Samenvatting Belgisch defensie en buitenlands beleid

BUITENLANDS EN
DEFENSIEBELEID IN BELGIË
Academiejaar 2025-2026

,Inhoud
Thema 1 | Belgian Security & Defence Policy.............................................................................................................. 3
1.1 Historische en culturele fundamenten..................................................................................................................... 3
1.2 Veiligheidsomgeving.......................................................................................................................................................... 3
1.3 So What?...................................................................................................................................................................................... 5
1.4 De Nationale Veiligheidsstrategie (NSS)............................................................................................................... 5
1.5 Federaal Regeerakkoord 2025-2029......................................................................................................................... 6
Thema 2 | België en de oorlog in Oekraïne................................................................................................................. 7
Thema 3 | Geschiedenis van het buitenlands en defensiebeleid..............................................................10
3.1 Het ontstaan van België................................................................................................................................................... 10
3.1.1 Van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden tot de Belgische Onafhankelijkheid
(1815–1830)................................................................................................................................................................................ 10
3.1.2 De Onafhankelijkheid en het Begin van de Belgische Staat (1830–1850)........................10
3.1.3 Economische Groei en Sociale Ongelijkheid (1850–1900)............................................................11
3.2 Neutraliteit en defensie in de 19 e en 20e eeuw.................................................................................................. 11
3.3 De Belgische Kolonie: Congo (1885–1908)............................................................................................................ 11
3.4 België in de wereldoorlogen........................................................................................................................................ 12
3.5 Europese integratie en Economisch beleid (1950-1990)........................................................................... 12
3.6 Na de Koude Oorlog (1990-heden)........................................................................................................................... 13
Thema 4 | Een kritische kijk op de hedendaagse diplomatie......................................................................13
Thema 5 | EU- en NAVO-kader van het Belgisch buitenlands en defensiebeleid ........................15
Thema 6 | Het veiligheidsbeleid (NAVO)..................................................................................................................... 19
6.1 Algemene geopolitieke context................................................................................................................................. 19
6.1.1 Poetin’s wereldbeeld en strategie............................................................................................................... 20
6.1.2 Trump en de Westerse verdeeldheid....................................................................................................... 20
6.2 NAVO: terug naar haar kernopdracht.................................................................................................................. 20
6.2.1 Financiële vereisten en de 5% norm........................................................................................................... 21
6.3 Nood aan Europese autonomie................................................................................................................................. 21
6.3.1 Strijd tege cyber en hybride oorlogsvoering....................................................................................... 22
6.3.2 Toekomstige uitdagingen............................................................................................................................... 22
Thema 7 | De Gemeenschappen en Gewesten - aanvullen......................................................................... 25
7.1 Vlaanderen in feiten en cijfers..................................................................................................................................... 25
7.2 De beleidscyclus en beleidsvelden van DKBUZA......................................................................................... 25
7.2.1 De Vlaamse beleidscyclus................................................................................................................................. 25
7.2.2 De vijf beleidsvelden van DKBUZA............................................................................................................ 25
7.3 Beleidsveld I: Ondersteuning van de Vlaamse Regering........................................................................ 26
7.3.1 Beleidscoördinatie, administratieve vereenvoudiging & verlaging regeldruk ............26
7.3.2 Een efficiënte en slagkrachtige Vlaamse overheid (VO)............................................................26

