2020-
2021
SOCIOLOGIE EN
RECHTSSOCIOLOGIE
Anaïs Hind M Lundu Bololo Lomami
SAMENVATTING S1
2020-2021
, ANAÏS LUNDU
Inhoud
1 WAT IS RECHTSSOCIOLOGIE ? ......................................................................................................... 6
1.1 Wat is recht?............................................................................................................................ 6
1.2 Law in books vs law in action .................................................................................................. 6
1.3 Sociale productie: invloed van samenleving ........................................................................... 7
1.3.1 Maatschappelijke bronnen recht .................................................................................... 8
1.4 Sociale werking: invloed van recht op samenleving (bedoeld + onbedoeld) .......................... 9
1.4.1 Onbedoelde gevolgen (intentionalisme) ......................................................................... 9
1.4.2 Bereiking recht (burger) .................................................................................................. 9
1.4.3 Rol sociale verbanden op recht ..................................................................................... 10
1.5 Juristen en sociologen ........................................................................................................... 10
1.6 Afstandelijk vs extern sociologisch perspectief..................................................................... 11
1.7 Betrokken rechtsrealistische studies..................................................................................... 11
1.8 Kritisch vs constructief .......................................................................................................... 11
1.9 Juridisering ............................................................................................................................ 12
1.10 Rechtsstaat en juridisering .................................................................................................... 12
1.11 Verzorgingsstaat en juridisering ............................................................................................ 12
1.12 Juridisering van de samenleving............................................................................................ 13
1.13 Factoren variatie juridisering tussen landen ......................................................................... 13
1.14 Historische ontwikkeling rechtssociologie ............................................................................ 13
1.15 Natuurrechtsleer ................................................................................................................... 14
1.16 Rechtspositivisme .................................................................................................................. 14
1.17 Rechtssociologie .................................................................................................................... 14
1.18 Sociologie van het recht ........................................................................................................ 15
1.19 Karakteristieken rechtssociologie ......................................................................................... 17
2 WEGBEREIDERS VAN DE RECHTSSOCIOLOGIE............................................................................... 18
2.1 Sociologie als wetenschap ..................................................................................................... 18
2.2 Onttovering ........................................................................................................................... 18
2.3 Achtergrond: verlichting (18e eeuw) ..................................................................................... 18
2.4 Karl Marx ............................................................................................................................... 20
2.4.1 Industriële revolutie (1760 - 1840) ................................................................................ 20
2.4.2 Achtergrond................................................................................................................... 20
2.4.3 Houdsdiefstallen ............................................................................................................ 20
2.4.4 Industriële rol van het recht .......................................................................................... 21
2.4.5 Das Kapital ..................................................................................................................... 21
2.4.6 Arbeidsproces ................................................................................................................ 21
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 1
, ANAÏS LUNDU
2.4.7 Meerwaarde .................................................................................................................. 21
2.4.8 Productieverhoudingen ................................................................................................. 22
2.4.9 Maatschappelijke ordening ........................................................................................... 22
2.4.10 Bewustzijn & verlichting ................................................................................................ 23
2.4.11 Rol van de recht ............................................................................................................. 23
2.5 Emile Durkheim ..................................................................................................................... 24
2.5.1 Zelfmoord ...................................................................................................................... 24
2.5.2 Arbeidsdeling (↔ solidariteit) ...................................................................................... 25
2.5.3 Rol van het recht ........................................................................................................... 25
2.5.4 Moderne recht............................................................................................................... 25
2.5.5 Moraliteit en recht ........................................................................................................ 26
2.5.6 Misdaad ......................................................................................................................... 26
2.5.7 Maakbaarheid van de samenleving............................................................................... 26
2.5.8 Huidige relevantie ......................................................................................................... 27
2.6 Max Weber ............................................................................................................................ 28
2.6.1 Verstehende / begrijpend methode .............................................................................. 28
2.6.2 Oorsprong kapitalisme .................................................................................................. 28
