Hannah Vrambout
Strafprocesrecht en mensenrechten
1) Organen en personen bij het strafproces betrokken
Situering van het strafproces = omvat 4 fasen
1. Het onderzoek: opsporen v/ misdrijven en daders
2. De vervolging: verdachten voor de rechter brengen
3. De berechting: besluit v/d rechter
4. De strafuitvoering: uitvoeren v/d opgelegde straffen
Strafprocesrecht:
- Omvat zowel procedureregels als rechten en verplichtingen v/d partijen en organen
- Doel: ontdekken van de waarheid
- Balans tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming (slingerbeweging)
Het Bel strafprocesrecht is eerder inquisitoriaal:
- Vooronderzoek (inquisitie): vorm v/ vervolging en berechtiging waarbij geen sprake is
v/ gelijke partijen, maar de vervolgende partij komt het meeste vr + rechter speelt een
actieve rol à schriftelijk, niet-tegensprekelijk en geheim
- Rechtspleging (acquisitie): vervolging en verdediging gelijk + rechter ten gronde
gelijk proberen te overtuigen à mondeling, tegensprekelijk en openbaar
Schema strafprocedure
1. Eventueel misdrijf = het misdrijf is nog niet bewezen + nog geen veroordeling
- Men gaat à charge en à decharge onderzoek voeren
- à décharge = ten laste van + à charge = ten ontlaste van
2. Opsporingsonderzoek (OO) olv PK of gerechtelijk onderzoek (GO) olv OR
- Gerechtelijk onderzoek: OR kan voorlopige hechtenis bevelen
- Opsporingsonderzoek: dossieren seponeren
à Uw opsporingsonderzoek kan een gerechtsonderzoek worden
1
,3. Sepot: het parket kan zeggen dat die de zaak niet belangrijk vind (niet verder vervolgen)
4. Raadkamer en KvI = onderzoeksgerechten
- Op het einde v/h onderzoek moet je altijd paseren bij de raadkamer
- Procedure v/d raadkamer = de regeling v/d rechtspleging
- Buigen zich over het dossier om na te kijken of er een bezwaar/misdrijf is
- Dossier vervolgen of verwijzen (art. 128, 129 en 130)
- De raadkamer kan niet seponeren, maar de procureur en politie wel
- De raadkamer bekijkt of er wel/niet een misdrijf is en buigt zich over bezwaren tegen
de inverdenkingsgestelde
• Geen bezwaren: persoon buiten vervolgingstellling
• Wel bezwaren: persoon verwijzen naar de rechtbanken ten gronde
• OM: gaat rechtsreeks dagvaardigen
Bezwaar = als er in het dossier iets wordt gevonden waardoor men kan denken dat iemand de
feiten heeft gepleegd
5. Correctionele rechtbank of politierechtbank = rechtbanken ten gronde
- Rechtbanken buigen zich over de schuld
- Vrijspraak indien onschuld + veroordeling indien schuldig
Wie zijn de actoren in het strafprocesrecht?