1

,7.4 Beleidsveld II: Rampenschade (Rampenfonds)............................................................................................ 26
7.4.1 Een geoptimaliseerd Rampenfonds......................................................................................................... 26
7.5 Beleidsveld III: Ontwikkelingssamenwerking................................................................................................. 27
7.6 Beleidsveld IV: Internationaal Ondernemen (FIT)........................................................................................ 27
7.7 Beleidsveld V: Buitenlands Beleid........................................................................................................................... 27
7.7.1 Waarom een eigen Vlaams buitenlands beleid?.............................................................................. 27
7.7.2 De EU als voornaamste hefboom van Vlaams buitenlands beleid.....................................28
7.8 Economische focus in het Vlaams Regeerakkoord.................................................................................... 29
7.8.1 Invloed geopolitieke en economische context.................................................................................. 29
Thema 8 | Het Europabeleid .............................................................................................................................................. 29
8.1 Historische wortels en symboliek............................................................................................................................. 29
8.2 Europese integratie: strategische motivaties van België......................................................................30
8.3 Belgische houding t.a.v. Europese integratie................................................................................................. 30
8.4 De EU als referentiekader van het Belgische en Vlaamse beleid.....................................................31
8.5 Besluitvorming in de EU................................................................................................................................................. 31
8.5.1 De institutionele driehoek (“Le triangle institutionnel”)..............................................................31
8.5.2 Types wetgeving..................................................................................................................................................... 32
8.5.3 Stemprocedures..................................................................................................................................................... 32
8.6 De Permanente Vertegenwoordiging van België bij de EU............................................................... 32
8.7 De Belgische staatsstructuur binnen de EU-besluitvorming.............................................................32
8.8 Is België nog Eurofederalistisch?............................................................................................................................. 33
Thema 9 | Essentie van de Belgische diplomatie............................................................................................... 33
9.1 Overzicht: waar staan we vandaag?........................................................................................................................ 33
9.1.1 Wat zijn onze prioriteiten?................................................................................................................................. 34
9.2 Instrumentarium ter beschikking........................................................................................................................... 34
Thema 10 | Het Belgisch militair engagement in Afrika en Azië ..............................................................35
10.1 Veranderde aard van conflicten............................................................................................................................... 35
10.2 Belgische militaire missies: overzicht en ervaringen............................................................................... 36
10.3 Special Forces en strijd tegen Islamitische Staat....................................................................................... 36
10.4 De Sahel – Soft power onder druk........................................................................................................................ 37
Thema 11 | Bilaterale diplomatie....................................................................................................................................... 37
11.1 Wat is bilaterale diplomatie?....................................................................................................................................... 37
11.2 Bilaterale diplomatie in een veranderende wereld.................................................................................... 38
11.3 Waarom bilaterale diplomatie essentieel is.................................................................................................... 38
11.4 Bilaterale diplomatie in de praktijk....................................................................................................................... 38
Extra | Belgische Nationale Veiligheidsstrategie.................................................................................................. 39
Extra | Policy brief van Sven Biscop & Nina Wilén................................................................................................ 43
Extra | Federaal Regeerakkoord 2025–2029 (Regering-De Wever I).......................................................46


2

,Thema 1 | Belgian Security & Defence Policy
1.1 Historische en culturele fundamenten

2 bepalende fundamenten voor het Belgisch defensiebeleid:
1) De Belgische geschiedenis:
2) De Belgische cultuur:
o 1914 & 1940: verschuiving naar beleid met een multilaterale, Europese en
trans-Atlantische oriëntatie
o Bevindt zich op een kruispunt v 2 Europese cultuur gebieden
(Romaans/Germaans)
o Complex land  diversiteit met cultuur van compromis en overleg 
moedigt dit internationaal aan
o Belgische beleidslijnen zijn sterk verankerd in internationale
onderhandelingen


Dichtbevolkt land, omringd door
partners en vrienden  zorgt voor
gevoel van stabiliteit
 Bescheidenheid typeert en geeft
ons geloofwaardigheid
 Strategische betekenis:
kruispunt West-Europa –
toegang tot belangrijke
buurlanden  natuurlijk
knooppunt voor diplomatie,
handel..


 Geavanceerde infrastructuur ondersteunt internationale handel en connectiviteit
 Open zeeroutes zijn essentieel – ook voor maritieme veiligheid
 Belangrijke rol in geopolitiek toneel via internationale samenwerking 
constructieve samenwerking en streven naar compromissen




1.2 Veiligheidsomgeving

Na de Koude Oorlog: periode van relatieve stabiliteit

Vandaag: complex en gelaagd dreigingslandschap  Russische invasie – fundamentele
Schock voor veiligheid denken sinds KO
 Toont hoe kwetsbaar samenhorigheid kan zijn en hoe aarzelend het westen
reageert op dreigingen (agressieve reacties van Poetin)

Toename in hybride dreigingen: cyberaanvallen, desinformatie campagnes en
economische dwang  alledaags
 Vaak afkomstig van statelijke actoren

Binnen Europa groeit instabiliteit: polarisatie, extremisme, sociaal ongenoegen zetten
samenhang van de Unie onder druk

3

,  Migratiedruk, klimaatverandering en opkomst van autoritaire regimes versterken
instabiliteit
 Tijdperk van strategische naïviteit is voorbij  nood aan een veerkrachtig Europa
 Vervagende grens tussen interne en externe veiligheid


