Jenneke Christiaens & Els Dumortier
Jeugdrecht en jeugdcriminologie
MOF = jongeren die misdrijf omschreven feiten hebben gepleegd
VOS = jongeren die zich bevinden in een verontrustende opvoedingssituatie
1) Waarom een apart jeugdrecht?
Aparte afhandeling v/ minderjarigen tav eigen rechter en rechtbank (jeugdrechter en jeugdrb)
à Als je onder 18j bent kom je in principe niet vr de gewone strafrechter
à “In principe” = die apartzetting kent wel een paar uitzonderingen
Aan de basis v/h ontstaan v/ jeugd- en kinderbescherming staat het beschouwen v/
minderjarigen als een aparte maatschappelijke categorie (een speciale categorie)
Op het vlak van criminaliteit (criminologisch) worden ze als “the other” gezien = othering
De geboorte van de kinderbescherming
= maatschappelijke, juridische, gerechtelijke en pedagogische apartzetting
à Ligt aan de basis van de geboorte v/d kinderbescherming
• Geen “natuurlijke” evidentie ó historische constructie v/e “specifiek probleem”
• Lange 19de eeuwse aanloop nr wet op de kinderbescherming v/ 1912
• Het eerste formele ontstaan is 1912, mr de aanloop nr dit ontstaan is de 19de eeuw
• Wie is die minderjarige jeugddelinquent en wat vr aanpak/oplossing heeft men nodig?
• Wat is jeugddelinquentie? Wat is jeugd(beschermings)recht?
Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19de eeuw)
1. Kapitalisme
- Industrialisering met ontstaan v/d arbeidsklasse
- Gevolg: proletarisering (onstaan v/ loonarbeid)
- Opkomst burgerij (=middenklasse) à geen aristocratie! (=geen heerschappij adel/elite)
- Kapitalisme leidt tot grote welvaart, eco groei en demografische groei
- Kolonialisme: verovering v/d wereld (enorm veel rijkdorm)
2. Keerzijde v/h kapitalisme
- Armoede en kinderarbeid: gezinnen worden afh v/ loon dus zonder werk geen inkomen
- “Paupers” = onder de kansarmoedegrens leven (afschuwelijke omstandigheden)
- Classes laborieuses = classes dangereuse: werkende klasse wordt gezien als gevaarlijk
1
,3. Begin v/d moderniteit
- 18de eeuw: einde v/h absolutisme en feodalisme dus moderniteit breekt aan
- Een tijd waarin het “kindbeeld” heel sterk verschuift/verandert
- Meer en meer aandacht vr het kind en een belangrijk onderdeel v/h gezin
- Ontstaan v/ filantropische aandacht vr het kind (=het redden v/h kind)
- Filantropie: vrouwen uit de burgerij die zich vr het goede doel inzetten
- Filantropische bewegingen = child-save movement
4. Opkomst v/ politieke en sociale bewegingen
- Liberalen (liberale partij) vs christendemocraten (katholieke partij)
- Eind 19de eeuw: socialistische partij (werknemers partij)
- Vakbonden/sociale bewegingen
De “ontdekking” van jeugdcriminaliteit als een specifiek probleem
à Van ontdekking v/h probleem jeugdcriminaliteit nr de maatschapp juridische apartstelling
“Ontdekking” = de aandacht voor jeugdcriminaliteit (beginnen over spreken en schrijven)
à Ligt aan de basis v/d juridische apartstelling op het einde v/d 19de eeuw
4 specifieke ontwikkelingen (19de eeuw) ó apartstelling minderjarige daders
1. Ontdekking v/h probleem jeugdcriminaliteit
- Uitvinding v/d criminaliteitsstatistieken: beschrijven de populatie die in aanraking komt
met justitie (gevatte/geristreerde criminaliteit + dark number)
à Die statistieken laten zien dat er een grote groep is van kinderen (onder 16j)