- Politiediensten
- Openbaar Minesterie
- Onderzoeksrechter
- Dader (NP = natuurlijk persoon = vereniging/vennootschap + RP = rechtspersoon)
- Slachtoffer
1. Klacht bij de politie neerleggen:
- Je gaat nr de politie en doet aangifte van iets wat is gebeurd (bv. diefstal/geweld)
- De politie neemt je verklaring op en start meestal een vooronderzoek
- Politie gaat het dossier doorgeven aan OM à beslist over wel/niet vervolging
- Klacht kan blijven steken als politie/OM het niet ernstig genoeg vindt of weinig bewijs
2. Klacht bij de onderzoeksrechter neerleggen:
- Dit is veel zwaarder en formeler
- Je dient dan je klacht rechtstreeks bij een OR in en je stelt je BP
- Gevolg: OR moet een gerechtelijk onderzoek openen
- Je hebt meer rechten als slachtoffer
- Vaak wordt deze stap gezet als de klacht bij politie/OM niet serieus wordt genomen
2
,De gerechtelijke politie
Bestuurlijke politie =/ gerechtelijke politie
Bestuurlijke politie:
- Taak: handhaving openbare orde, voorkomen v/ misdrijven + beschermen v/ personen
- Doel: preventieve politie
- Onder het gezag v/ bestuurlijke overheden
Gerechtelijke politie:
- Taak: misdrijven opsporen, bewijzen verzamelen en daders aan de rechtbank leveren
- Doel: repressieve politie à proactieve recherche
- Onder het gezag v/ gerechtelijke autoriteiten
Structuur van de politie:
à Startpunt: Wet 7 december 1998 tot organisatie v/e geïntegreerde politiedienst
Aanwijzings- en vorderingsrecht:
- OM en OR hebben vorderingsrecht tav politie dat concreet vorm aanneemt van
aanwijzingsrecht (ze wijzen politiedienst aan die het onderzoek moet doen)
- Minister v/ Justitie heeft richtlijn over wat in principe hoort bij federale- en lokale
politie (complexe onderzoeken worden toegewezen aan federale politie)
Onderscheid tussen officieren en agenten v/ gerechtelijke politie:
- Politie is belast met administratieve politie en gerechtelijke politie
- Officieren van gerechtelijke politie:
1. Hogere officieren: leden van het OM
2. Officieren: politieambtenaren uit officierskader en middenkader
3. Lagere officieren: veldwachters en boswachters
- Agenten van gerechtelijke politie: politieambtenaren v/h basiskader
3
, Bevoegdheden:
1. De bevoegheden bij heterdaad:
- Drie situaties: misdrijf ontdekt terwijl/nadat het gepleegd is, bij uitbreiding +
bij gelijkstelling of assimilatie (misdrijf gepleegd binnen het huis)
- Bij heterdaad krijgen officieren meer extra bevoegdheden dan agenten
à Officieren: bv. huiszoeking bij verdachten
à Agenten: bv. het ophouden van personen
2. De normale ambtsbevoegheden (buiten heterdaad):
- Bevoegdheden obv het Wetboek v/ Strafvordering: politieambtenaren beschikken over
de bevoegdheid om alle handelingen te stellen die de waarheid achterhalen
- Bevoegdheden obv bijzondere strafwetten: specifieke bevoegdeheden vr officieren en
agenten ivm de opsporing v/ inbreuken in welbepaalde materies
- Bevoegdheden obv delegatie: OR kan uitvoering bevoegheden opdragen aan officieren
Het openbaar ministerie
OM: meest centrale actor in het strafproces
à Uitvoerende macht + individuele opsporing
à Magistraten v/h OM: benoemd door de koning na tussenkomst Hoge Raad v/ Justitie
Terminologie en historiek:
- Term parket gebruikt voor het korps v/ magistraten
- Term staande magistratuur gebruikt omdat zij staand een straf vragen vr de rechtbank
- OM neemt in de zittingszaal plaats NAAST de rechters
(=/ Angelsaksisch: OM neemt plaats VOOR de rechters)
- OM is geen tegenpartij v/d beklaagde (bij Angelsaksisch rechtstelsel wel)
Functionele scheiding tussen OM in eerste aanleg en OM in hoger beroep:
- OM in eerste aanleg = parket olv procureur des konings (PK)
- OM in hoger beroep = parket-generaal olv procureur-generaal bij het HvB (PG)
- Beide oefenen op hun niveau de strafvordering uit = 1 v/d belangrijkste taken
- Het parket (OM in eerste aanleg): uitoefenen strafvordering eerste aanleg
- Het Parket-Generaal (OM in hoger beroep): uitoefenen strafvordering tweede aanleg
• Instaan vr tenuitvoerlegging richtlijnen strafrechtelijk beleid v/ MvJ
• Waken in het rechtsgebied over coherente uitoefening strafvordering
Hoeveel procureurs zijn er in België?