Methode om opkomende dreigingen op te stellen en erop te reageren

A: Hybrid threats / disinformation
B: State espionage
C: Cyberattacks on critical Infra
D: Terrorism / Radicalisation
E: Organised Crime
F: Conventional state conflict
G: Climate change - Collapse of
ecosystems
H: Demographic challenges -
migration
I: Energy security
J: Space war
K: Limited nuclear war
L: Total nuclear war




Mogelijke Russische aanval
heeft serieuze gevolgen 
verplichting tot collectieve
verdediging (Art 5 NAVO)
- Schattingen 2027-
2030 voor conflict
tussen Rusland en
Europa




We bewegen richting een multipolaire wereld: macht verdeeld tussen globale westen en
oosten en steeds meer invloedrijke zuiden
 Moeilijk om sommige landen in een kamp te plaatsen (Turkije)
 IGO: internationaal gebaseerde orde
 Trump’s MAGA aanpak ondermijnt multilateralisme en daadkracht van NAVO
 Globaal Oosten: alternatief globaal perspectief: autoritair bestuur; staatsgeleide
economie  streven ernaar internationale normen te herschikken in het voordeel
van zichzelf


Globale Zuiden: uitgegroeid tot belangrijk strijdtoneel  permanente strijd
 Divers en selectief, accepteren niet langer passief de mondiale
machtsverhoudingen



4

,  Zowel Oost als West beseffen dat Zuiden gaat bepalen hoe toekomstige
wereldorde er zal uitzien  ontwikkelen zich niet in een richting die gunstig is voor
ons
 Sterke invloed van China en Rusland  steeds meer propaganda en desinformatie
in deze landen  verspreiden antiwesterse narratieve
 Westerse invloed in Afrika en Lat-Amerika neemt af


1.3 So What?

Belgium must shape its defence policy around international alliances,
using them as both framework and leverage to address global threats and challenges
through an interdepartmental, multinational, and multilateral approach.

Unieke identiteit van België beïnvloed rechtstreeks manier waarop defensiebeleid vorm
krijgt  wordt steeds meer uitgedaagd door externe actoren
 Onderstreept noodzaak van allianties
 Defensiebeleid kent 3-ledige aanpak
o Interdepartementale laag
o Multilaterale laag: samenwerking binnen kaders en instellingen
o Multinationale laag: minder formele samenwerking met betrouwde
partners




Politiek niveau: Nationale
veiligheidsstrategie (NSS) en federaal
regeerakkoord  defensie, terrorisme,
gezondheid, klimaat… huidige NSS (2021)
was de eerste van België (geldt tot 2030,
maar zal worden bijgewerkt in februari 2026)
– biedt continuïteit over regeringen heen
Regeerakkoord: politieke vertaling van NSS
 legt bindende afspraken af
 Zorgen zowel voor lange termijn visie als politieke verankering

Politiek militair niveau: strategische visie (1X per legislatuur gepubliceerd – budgetten,
personeel, internationale positionering)  politieke guidence voor defensie
 Wordt ondersteund door programmeringswet

Militair niveau: defensie business plan (chief of defense) en defensie investerings- en
hervormingsstrategie (technisch financieel document – industriële en technologische
basis versterken)




1.4 De Nationale Veiligheidsstrategie (NSS)

Fundamentele principes (kernwaarden)
 Democratie
 Rechtsstaat


5

,  Mensenrechten
 Sociale samenhang en gelijkheid

NSS  gebouwd op duidelijk fundament: beschermen vd waarden die onze
democratische samenleving definiëren (democratie, rechtstaat, mensenrechten, cohesie…)
 deze waarden sturen ons gedrag als land
 Hanteren op basis van deze waarden 6 vitale veiligheidsbelangen

Vitale belangen
 Democratische rechtsorde, maatschappelijke stabiliteit, vrijheden, vitale publieke
diensten
 Lichamelijke integriteit van burgers, nationaal grondgebied, digitale infrastructuur
 Natuurlijke leefomgeving (klimaatverandering!)
 Economie
 RBIO (Rules-Based International Order) & multilaterale samenwerking
 Functioneren van de EU