- Verzachting v/h strafklimaat: vroeger kwamen veel vr het HvA maar nu willen ze zoveel
mogelijk proberen nr correctionele rb te sturen, dus veel kinderen worden vrijgesproken
à Opzoek nr een efficiëntie v/d vervolging/bestraffing v/ minderjarigen
- Hervorming v/h penitentiair systeem (gevangenis): het categoriseren v/d gestraften
à Bv: scheiden v/ mannen en vrouwen + scheiden v/ volwassenen en minderjarigen
Þ Dit leidt tot een hervorming die resulteert in een aparte jeugdgevangenis
2. Sociale enquêtes (pre-sociologisch fenoneem) à ontdekking v/d oorzaken
= geschriften v/ filantropen/intellectuelen die boeken schrijven over maatschapp problemen
- Criminele klasse = werkende klasse = gevaarlijke klasse
- Grote focus op het sociaal gevaarlijke milieu: het milieu waarin men opgroeit als
gevaarlijk/criminogeen à dit laat de sociale enquêtes zien
2
,3. Van straffen naar heropvoeden
à Een straf op maat v/d jeugddelinquent (individualisering v/d strafmaat)
- “Oordeel des onderscheids”: het onderscheid kunnen maken tussen goed en kwaad
- Rechter moest dit toetsen bij kinderen
- Indien geen “oordeel des onderscheids”: niet strafrechtelijk verantwoordelijk geacht
à heropvoedingsschool = maison de correction
- Als je niet het verschil kan maken tussen goed en kwaad, dan kan je ook niet legitiem
strafrechtelijk gestraft worden (=onschuldige jeugddelinquent)
- Indien wel “oordeel des onderscheids”: verantwoordelijk geacht à strafmaat lager
- Ontwikkeling v/h sociaal verweer ontstaat: men stelt het concept v/d “recidivist” vast
- Recidivist: veel mensen in de gevangenis v/d 19de eeuw, hadden daar al eens gezeten
- Homo criminalis (=getermineerde dader): Lombroso is geobsedeerd dr “de recidivist”
- Invloed op strafrecht: ontwikkeling beleid waarbij men pleit vr specifieke
jeugdgevangenissen gebaseerd op het strenge internaat (=maison de correction)
à Pedagogisering van bestraffing (criminologie helft 19de eeuw)
- Penitentiaire individualisering
- Onstaan v/d straf met een specifiek karakter: pedagogisch-/opvoedingskarakter
- Jeugdgevangenissen ó heropvoedingsscholen (Weldadigheid)
4. Child-saving beweging
- Filantropie = moreel perspectief op structureel probleem dat individueel wordt vertaald
(één individu helpen)
- Filantropische comités die bep mensen helpen lost het probleem dat aan de basis ligt
structureel maatschappelijk niet op
Sociaal verweer denken
à Het sociaal verweer denken was enorm belangrijk op het einde v/d 19de eeuw
Spanningsveld: er ontstaat een spanning tussen klassiek strafrechtelijk denken (=klassieke SR)
en de opkomende sociale wetenschappen v/h criminaliteitsvraagstuk (=criminologie)
à Leidt tot kentering/omslag in klassiek strafrechtelijk denken
Resultaat: wet op de kinderbescherming 1912 (enige echte sociaal verweer wet)
Sociaal verweer denken?
- Zo vroeg mogelijk ingrijpen, zelfs voor er een misdrijf is
- Vanwege het idee dat men anders v/h pad zal afgaan en een volwassen recidivist worden
- Straftoemeting: hoe bepalen we de straf?
- We bepalen de straf in functie v/d continue staat v/h individu, niet v/h misdrijf
- Loskoppeling v/ misdrijf en straf
- Gaat in tegen het idee dat er een straf staat op elk misdrijf in het klassieke strafrecht
Kinderbescherming wet v/ 1912 is sociaal verweer denken in praktijk uitgewerkt!