- 12 gerechtelijke arrondissementen
- 14 parketten olv een procureur des konings
- In elk gerechtelijk arrondissement is er minstens één parket
- 5 hoven van beroep: Gent, Antwerpen, Brussel, Mons, Liege
- 5 procureurs-generaal + 1 federale procureur
- Er zijn dus vijf parketten-generaal
4
Strafprocesrecht en mensenrechten
1) Organen en personen bij het strafproces betrokken
Situering van het strafproces = omvat 4 fasen
1. Het onderzoek: opsporen v/ misdrijven en daders
2. De vervolging: verdachten voor de rechter brengen
3. De berechting: besluit v/d rechter
4. De strafuitvoering: uitvoeren v/d opgelegde straffen
Strafprocesrecht:
- Omvat zowel procedureregels als rechten en verplichtingen v/d partijen en organen
- Doel: ontdekken van de waarheid
- Balans tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming (slingerbeweging)
Het Bel strafprocesrecht is eerder inquisitoriaal:
- Vooronderzoek (inquisitie): vorm v/ vervolging en berechtiging waarbij geen sprake is
v/ gelijke partijen, maar de vervolgende partij komt het meeste vr + rechter speelt een
actieve rol à schriftelijk, niet-tegensprekelijk en geheim
- Rechtspleging (acquisitie): vervolging en verdediging gelijk + rechter ten gronde
gelijk proberen te overtuigen à mondeling, tegensprekelijk en openbaar
Schema strafprocedure
1. Eventueel misdrijf = het misdrijf is nog niet bewezen + nog geen veroordeling
- Men gaat à charge en à decharge onderzoek voeren
- à décharge = ten laste van + à charge = ten ontlaste van
2. Opsporingsonderzoek (OO) olv PK of gerechtelijk onderzoek (GO) olv OR
- Gerechtelijk onderzoek: OR kan voorlopige hechtenis bevelen
- Opsporingsonderzoek: dossieren seponeren
à Uw opsporingsonderzoek kan een gerechtsonderzoek worden
1
,3. Sepot: het parket kan zeggen dat die de zaak niet belangrijk vind (niet verder vervolgen)
4. Raadkamer en KvI = onderzoeksgerechten
- Op het einde v/h onderzoek moet je altijd paseren bij de raadkamer
- Procedure v/d raadkamer = de regeling v/d rechtspleging
- Buigen zich over het dossier om na te kijken of er een bezwaar/misdrijf is
- Dossier vervolgen of verwijzen (art. 128, 129 en 130)
- De raadkamer kan niet seponeren, maar de procureur en politie wel
- De raadkamer bekijkt of er wel/niet een misdrijf is en buigt zich over bezwaren tegen
de inverdenkingsgestelde
• Geen bezwaren: persoon buiten vervolgingstellling
• Wel bezwaren: persoon verwijzen naar de rechtbanken ten gronde
• OM: gaat rechtsreeks dagvaardigen
Bezwaar = als er in het dossier iets wordt gevonden waardoor men kan denken dat iemand de
feiten heeft gepleegd
5. Correctionele rechtbank of politierechtbank = rechtbanken ten gronde
- Rechtbanken buigen zich over de schuld
- Vrijspraak indien onschuld + veroordeling indien schuldig
Wie zijn de actoren in het strafprocesrecht?
