinvloeden
reageren.
- Wat bepaalt gedrag:
Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren reacties op externe signalen
- Accent in het onderzoek:
Zenuwstelsel/hersenen, endocriene systemen, evolutionaire voordelen/gedragingen
- Wortels in medische wetenschappen
- Biologische psychologie, bio en neurologie hebben interesse vr processen in hersenen
Neurowetenschappen (bv. studie hersengolven gedurende de slaap)
- Andere belangrijke variant: evolutionaire psychologie (gebaseerd op Darwin)
Darwin: natuurlijke selectie
2. Cognitieve perspectief
Ontstond op basis van een aantal benaderingen:
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt
= Tracht de basisstructuren v/d geest en de gedachten te ontrafelen
1879: eerste laboratorium voor experimentele psychologie te Leipzig
Introspectie: kijk in uzelf en zeg wat je ziet en beschrijf wat je waarneemt
En reacties hierop:
- Het functionalisme van William James
= Ging er van uit dat psychische processen het beste begrepen kunnen worden in
termen van hun adaptieve nut en functie (nut/functie v/ gedragingen).
Sluit aan bij Darwin: organismen passen zich aan aan hun omgeving
- Gestaltpsychologie (gestalt = geheel/configuratie)
= Heeft interesse in hoe we “perceptuele gehelen” opbouwen
Gaat naar de wereld kijken als geheel, ze zeggen dat je de wereld niet gaat
begrijpen als je alles in aparte delen bekijkt.
Verschillende mentale processen gaan ons gedrag bepalen
3
, 3. Behavioristisch perspectief
= Psychologie houdt zich alleen bezig met observeerbare gebeurtenissen
Structuralisme en introspectie zijn niet goed, je moet naar het gedrag kijken
Alleen directe observaties, die ook door andere mensen waarneembaar zijn
- Afh variabele: dat wat je gaat meten (bv: suiker zorgt voor actief gedrag)
- Onafh variabele: wat jij bewust kan aanpassen (bv: kinderen wel/geen suiker geven)
- Grondlegger behaviorisme = Watson
- Experiment albert de rat: kind angst aanleren voor een rat
Als de rat er was dan kwam er een luid geluid en die zorgde voor angst
Stimulus en respons
- Skinner: skinnerbox
Rat kan op een hendel duwen, kan een straf of beloning geven.
Zo leren ze het om het niet meer te doen of juist wel blijven te doen
- Het gaat vooral over stimulus die je krijgt om dingen aan te leren of af te leren
- Visie op de menselijke natuur:
We reageren op onze omgeving volgens de principes van geconditioneerd leren
- Wat bepaalt gedrag:
Stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
- Accent in het onderzoek:
Wetten die onze responsen verbinden aan stimulusomstandigheden in de omgeving
4. Gehele persoon perspectief
= Ontstaan uit psychoanalyse, omvat nu het modern psychodynamisch en humanistisch
perspectief en trek en temperamentbenaderingen.
Psychoanalyse beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen.
- Grondlegger psychoanalyse = Sigmund Freud
Psychiater en arts
Denkt dat medicijnen niet altijd de opl zijn
Wilt graven naar het onbewuste = dromen, wensen,…
- Twee manieren om het onderbewuste naar boven te brengen:
Droomanalyse: een droom heeft een bep boodschap over wat in het onderbewuste
verdrongen zit.
Vrije associatie: mensen vrij laten spreken, mensen zoveel mogelijk laten vertellen
- Visie op de menselijke natuur:
We zijn gedreven door onbewuste motieven
- Wat bepaalt gedrag:
Psychodynamische invalshoek benadrukt onbewuste conflicten
(bv: geweld, verkrachting)
Humanistische invalshoek benadrukt zelfbeeld en behoefte aan persoonlijke groei
De trekken/traits (temperament) benadering benadrukt blijvende kenmerken en
disposities (kijken nr individuele verschillen: labiel/stabiel, introvert/extravert)
- Accent in het onderzoek:
Counseling and psychotherapie
4
1) Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie = een zeer breed domein, met vele specialisaties onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs (docenten) en
toegepaste psychologie.