Klassiek strafrecht:
- Wilsautonomie: de burger/de volwassenen
- Legaliteitsprincipe: je kan alleen vervolgt worden vr dingen die vooraf omschreven zijn
- Oordeel des onderscheids: strafrechtelijke verantwoordelijkheid
- Proportionaliteit en gelijkheid
3
, Sociaal verweer:
- Gevaarsnotie: het risico dat je stelt als individu is de interventiegrond/vervolgingsgrond
à De maatschapp reactie of straf zal functie zijn v/ dat gevaar of risico dat men stelt
- Individualisering v/d straf: Alles is in functie v/h individu
Wet van 15 mei 1912 (minister Carton de Wiart)
à Parlement stemt de eerste Bel wet op de kinderbescherming
• Resultaat 19de eeuw politiek, maatschappelijk en parlementair proces
• Ius sui generis (eigensoortig recht): eigensoortige begrippen en praktijken/procedures
• Preventielogica is de kern v/h systeem
o “la criminalité des adultes se trouve en germe dans la criminalité des enfants”
o Preventielogica = beschermingslogica
• Het belang v/h kind = centrale notie
o Determinisme (Lombrosiaans denken): ingrijpen tav kinderen
o Juridische hoeksteen: alles gebeurd in functie v/h belang v/h kind
• Gerechtelijke kinderbescherming (geen sociale bescherming)
= bescherming onder gerechtelijke dwang/op gerechtelijk mandaat
à Er is een kinderrechter die beslist of je geplaatst wordt of uit het gezin wordt gehaald
o Strafrechtelijke meerderjarigheid 16j = veralgemening oordeel des onderscheids
o Ontstaan v/e nieuwe rechter: een kinderrechter
o Ontstaan v/ specifieke interventiegronden
o Ontstaan v/ maatregelen, geen straffen
• Pedagogisering/individualisering v/ structurele problemen (bv. armoede)
Kinderen v/d kinderbescherming = de interventiegronden
1. Kinderen die een misdrijf omschreven feit hebben gepleegd (tot 16 jaar)
- Onder 16j is de dader niet strafrechtelijk verantwoordelijk
- Strafrechtelijke meerderjarigheid = vanaf 16 jaar
- Misdrijf omschreven feiten: jongeren worden vervolgt voor feiten die
voor een volwassenen wel een misdrijf is
- Geen oordeel des onderscheids (veralgemening doli incapax)
à Geen schuld in strafrechteklijke zin (onschuldig)
à Geen straffen !!! (wel maatregelen)
2. Kinderen die zich slecht gedragen = wangedrag (tot 18 jaar)
- In 1912 kan de vader een soort klacht indienen tegen dochter/zoon die zich midroeg en
die niet meer gecorregeerd kon worden dr de ouders
- Stoute kinderen konden dr de ouders aangeklaagd worden bij de kinderrechter
- Kinderrechter kon kinderen laten onderzoeken en vervolgen tot kinderrb
3. Groep v/d pre-delinquentie
- Prostitutie, ontucht, handelingen of bezigheden die kunnen leiden tot bedelarij,
landloperij of delinquentie (tot 16 jaar)
- Gedrag dat gezien wordt als een risico om tot delinquentie uit te groeien
- 19de eeuwse voorloper v/ (alle) predelinquentie interventiegronden
- Landlopers en bedelaars (tot 18 jaar)
- Overtredingen v/d leerplicht (6-14 jaar)
- Het kind slachtoffer (“het ongelukkige kind”) wordt nergens vermeld of erkent
à Geen interventiegrond om kinderen die SLA zijn voor de kinderrechter te krijgen
4
Jeugdrecht en jeugdcriminologie
MOF = jongeren die misdrijf omschreven feiten hebben gepleegd
VOS = jongeren die zich bevinden in een verontrustende opvoedingssituatie
1) Waarom een apart jeugdrecht?
Aparte afhandeling v/ minderjarigen tav eigen rechter en rechtbank (jeugdrechter en jeugdrb)
à Als je onder 18j bent kom je in principe niet vr de gewone strafrechter
à “In principe” = die apartzetting kent wel een paar uitzonderingen
Aan de basis v/h ontstaan v/ jeugd- en kinderbescherming staat het beschouwen v/
minderjarigen als een aparte maatschappelijke categorie (een speciale categorie)
Op het vlak van criminaliteit (criminologisch) worden ze als “the other” gezien = othering
De geboorte van de kinderbescherming
= maatschappelijke, juridische, gerechtelijke en pedagogische apartzetting
à Ligt aan de basis van de geboorte v/d kinderbescherming
• Geen “natuurlijke” evidentie ó historische constructie v/e “specifiek probleem”
• Lange 19de eeuwse aanloop nr wet op de kinderbescherming v/ 1912
• Het eerste formele ontstaan is 1912, mr de aanloop nr dit ontstaan is de 19de eeuw
• Wie is die minderjarige jeugddelinquent en wat vr aanpak/oplossing heeft men nodig?
• Wat is jeugddelinquentie? Wat is jeugd(beschermings)recht?
Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19de eeuw)
1. Kapitalisme
- Industrialisering met ontstaan v/d arbeidsklasse
- Gevolg: proletarisering (onstaan v/ loonarbeid)
- Opkomst burgerij (=middenklasse) à geen aristocratie! (=geen heerschappij adel/elite)
- Kapitalisme leidt tot grote welvaart, eco groei en demografische groei
- Kolonialisme: verovering v/d wereld (enorm veel rijkdorm)
2. Keerzijde v/h kapitalisme
- Armoede en kinderarbeid: gezinnen worden afh v/ loon dus zonder werk geen inkomen
- “Paupers” = onder de kansarmoedegrens leven (afschuwelijke omstandigheden)
- Classes laborieuses = classes dangereuse: werkende klasse wordt gezien als gevaarlijk
1
,3. Begin v/d moderniteit
- 18de eeuw: einde v/h absolutisme en feodalisme dus moderniteit breekt aan
- Een tijd waarin het “kindbeeld” heel sterk verschuift/verandert
- Meer en meer aandacht vr het kind en een belangrijk onderdeel v/h gezin
- Ontstaan v/ filantropische aandacht vr het kind (=het redden v/h kind)
- Filantropie: vrouwen uit de burgerij die zich vr het goede doel inzetten
- Filantropische bewegingen = child-save movement
4. Opkomst v/ politieke en sociale bewegingen
- Liberalen (liberale partij) vs christendemocraten (katholieke partij)
- Eind 19de eeuw: socialistische partij (werknemers partij)
- Vakbonden/sociale bewegingen
De “ontdekking” van jeugdcriminaliteit als een specifiek probleem
à Van ontdekking v/h probleem jeugdcriminaliteit nr de maatschapp juridische apartstelling
“Ontdekking” = de aandacht voor jeugdcriminaliteit (beginnen over spreken en schrijven)
à Ligt aan de basis v/d juridische apartstelling op het einde v/d 19de eeuw
4 specifieke ontwikkelingen (19de eeuw) ó apartstelling minderjarige daders
1. Ontdekking v/h probleem jeugdcriminaliteit
- Uitvinding v/d criminaliteitsstatistieken: beschrijven de populatie die in aanraking komt
met justitie (gevatte/geristreerde criminaliteit + dark number)
à Die statistieken laten zien dat er een grote groep is van kinderen (onder 16j)
- Verzachting v/h strafklimaat: vroeger kwamen veel vr het HvA maar nu willen ze zoveel
mogelijk proberen nr correctionele rb te sturen, dus veel kinderen worden vrijgesproken
à Opzoek nr een efficiëntie v/d vervolging/bestraffing v/ minderjarigen
- Hervorming v/h penitentiair systeem (gevangenis): het categoriseren v/d gestraften
à Bv: scheiden v/ mannen en vrouwen + scheiden v/ volwassenen en minderjarigen
Þ Dit leidt tot een hervorming die resulteert in een aparte jeugdgevangenis
2. Sociale enquêtes (pre-sociologisch fenoneem) à ontdekking v/d oorzaken
= geschriften v/ filantropen/intellectuelen die boeken schrijven over maatschapp problemen
- Criminele klasse = werkende klasse = gevaarlijke klasse
- Grote focus op het sociaal gevaarlijke milieu: het milieu waarin men opgroeit als
gevaarlijk/criminogeen à dit laat de sociale enquêtes zien
2
,3. Van straffen naar heropvoeden
à Een straf op maat v/d jeugddelinquent (individualisering v/d strafmaat)
- “Oordeel des onderscheids”: het onderscheid kunnen maken tussen goed en kwaad
- Rechter moest dit toetsen bij kinderen
- Indien geen “oordeel des onderscheids”: niet strafrechtelijk verantwoordelijk geacht
à heropvoedingsschool = maison de correction
- Als je niet het verschil kan maken tussen goed en kwaad, dan kan je ook niet legitiem
strafrechtelijk gestraft worden (=onschuldige jeugddelinquent)
- Indien wel “oordeel des onderscheids”: verantwoordelijk geacht à strafmaat lager
- Ontwikkeling v/h sociaal verweer ontstaat: men stelt het concept v/d “recidivist” vast
- Recidivist: veel mensen in de gevangenis v/d 19de eeuw, hadden daar al eens gezeten
- Homo criminalis (=getermineerde dader): Lombroso is geobsedeerd dr “de recidivist”
- Invloed op strafrecht: ontwikkeling beleid waarbij men pleit vr specifieke
jeugdgevangenissen gebaseerd op het strenge internaat (=maison de correction)
à Pedagogisering van bestraffing (criminologie helft 19de eeuw)
- Penitentiaire individualisering
- Onstaan v/d straf met een specifiek karakter: pedagogisch-/opvoedingskarakter
- Jeugdgevangenissen ó heropvoedingsscholen (Weldadigheid)
4. Child-saving beweging
- Filantropie = moreel perspectief op structureel probleem dat individueel wordt vertaald
(één individu helpen)
- Filantropische comités die bep mensen helpen lost het probleem dat aan de basis ligt
structureel maatschappelijk niet op
Sociaal verweer denken
à Het sociaal verweer denken was enorm belangrijk op het einde v/d 19de eeuw
Spanningsveld: er ontstaat een spanning tussen klassiek strafrechtelijk denken (=klassieke SR)
en de opkomende sociale wetenschappen v/h criminaliteitsvraagstuk (=criminologie)
à Leidt tot kentering/omslag in klassiek strafrechtelijk denken
Resultaat: wet op de kinderbescherming 1912 (enige echte sociaal verweer wet)
Sociaal verweer denken?
