OP WEG NAAR MEESTERSCHAP E: HET
JONGERE EN OUDERE SCHOOLKIND
Inhoudsopgave
1. De werking van de kleuterklas met het oog op de overstap naar het eerste leerjaar.............................................................4
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................................................................4
1.2 Visie.............................................................................................................................................................................................4
1.2.1 Ontwikkelingsdoelen............................................................................................................................................................4
1.2.2 Rijke ervaringskansen...........................................................................................................................................................4
1.2.3 Ervaringsgericht onderwijs...................................................................................................................................................6
1.2.4 Belangstellingscentra...........................................................................................................................................................9
1.3 Klaswerking: een vergelijking tussen de derde kleuterklas en een eerste leerjaar...................................................................10
1.3.1 Weekrooster.......................................................................................................................................................................10
1.3.2 Onthaal...............................................................................................................................................................................11
1.3.3 Het belang van spelen in de ontwikkeling van jonge kinderen.........................................................................................14
1.3.4 Activerende werkvormen...................................................................................................................................................15
2. Schoolrijpheid en zittenblijven........................................................................................................................................... 18
2.1 Schoolrijpheid............................................................................................................................................................................18
2.1.1 Leerplicht............................................................................................................................................................................18
2.1.2 Maatschappelijke verwachtingen......................................................................................................................................19
2.1.3 Schoolrijpheid: een definitie..............................................................................................................................................19
2.1.4 Vier parameters schoolrijpheid..........................................................................................................................................20
2.1.5 Schoolrijpheidstesten.........................................................................................................................................................21
2.1.6 Besluit.................................................................................................................................................................................22
2.2 Zittenblijven...............................................................................................................................................................................22
2.2.1 Zittenblijven: een evidentie in het Vlaamse onderwijs......................................................................................................22
2.2.2 Voor- en nadelen van zittenblijven in de 3 e kleuterklas....................................................................................................23
2.2.3 Speelleerklas of brugklas: een tussenoplossing.................................................................................................................23
2.2.4 Besluit.................................................................................................................................................................................24
1. Aanvankelijk schrift............................................................................................................................................................ 24
1.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................24
1.2 Wat is (aanvankelijk) schrift......................................................................................................................................................25
1.2.1 Schrijven is bewegen..........................................................................................................................................................25
1.2.2 Schrijven is oriënteren.......................................................................................................................................................28
1.2.3 Schrijven is communiceren................................................................................................................................................29
1.3 Doelen van aanvankelijk schrift................................................................................................................................................29
1.3.1 Leerplandoelen..................................................................................................................................................................30
1
, 1.3.2 Doelen op klasniveau.........................................................................................................................................................30
1.4 Lesopbouw – verloop.................................................................................................................................................................30
1.4.1 Oriënteren..........................................................................................................................................................................30
1.4.2 Verwerven..........................................................................................................................................................................31
1.4.3 Verwerken..........................................................................................................................................................................34
1.4.4 Afronden............................................................................................................................................................................34
1.5 Lesopbouw – schema................................................................................................................................................................35
1.5.1 Oriënteren..........................................................................................................................................................................35
1.5.2 Verwerven..........................................................................................................................................................................35
1.5.3 Verwerken..........................................................................................................................................................................36
1.5.4 Afronden............................................................................................................................................................................36
1.6 Schriftmethoden........................................................................................................................................................................36
1.6.1 Welke schriftmethode kiezen?..........................................................................................................................................36
1.6.2 Wat is belangrijk bij een schritmethode?..........................................................................................................................37
1.7 Materiële aspecten bij het schrijven.........................................................................................................................................37
1.7.1 Zit- en schrijfhouding.........................................................................................................................................................37
1.7.2 Bladligging..........................................................................................................................................................................38
1.7.3 Pengreep............................................................................................................................................................................38
1.7.4 Schrijfmateriaal..................................................................................................................................................................38
1.8 Linkshandigheid.........................................................................................................................................................................39
1.8.1 De linkshandige leerling.....................................................................................................................................................39