Fundamenteel is psychologie een wetenschap van gedrag en geestelijke processen
Gedrag van kruipen naar lopen v/e kind is ook psychologie
Letterlijk is het de “studie v/d geest” (psyche = geest en -ologie = een studie gebied)
Omvat zowel interne mentale processen als externe, observeerbare gedragingen
Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie, niet zomaar dingen
aannemen als waar (m.a.w. verifieerbare gebeurtenissen)
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan iedereen weet dat het waar is
Het is geen pseudowetenschap
Het zijn speculaties, kan waar of niet waar zijn, maar er zijn geen wetenschappelijke
onderbouwde dingen = een geloof
Pseudowetenschap = Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
(Bv. astrologie, grafologie, toekomst voorspellen) Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken?
Aantal vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias (=vooroordeel)?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen v/h probleem versch invalshoeken nodig?
Bevestigingsbias: als je overtuigd bent van iets, dan ga je meer naar die groep en hun gedrag
kijken (bv. jongens agressiever dan meisjes, tijdens onderzoek meer nr jongens kijken).
Wat doen psychologen ?
3 grote groepen/categoriën: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs en
toegepaste psychologie (heel vaak overlapping v/d 3).
1. Experimentele psychologie:
- Zoeken nieuwe dingen
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein v/d psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
1
,2. Psychologie in het onderwijs:
- De kennis doorgeven
- Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
3. Toegepaste psychologie:
- Gebruiken de kennis die dr experimentele psychologen is vergaard om problemen v/
mensen op te lossen + het toepassen in de maatschappij
- Waar je tewerk stelt hangt af van je specialisatie
• Arbeid/organisatie: op de werkvloer mensen motiveren
Hoe kan productie vooruitgaan?
• Forensisch: hun expertise aan het rechtssysteem gebruiken
Iemand vrijlaten en hoe dit de persoon zal beïnvloeden
Kans op herval zoeken (gevangenispsychologen)
• Omgeving: bv. het welzijn v/d mensen verbeteren door meer groen
• Sport: motivatie voor de sporters, omgaan met de hoge stress
• School: leraren, leerlingen, ouders adviseren
Leer- en gedragsproblemen in schoolomgeving (CLB)
• Klinisch/counseling:
Counseling = problemen waar wij allemaal mij in aanmerking komen
Klinisch = sociaal en emotionele problemen (bv: zelfwoord)
• Gerontologie: veroudering en ouderdom (ook dementie)
Psychologen zijn geen psychiaters
Psychiatrie:
- Medische specialisatie
- Eerst basisopleiding arts
- Specialisatie in de (medische) behandeling v/ mentale en gedragsproblemen
- Voorschrijven medicatie is mogelijk
Psychologie:
- Breed studiegebied
- Master in de psychologie
Werken ook wel samen
Hedendaagse psychologen:
Het snel veranderende veld v/d moderne psychologie wordt gedomineerd dr 6 versch
perspectieven: de biologische, de cognitieve, de behavioristische, de gehele-persoon, de
ontwikkeling, en de socio-culturele invalshoek.
Historische wortels v/d psychologie
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige tradities, zoals
structuralisme, functionalisme, gestalt psychologie, behaviorisme, en psychoanalyse
Vaak komen de hedendaagse dingen verder uit meerdere historische wortels
2
,6 moderne perspectieven van psychologie
= elke invalshoek gaan hun domein op een andere manier bekijken
1. Biologische perspectief
- De 17e eeuwse Fr filosoof René Descartes stelde als eerste het idee vr dat er een
scheiding is tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam. Dat het fysieke lichaam
apart kan bestudeerd worden v/d geest leidde tot het modern biologische perspectief.
Dit modern perspectief ziet de geest als een product v/d hersenen en voegt zo
lichaam en geest weer samen.
- Visie op de menselijke natuur:
We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op omgevingsinvloeden
reageren.