- Politiediensten
- Openbaar Minesterie
- Onderzoeksrechter
- Dader (NP = natuurlijk persoon = vereniging/vennootschap + RP = rechtspersoon)
- Slachtoffer
1. Klacht bij de politie neerleggen:
- Je gaat nr de politie en doet aangifte van iets wat is gebeurd (bv. diefstal/geweld)
- De politie neemt je verklaring op en start meestal een vooronderzoek
- Politie gaat het dossier doorgeven aan OM à beslist over wel/niet vervolging
- Klacht kan blijven steken als politie/OM het niet ernstig genoeg vindt of weinig bewijs
2. Klacht bij de onderzoeksrechter neerleggen:
- Dit is veel zwaarder en formeler
- Je dient dan je klacht rechtstreeks bij een OR in en je stelt je BP
- Gevolg: OR moet een gerechtelijk onderzoek openen
- Je hebt meer rechten als slachtoffer
- Vaak wordt deze stap gezet als de klacht bij politie/OM niet serieus wordt genomen
2
,De gerechtelijke politie
Bestuurlijke politie =/ gerechtelijke politie
Bestuurlijke politie:
- Taak: handhaving openbare orde, voorkomen v/ misdrijven + beschermen v/ personen
- Doel: preventieve politie
- Onder het gezag v/ bestuurlijke overheden
Gerechtelijke politie:
- Taak: misdrijven opsporen, bewijzen verzamelen en daders aan de rechtbank leveren
- Doel: repressieve politie à proactieve recherche
- Onder het gezag v/ gerechtelijke autoriteiten
Structuur van de politie:
à Startpunt: Wet 7 december 1998 tot organisatie v/e geïntegreerde politiedienst
Aanwijzings- en vorderingsrecht:
- OM en OR hebben vorderingsrecht tav politie dat concreet vorm aanneemt van
aanwijzingsrecht (ze wijzen politiedienst aan die het onderzoek moet doen)
- Minister v/ Justitie heeft richtlijn over wat in principe hoort bij federale- en lokale
politie (complexe onderzoeken worden toegewezen aan federale politie)
Onderscheid tussen officieren en agenten v/ gerechtelijke politie:
- Politie is belast met administratieve politie en gerechtelijke politie
- Officieren van gerechtelijke politie:
1. Hogere officieren: leden van het OM
2. Officieren: politieambtenaren uit officierskader en middenkader
3. Lagere officieren: veldwachters en boswachters
- Agenten van gerechtelijke politie: politieambtenaren v/h basiskader
3
, Bevoegdheden:
1. De bevoegheden bij heterdaad:
- Drie situaties: misdrijf ontdekt terwijl/nadat het gepleegd is, bij uitbreiding +
bij gelijkstelling of assimilatie (misdrijf gepleegd binnen het huis)
- Bij heterdaad krijgen officieren meer extra bevoegdheden dan agenten
à Officieren: bv. huiszoeking bij verdachten
à Agenten: bv. het ophouden van personen
2. De normale ambtsbevoegheden (buiten heterdaad):
- Bevoegdheden obv het Wetboek v/ Strafvordering: politieambtenaren beschikken over
de bevoegdheid om alle handelingen te stellen die de waarheid achterhalen
- Bevoegdheden obv bijzondere strafwetten: specifieke bevoegdeheden vr officieren en
agenten ivm de opsporing v/ inbreuken in welbepaalde materies
- Bevoegdheden obv delegatie: OR kan uitvoering bevoegheden opdragen aan officieren
Het openbaar ministerie
OM: meest centrale actor in het strafproces
à Uitvoerende macht + individuele opsporing
à Magistraten v/h OM: benoemd door de koning na tussenkomst Hoge Raad v/ Justitie
Terminologie en historiek:
- Term parket gebruikt voor het korps v/ magistraten
- Term staande magistratuur gebruikt omdat zij staand een straf vragen vr de rechtbank
- OM neemt in de zittingszaal plaats NAAST de rechters
(=/ Angelsaksisch: OM neemt plaats VOOR de rechters)
- OM is geen tegenpartij v/d beklaagde (bij Angelsaksisch rechtstelsel wel)
Functionele scheiding tussen OM in eerste aanleg en OM in hoger beroep:
- OM in eerste aanleg = parket olv procureur des konings (PK)
- OM in hoger beroep = parket-generaal olv procureur-generaal bij het HvB (PG)
- Beide oefenen op hun niveau de strafvordering uit = 1 v/d belangrijkste taken
- Het parket (OM in eerste aanleg): uitoefenen strafvordering eerste aanleg
- Het Parket-Generaal (OM in hoger beroep): uitoefenen strafvordering tweede aanleg
• Instaan vr tenuitvoerlegging richtlijnen strafrechtelijk beleid v/ MvJ
• Waken in het rechtsgebied over coherente uitoefening strafvordering
Hoeveel procureurs zijn er in België?
- 12 gerechtelijke arrondissementen
- 14 parketten olv een procureur des konings
- In elk gerechtelijk arrondissement is er minstens één parket
- 5 hoven van beroep: Gent, Antwerpen, Brussel, Mons, Liege
- 5 procureurs-generaal + 1 federale procureur
- Er zijn dus vijf parketten-generaal
4