- Zo vroeg mogelijk ingrijpen, zelfs voor er een misdrijf is
- Vanwege het idee dat men anders v/h pad zal afgaan en een volwassen recidivist worden
- Straftoemeting: hoe bepalen we de straf?
- We bepalen de straf in functie v/d continue staat v/h individu, niet v/h misdrijf
- Loskoppeling v/ misdrijf en straf
- Gaat in tegen het idee dat er een straf staat op elk misdrijf in het klassieke strafrecht
Kinderbescherming wet v/ 1912 is sociaal verweer denken in praktijk uitgewerkt!
Klassiek strafrecht:
- Wilsautonomie: de burger/de volwassenen
- Legaliteitsprincipe: je kan alleen vervolgt worden vr dingen die vooraf omschreven zijn
- Oordeel des onderscheids: strafrechtelijke verantwoordelijkheid
- Proportionaliteit en gelijkheid
3
, Sociaal verweer:
- Gevaarsnotie: het risico dat je stelt als individu is de interventiegrond/vervolgingsgrond
à De maatschapp reactie of straf zal functie zijn v/ dat gevaar of risico dat men stelt
- Individualisering v/d straf: Alles is in functie v/h individu
Wet van 15 mei 1912 (minister Carton de Wiart)
à Parlement stemt de eerste Bel wet op de kinderbescherming
• Resultaat 19de eeuw politiek, maatschappelijk en parlementair proces
• Ius sui generis (eigensoortig recht): eigensoortige begrippen en praktijken/procedures
• Preventielogica is de kern v/h systeem
o “la criminalité des adultes se trouve en germe dans la criminalité des enfants”
o Preventielogica = beschermingslogica
• Het belang v/h kind = centrale notie
o Determinisme (Lombrosiaans denken): ingrijpen tav kinderen
o Juridische hoeksteen: alles gebeurd in functie v/h belang v/h kind
• Gerechtelijke kinderbescherming (geen sociale bescherming)
= bescherming onder gerechtelijke dwang/op gerechtelijk mandaat
à Er is een kinderrechter die beslist of je geplaatst wordt of uit het gezin wordt gehaald
o Strafrechtelijke meerderjarigheid 16j = veralgemening oordeel des onderscheids
o Ontstaan v/e nieuwe rechter: een kinderrechter
o Ontstaan v/ specifieke interventiegronden
o Ontstaan v/ maatregelen, geen straffen
• Pedagogisering/individualisering v/ structurele problemen (bv. armoede)
Kinderen v/d kinderbescherming = de interventiegronden
1. Kinderen die een misdrijf omschreven feit hebben gepleegd (tot 16 jaar)
- Onder 16j is de dader niet strafrechtelijk verantwoordelijk
- Strafrechtelijke meerderjarigheid = vanaf 16 jaar
- Misdrijf omschreven feiten: jongeren worden vervolgt voor feiten die
voor een volwassenen wel een misdrijf is
- Geen oordeel des onderscheids (veralgemening doli incapax)
à Geen schuld in strafrechteklijke zin (onschuldig)
à Geen straffen !!! (wel maatregelen)
2. Kinderen die zich slecht gedragen = wangedrag (tot 18 jaar)
- In 1912 kan de vader een soort klacht indienen tegen dochter/zoon die zich midroeg en
die niet meer gecorregeerd kon worden dr de ouders
- Stoute kinderen konden dr de ouders aangeklaagd worden bij de kinderrechter
- Kinderrechter kon kinderen laten onderzoeken en vervolgen tot kinderrb
3. Groep v/d pre-delinquentie
- Prostitutie, ontucht, handelingen of bezigheden die kunnen leiden tot bedelarij,
landloperij of delinquentie (tot 16 jaar)
- Gedrag dat gezien wordt als een risico om tot delinquentie uit te groeien
- 19de eeuwse voorloper v/ (alle) predelinquentie interventiegronden
- Landlopers en bedelaars (tot 18 jaar)
- Overtredingen v/d leerplicht (6-14 jaar)
- Het kind slachtoffer (“het ongelukkige kind”) wordt nergens vermeld of erkent
à Geen interventiegrond om kinderen die SLA zijn voor de kinderrechter te krijgen
4