- Wat bepaalt gedrag:
Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren reacties op externe signalen
- Accent in het onderzoek:
Zenuwstelsel/hersenen, endocriene systemen, evolutionaire voordelen/gedragingen
- Wortels in medische wetenschappen
- Biologische psychologie, bio en neurologie hebben interesse vr processen in hersenen
Neurowetenschappen (bv. studie hersengolven gedurende de slaap)
- Andere belangrijke variant: evolutionaire psychologie (gebaseerd op Darwin)
Darwin: natuurlijke selectie
2. Cognitieve perspectief
Ontstond op basis van een aantal benaderingen:
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt
= Tracht de basisstructuren v/d geest en de gedachten te ontrafelen
1879: eerste laboratorium voor experimentele psychologie te Leipzig
Introspectie: kijk in uzelf en zeg wat je ziet en beschrijf wat je waarneemt
En reacties hierop:
- Het functionalisme van William James
= Ging er van uit dat psychische processen het beste begrepen kunnen worden in
termen van hun adaptieve nut en functie (nut/functie v/ gedragingen).
Sluit aan bij Darwin: organismen passen zich aan aan hun omgeving
- Gestaltpsychologie (gestalt = geheel/configuratie)
= Heeft interesse in hoe we “perceptuele gehelen” opbouwen
Gaat naar de wereld kijken als geheel, ze zeggen dat je de wereld niet gaat
begrijpen als je alles in aparte delen bekijkt.
Verschillende mentale processen gaan ons gedrag bepalen
3
, 3. Behavioristisch perspectief
= Psychologie houdt zich alleen bezig met observeerbare gebeurtenissen
Structuralisme en introspectie zijn niet goed, je moet naar het gedrag kijken
Alleen directe observaties, die ook door andere mensen waarneembaar zijn
- Afh variabele: dat wat je gaat meten (bv: suiker zorgt voor actief gedrag)
- Onafh variabele: wat jij bewust kan aanpassen (bv: kinderen wel/geen suiker geven)
- Grondlegger behaviorisme = Watson
- Experiment albert de rat: kind angst aanleren voor een rat
Als de rat er was dan kwam er een luid geluid en die zorgde voor angst
Stimulus en respons
- Skinner: skinnerbox
Rat kan op een hendel duwen, kan een straf of beloning geven.
Zo leren ze het om het niet meer te doen of juist wel blijven te doen
- Het gaat vooral over stimulus die je krijgt om dingen aan te leren of af te leren
- Visie op de menselijke natuur:
We reageren op onze omgeving volgens de principes van geconditioneerd leren
- Wat bepaalt gedrag:
Stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
- Accent in het onderzoek:
Wetten die onze responsen verbinden aan stimulusomstandigheden in de omgeving
4. Gehele persoon perspectief
= Ontstaan uit psychoanalyse, omvat nu het modern psychodynamisch en humanistisch
perspectief en trek en temperamentbenaderingen.
Psychoanalyse beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen.
- Grondlegger psychoanalyse = Sigmund Freud
Psychiater en arts
Denkt dat medicijnen niet altijd de opl zijn
Wilt graven naar het onbewuste = dromen, wensen,…
- Twee manieren om het onderbewuste naar boven te brengen:
Droomanalyse: een droom heeft een bep boodschap over wat in het onderbewuste
verdrongen zit.
Vrije associatie: mensen vrij laten spreken, mensen zoveel mogelijk laten vertellen
- Visie op de menselijke natuur:
We zijn gedreven door onbewuste motieven
- Wat bepaalt gedrag:
Psychodynamische invalshoek benadrukt onbewuste conflicten
(bv: geweld, verkrachting)
Humanistische invalshoek benadrukt zelfbeeld en behoefte aan persoonlijke groei
De trekken/traits (temperament) benadering benadrukt blijvende kenmerken en
disposities (kijken nr individuele verschillen: labiel/stabiel, introvert/extravert)
- Accent in het onderzoek:
Counseling and psychotherapie
4