1.5 Federaal Regeerakkoord 2025-2029

Defensiebeleid: duidelijke breuk met het verleden
 Aanzienlijke verhoging van het defensiebudget
 Investeringsplan voor capaciteiten van €34 miljard, inclusief IAMD, F-35, fregatten,
drones, voertuigen, cyber en AI
 Innovatieve financieringsmechanismen (Defensiefonds, Nationale escapeclausule)
 Vrijwillige dienst + uitbreiding van personeel en reservisten
 Solidariteit met Oekraïne (€1 miljard per jaar)

Andere accenten in het
buitenlandbeleid:
 Voortzetting van traditioneel
multilateralisme
 Hernieuwde aandacht voor
nationale controle (energie,
migratie)


Aanpassingen in het Paasakkoord 2025

Strategische visie




6

,  België moet klaar zijn voor conflicten van hogere intensiteit en klaar zijn voor
hogere intensiteit

Strategische opdrachten die de militaire rol van België vormgeven
Binnenlandse opdrachten
 Zelfverdediging als kernopdracht (NAVO Art. 3)
 Toezicht op nucleaire sites
 Hulp aan de natie

Internationale opdrachten
 Collectieve verdediging (NAVO Art. 5)
 Voortzetting van inzet in: Roemenië, Kosovo, IJsland, Litouwen
 Collectieve veiligheid (3D-benadering)
 VN-vredeshandhaving
 EU-operaties & -missies (GVDB)
 Bescherming van Belgische expats
 Defensiediplomatie – NEO
 Ondersteuning van humanitaire missies




Thema 2 | België en de oorlog in Oekraïne

Oorspronkelijke insteek bondgenoten Oekraïne: geografische desk van buitenlandse
zaken zullen zich wel op diplomatieke wijze eruit werken
 Team dat zich bezighoudt met bilaterale relatie tussen Oekraïne en België en
België en Rusland
 Enkel ad hoc steun  hulp aan Oekraïne was bijeenscharrelen van left-overs in vss
departementen en ministeries
 Eerder paniek reactie zonder duidelijke strategie (in zo goed als alle lidstaten van
de EU)
Strategie was niet houdbaar

Geleidelijk aan verschoven naar structurele benadering (weg van ad hoc)
 Uitkristalliseren van idee dat Oek tot EU en NAVO moet toetreden
 Voorzitterschap België in EU: Ukraine facility mechanism, Oekraïne als kandidaat
van de EU, financiering en verdediging van Oekraïne werden nu min of meer
structureel benaderd
o Proces van try en error
 Alle platformen met neus in zelfde richting brengen: steun voor Oekraïne

Zomer 2023: momentum van Oekraïne: terug veel terrein gewonnen
 EU dacht meteen aan reconstructie (wederopbouw van Oekraïne)
 Ondertussen zitten we al aan 5 e dammage assesment (kosteninschatting van alle
schade)
 Meteen alles voorbereiden om Oekraïense economie terug op peil te brengen en to
bring back better (groener, duurzamer, meer beschermd Oekraïne)
 België: inzetten van ons ontwikkelingsagentschap (suigeneries project) om hen te
activeren in een apart project met Oekraïne om hen bij te staan inzake de
wederopbouw (150 miljoen verspreid over 4 jaar)

7

, o 2e grootste ontwikkelingsproject van Enable naast Congo (ondanks
Oekraïne geen partner en ontwikkelingsland is)
o Enable is op terrein in Oekraïne
o Kielinstituut: maken overzicht van wat donoren aan Oekraïne ter
beschikking stellen (interessante bron)  België zit ergens in het midden
van de rankings (voorbije 3,5 jaar hebben we buiten de verplichte bijdrages,
3,2 miljard euro)

In absolute cijfers heeft EU veel meer uitgegeven dan USA + we vangen veel meer
vluchtelingen op (miljoenen in Europa)
 Veel gas en wapens ingekocht van Oekraïne
 Veel uitgaven vd VS worden gecompenseerd door uitgaven die wij hebben gedaan
aan Hun  zorgt voor spanningen met de USA

Doel van de structurele benadering:
1) Land op peil houden
2) Economie opnieuw doen draaien
3) Land versterken en zo snel mogelijk binnenbrengen in EU (moeten hiervoor wel
voldoen aan toelatingsvoorwaarden)
o Hongaren steken vaak een stokje tussen toetreding

Terugdraaien van onafhankelijke anti-corruptie instituties in Oekraïne heeft slechte
nasmaak achter gelaten (hebben hiermee ook in eigen voeten geschoten, ondanks dat dit
snel ontvankelijk werd verklaard)