2.6.3 Rationalisering ............................................................................................................... 29
2.6.4 Onttovering wereld ....................................................................................................... 29
2.6.5 Rationalisering van politiek ........................................................................................... 29
2.6.6 Rationele rechtsorde ..................................................................................................... 29
2.6.7 Recht en maatschappij .................................................................................................. 30
2.7 Thema’s en werkwijzen ......................................................................................................... 30
2.7.1 Spelmetafoor ................................................................................................................. 30
2.7.2 Dagelijks leven door de bril van een socioloog ............................................................. 31
2.7.3 Contigent, maar niet arbitrair ....................................................................................... 33
2.7.4 Een eerste definitie van sociologie ................................................................................ 35
2.7.5 De samenleving is een veld van tegengestelde krachten ............................................. 35
2.7.6 Vervreemding ................................................................................................................ 36
2.7.7 Tegenstelling 1: Actor-factor dilemma .......................................................................... 36
2.7.8 Tegenstelling 2: Mogelijkheden & beperking................................................................ 37
2.7.9 Tegenstelling 3: Conflict – solidariteit ........................................................................... 37
2.7.10 Gelijkheid en ongelijkheid ............................................................................................. 38
2.8 School en werking ................................................................................................................. 38
2.8.1 Sociologie als een wetenschap ...................................................................................... 38
2.9 Relevantie tot recht ............................................................................................................... 51
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 2
, ANAÏS LUNDU
3 WETGEVING................................................................................................................................... 53
3.1 De wet en het Recht .............................................................................................................. 53
3.2 Juridisering van de samenleving (week 1) ............................................................................. 53
3.3 Totale regeldruk .................................................................................................................... 54
3.3.1 Overregulering............................................................................................................... 54
3.3.2 Vormen van deregulering .............................................................................................. 55
3.3.3 Regulering en instrumentalisering van het Recht ......................................................... 56
3.3.4 Vormen juridisch rationeel denken (Max Weber)......................................................... 56
3.3.5 Instrumentalisering van her recht ................................................................................. 57
3.3.6 Grenzen en risico’s deregulering ................................................................................... 57
3.4 Wetgevingspraktijken (Nick Huls) ......................................................................................... 58
3.4.1 Sociale productie van wetten ........................................................................................ 58
3.4.2 Sociale werking van wetten........................................................................................... 65
3.5 Formele geschillenbeslechting / rechtsspraak ...................................................................... 77
3.5.1 De reconstructie van de piramide van juridische disputen ........................................... 77
3.5.2 Rechterswerk theoretisch en empirisch onderzocht .................................................... 82
4 STRAFFEN ...................................................................................................................................... 87
4.1 Hoe spreekt een rechter recht? ............................................................................................ 87
4.1.1 Probleemstelling van onderzoeken ............................................................................... 88
4.1.2 Wettelijk kader .............................................................................................................. 88
4.2 Straftoemetingsonderzoeken door criminologen ................................................................. 89
4.2.1 Literatuur ....................................................................................................................... 89
4.3 Straftoemetingsonderzoeken door criminoloog Krystel Beyens .......................................... 91
4.3.1 Onderzoeksontwerp ...................................................................................................... 92
4.3.2 Persoon van de dader.................................................................................................... 92
4.3.3 Rechter als informatieverwerking ................................................................................. 93
4.3.4 Interpretatie dader en straf (discours) .......................................................................... 93
4.3.5 Gevangenisstraf ............................................................................................................. 94
4.3.6 Straftoemetingscultuur ................................................................................................. 94
4.3.7 Structurele context: interne factoren ........................................................................... 95
4.3.8 Externe factoren: publieke opinie ................................................................................. 95
4.3.9 Conclusie empirisch onderzoek (Beyens, 2000) ............................................................ 95
4.3.10 Algemene conclusie ....................................................................................................... 95
5 INFORMELE CONFLICTBESLECHTING ............................................................................................. 96
5.1 Mediatie, de 3de weg (Parmentier) ........................................................................................ 96
5.1.1 Functioneel perspectief ................................................................................................. 96
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 3
2021
SOCIOLOGIE EN
RECHTSSOCIOLOGIE
Anaïs Hind M Lundu Bololo Lomami
SAMENVATTING S1
2020-2021
, ANAÏS LUNDU
Inhoud
1 WAT IS RECHTSSOCIOLOGIE ? ......................................................................................................... 6
1.1 Wat is recht?............................................................................................................................ 6
1.2 Law in books vs law in action .................................................................................................. 6
1.3 Sociale productie: invloed van samenleving ........................................................................... 7
1.3.1 Maatschappelijke bronnen recht .................................................................................... 8
1.4 Sociale werking: invloed van recht op samenleving (bedoeld + onbedoeld) .......................... 9
1.4.1 Onbedoelde gevolgen (intentionalisme) ......................................................................... 9
1.4.2 Bereiking recht (burger) .................................................................................................. 9
1.4.3 Rol sociale verbanden op recht ..................................................................................... 10
1.5 Juristen en sociologen ........................................................................................................... 10
1.6 Afstandelijk vs extern sociologisch perspectief..................................................................... 11
1.7 Betrokken rechtsrealistische studies..................................................................................... 11
1.8 Kritisch vs constructief .......................................................................................................... 11
1.9 Juridisering ............................................................................................................................ 12
1.10 Rechtsstaat en juridisering .................................................................................................... 12
1.11 Verzorgingsstaat en juridisering ............................................................................................ 12
1.12 Juridisering van de samenleving............................................................................................ 13
1.13 Factoren variatie juridisering tussen landen ......................................................................... 13
1.14 Historische ontwikkeling rechtssociologie ............................................................................ 13
1.15 Natuurrechtsleer ................................................................................................................... 14
1.16 Rechtspositivisme .................................................................................................................. 14
1.17 Rechtssociologie .................................................................................................................... 14
1.18 Sociologie van het recht ........................................................................................................ 15
1.19 Karakteristieken rechtssociologie ......................................................................................... 17
2 WEGBEREIDERS VAN DE RECHTSSOCIOLOGIE............................................................................... 18
2.1 Sociologie als wetenschap ..................................................................................................... 18
2.2 Onttovering ........................................................................................................................... 18
2.3 Achtergrond: verlichting (18e eeuw) ..................................................................................... 18
2.4 Karl Marx ............................................................................................................................... 20
2.4.1 Industriële revolutie (1760 - 1840) ................................................................................ 20
2.4.2 Achtergrond................................................................................................................... 20
2.4.3 Houdsdiefstallen ............................................................................................................ 20
2.4.4 Industriële rol van het recht .......................................................................................... 21
2.4.5 Das Kapital ..................................................................................................................... 21
2.4.6 Arbeidsproces ................................................................................................................ 21
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 1
, ANAÏS LUNDU
2.4.7 Meerwaarde .................................................................................................................. 21
2.4.8 Productieverhoudingen ................................................................................................. 22
2.4.9 Maatschappelijke ordening ........................................................................................... 22
2.4.10 Bewustzijn & verlichting ................................................................................................ 23
2.4.11 Rol van de recht ............................................................................................................. 23
2.5 Emile Durkheim ..................................................................................................................... 24
2.5.1 Zelfmoord ...................................................................................................................... 24
2.5.2 Arbeidsdeling (↔ solidariteit) ...................................................................................... 25
2.5.3 Rol van het recht ........................................................................................................... 25
2.5.4 Moderne recht............................................................................................................... 25
2.5.5 Moraliteit en recht ........................................................................................................ 26
2.5.6 Misdaad ......................................................................................................................... 26
2.5.7 Maakbaarheid van de samenleving............................................................................... 26
2.5.8 Huidige relevantie ......................................................................................................... 27
2.6 Max Weber ............................................................................................................................ 28
2.6.1 Verstehende / begrijpend methode .............................................................................. 28
2.6.2 Oorsprong kapitalisme .................................................................................................. 28