Vandaag wordt alles rond en over Oekraïne gezien als een Whole of Government ding 
alle belangrijke figuren moeten worden geraadpleegd
- Diplomaten: spreken en denken over Oekraïne in naam van België
o Belgische insteek in Oekraïne beleid vorm geven

19e sanctie-pakket aan Rusland op 3,5 jaar tijd  alle lidstaten van de EU moeten akkoord
zijn met deze beperkende maatregelen
 Grosso modo al 3,5 jaar bezig met vijs t.a.v. Rusland aan te draaien (sancties op olie
en gas, entiteiten, bestrijden van spookschepen…)


2024: Oekraïens verhaal steeds moeilijker verkoopbaar  Europese landen moeten hoge
som geld die ze aan Oekraïne geven steeds meer gaan verantwoorden
 Populistisch rechtse en linkse partijen gebruiken kwestie om oppositie te voeren –
zorgt voor verminderde steun voor Oekraïne en helpt ons eveneens niet vooruit in
binnenlandse politieke aangelegenheden


Februari 2025: Start Trump 2
 Heel wat ongeloof: verminderde steun en onzekere positie van USA
 Zet EU buiten spel – deal wordt opgedrongen zonder EU te betrekken  Nood van
EU om zelf plaats aan de tafel te gaan verwerven
 Coalition of the willing: brede groep (bondgenoten – EU als instelling, maar niet alle
EU-lidstaten) die plaats wilt verwerven aan de tafel om te onderhandelen over een
postconflict regeling (geheel van maatregelen die ervoor moet voor zorgen dat
Oekraïne beroep kan doen om hulp te krijgen om veiligheid en soevereiniteit te
beschermen)


8

,  Aanbod aan Oekraïne om hen te beschermen bij Russische invasies + zo
USA overtuigen om mee aan boord te blijven
 Steun van USA, maar dienen niet mee te gaan vechten aan frontlinie
 Coalition bevat zowel militaire component (planning hierover is zo goed als
rond) als politieke omkadering (politieke consequenties van acties – moeilijk
en momenteel onbestaande)


Vandaag: Oekraïners steeds zenuwachtiger en gaan steeds meer over tot aanvallen op
Russisch grondgebied zelf
 Maanden dat Kiev buiten doelwit lag zijn eveneens voorbij
 Oekraïne doet zelf heel wat aanvallen op Russische infrastructuur  oorlog
ook in Rusland steeds meer zichtbaar en dichtbij (ook bij Stedelijke
bevolking)

Hoe langer oorlog duurt, hoe minder snel mensen nog zullen terugkeren naar land van
herkomst
 Mensen starten ondertussen nieuw leven in andere landen

Moldavië en Oekraïne heeft een aaneengeklonken traject om toe te treden tot de EU –
Moldavië ondanks verkiezingen: duidelijke keuze pro Europa
 Kijkrichting moet blijven aangestuurd worden
 Proberen al 20 jaar bij EU te komen
 Zorgt voor wrijvingen want proces om toe te treden is helemaal niet zo
evident zoals Zelensky bij de start van de oorlog deed blijken

Noden tgv de oorlogssituatie zijn enorm: noden worden steeds minder gedekt
 Middelen die anders naar eigen bevolking zouden gaan (binnenlandse
component)
 Ondertussen worden noden wel steeds groter
 IMF: wat betreft de budgetten, zijn de noden voor de volgende 2 jaar 60
miljard (zijn voorlopig nog een gap + IMF wil wel bijtreden bij het vullen van
de gap van ongeveer 8 miljard over 4 jaar tijd)
 PURL mechanisme: militaire middelen die Oekraïne nu nodig heeft
o Financiering/levering van goederen aan Oekraïne

Hoe gaan we dit betalen en wie gaat dat betalen + hoe duurzaam is dit allemaal?:
 USA houdt handen af, maar staan wel open voor EU om wapens, gas etc te kopen
en deze dan door te verkopen aan OEK
 USA stelt heel wat voorwaarden

Winfull profits: uitzonderlijke opbrengsten van bevroren Russische tegoeden  winsten
worden gebruikt om lening af te betalen

Wat zeker onthouden?
Strategisch niet meer rekenen op USA
Voor een werkelijk existentieel moment staan




9