2.6.3 Rationalisering ............................................................................................................... 29
2.6.4 Onttovering wereld ....................................................................................................... 29
2.6.5 Rationalisering van politiek ........................................................................................... 29
2.6.6 Rationele rechtsorde ..................................................................................................... 29
2.6.7 Recht en maatschappij .................................................................................................. 30
2.7 Thema’s en werkwijzen ......................................................................................................... 30
2.7.1 Spelmetafoor ................................................................................................................. 30
2.7.2 Dagelijks leven door de bril van een socioloog ............................................................. 31
2.7.3 Contigent, maar niet arbitrair ....................................................................................... 33
2.7.4 Een eerste definitie van sociologie ................................................................................ 35
2.7.5 De samenleving is een veld van tegengestelde krachten ............................................. 35
2.7.6 Vervreemding ................................................................................................................ 36
2.7.7 Tegenstelling 1: Actor-factor dilemma .......................................................................... 36
2.7.8 Tegenstelling 2: Mogelijkheden & beperking................................................................ 37
2.7.9 Tegenstelling 3: Conflict – solidariteit ........................................................................... 37
2.7.10 Gelijkheid en ongelijkheid ............................................................................................. 38
2.8 School en werking ................................................................................................................. 38
2.8.1 Sociologie als een wetenschap ...................................................................................... 38
2.9 Relevantie tot recht ............................................................................................................... 51
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 2
, ANAÏS LUNDU
3 WETGEVING................................................................................................................................... 53
3.1 De wet en het Recht .............................................................................................................. 53
3.2 Juridisering van de samenleving (week 1) ............................................................................. 53
3.3 Totale regeldruk .................................................................................................................... 54
3.3.1 Overregulering............................................................................................................... 54
3.3.2 Vormen van deregulering .............................................................................................. 55
3.3.3 Regulering en instrumentalisering van het Recht ......................................................... 56
3.3.4 Vormen juridisch rationeel denken (Max Weber)......................................................... 56
3.3.5 Instrumentalisering van her recht ................................................................................. 57
3.3.6 Grenzen en risico’s deregulering ................................................................................... 57
3.4 Wetgevingspraktijken (Nick Huls) ......................................................................................... 58
3.4.1 Sociale productie van wetten ........................................................................................ 58
3.4.2 Sociale werking van wetten........................................................................................... 65
3.5 Formele geschillenbeslechting / rechtsspraak ...................................................................... 77
3.5.1 De reconstructie van de piramide van juridische disputen ........................................... 77
3.5.2 Rechterswerk theoretisch en empirisch onderzocht .................................................... 82
4 STRAFFEN ...................................................................................................................................... 87
4.1 Hoe spreekt een rechter recht? ............................................................................................ 87
4.1.1 Probleemstelling van onderzoeken ............................................................................... 88
4.1.2 Wettelijk kader .............................................................................................................. 88
4.2 Straftoemetingsonderzoeken door criminologen ................................................................. 89
4.2.1 Literatuur ....................................................................................................................... 89
4.3 Straftoemetingsonderzoeken door criminoloog Krystel Beyens .......................................... 91
4.3.1 Onderzoeksontwerp ...................................................................................................... 92
4.3.2 Persoon van de dader.................................................................................................... 92
4.3.3 Rechter als informatieverwerking ................................................................................. 93
4.3.4 Interpretatie dader en straf (discours) .......................................................................... 93
4.3.5 Gevangenisstraf ............................................................................................................. 94
4.3.6 Straftoemetingscultuur ................................................................................................. 94
4.3.7 Structurele context: interne factoren ........................................................................... 95
4.3.8 Externe factoren: publieke opinie ................................................................................. 95
4.3.9 Conclusie empirisch onderzoek (Beyens, 2000) ............................................................ 95
4.3.10 Algemene conclusie ....................................................................................................... 95
5 INFORMELE CONFLICTBESLECHTING ............................................................................................. 96
5.1 Mediatie, de 3de weg (Parmentier) ........................................................................................ 96
5.1.1 Functioneel perspectief ................................................................................................. 96
1BA CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN 3