1.8.2 De linkshandige leerkracht.................................................................................................................................................40
1.9 Evalueren...................................................................................................................................................................................40
1.10 Remediëren.............................................................................................................................................................................42
1.10.1 Het schrijfgedrag..............................................................................................................................................................42
1.10.2 Het handschrift................................................................................................................................................................43
1.11 Aanvankelijk schrift versus aanvankelijk lezen.......................................................................................................................44
2. De overgang van lager naar secundair onderwijs................................................................................................................ 45
2.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................45
2.2 De structuur van het secundair onderwijs.................................................................................................................................45
2.2.1 De oude structuur..............................................................................................................................................................45
2.2.2 Naar een nieuwe structuur................................................................................................................................................45
2.2.3 Nieuwe structuur Secundair Onderwijs.............................................................................................................................47
2.3 Eindtermen................................................................................................................................................................................53
2.4 De overstap van het lager naar het secundair..........................................................................................................................53
2.4.1 Hoe kinderen de overstap ervaren....................................................................................................................................53
2.4.2 Het studiekeuzeproces.......................................................................................................................................................54
2.4.3 Een taak van het hele schoolteam.....................................................................................................................................55
2.4.4 De rol van de leerkracht.....................................................................................................................................................55
2.4.5 De kijk van de leerlingen....................................................................................................................................................56
2.4.6 De rol van de ouders..........................................................................................................................................................56
2.4.7 Activiteiten.........................................................................................................................................................................56
2.4.8 Het advies...........................................................................................................................................................................57
2.4.9 De rol van het CLB..............................................................................................................................................................57
2.5 Problemen bij de overstap.........................................................................................................................................................58
2.5.1 De juiste studiekeuze.........................................................................................................................................................58
2
, 2.5.2 Verschillen in het basisaanbod..........................................................................................................................................58
2.5.3 Overstappen naar een andere studierichting....................................................................................................................58
2.5.4 De keuze van de school......................................................................................................................................................59
2.5.5 Het advies wordt niet gevolgd...........................................................................................................................................59
2.5.5 De doorstroom van gegevens............................................................................................................................................59
3. Evalueren........................................................................................................................................................................... 59
3.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................60
3.2 Begripsverkenning.....................................................................................................................................................................60
3.3 Niveaus waarop evaluatie wordt uitgevoerd............................................................................................................................61
3.3.1 Macroniveau......................................................................................................................................................................61
3.3.2 Mesoniveau........................................................................................................................................................................61
3.3.3 Microniveau.......................................................................................................................................................................62
3.4 Soorten evaluaties op microniveau...........................................................................................................................................62
3.4.1 Product- en procesevaluatie..............................................................................................................................................62
3.4.2 Formatieve en summatieve evaluatie................................................................................................................................63
3.5 Belangrijke accenten bij het evalueren in de basisschool.........................................................................................................63
3.5.1 Breed evalueren.................................................................................................................................................................63
3.6 De vier fasen in het evaluatieproces.........................................................................................................................................65
3.6.1 Vaststellen / beschrijven....................................................................................................................................................65
3.6.2 Beoordelen.........................................................................................................................................................................72
3.6.3 Beslissingen nemen............................................................................................................................................................73
3.6.4 Rapporteren.......................................................................................................................................................................73
3
, HOOFDSTUK 1A: HET JONGE SCHOOLKIND
1. DE WERKING VAN DE KLEUTERKLAS MET HET OOG OP DE OVERSTAP NAAR HET EERSTE LEERJAAR
1.1 INLEIDING
- Focus 3e kleuterklas met oog op de overstap naar het eerste leerjaar
1.2 VISIE
1.2.1 ONTWIKKELINGSDOELEN
- Kwaliteit Vlaams onderwijs eindtermen en ontwikkelingsdoelen die Vlaamse Overheid heeft vastgelegd en waar
iedere gesubsidieerde of gefinancierde basisschool zich aan moet houden
- = Minimumdoelen op het gebied van kennis, inzicht, attitudes en vaardigheden
- Eindtermen lager onderwijs
- Ontwikkelingsdoelen kleuteronderwijs
- Verschil
o Eindtermen dienen te behaald worden door de leerling om zijn getuigschrift lager onderwijs te verkrijgen
o Ontwikkelingsdoelen zijn doelen die nagestreefd dienen te worden in de kleuterklas, maar niet allemaal
behaald moeten zijn om overstap naar lager onderwijs te maken
Maximale ontwikkeling van de jonge kinderen zodat ze klaar zijn om overstap te maken
- Gelijkenis
o Beide ingedeeld in een aantal leergebieden waar specifieke doelen beschreven staan
o Leergebieden: lichamelijke opvoeding, mens en maatschappij, Nederlands, wetenschappen en techniek,
muzische vorming en wiskundige initiatie (eindtermen: wiskunde + frans en leergebiedoverschrijdende
eindtermen)
o Allebei vertaald naar leerplandoelen van de verschillende onderwijsnetten
1.2.2 RIJKE ERVARINGSKANSEN
- Leerplan ZILL benadrukt het belang van leren op verschillende manieren
- Iedereen leert op een andere manier en heeft nood aan herhaling van opgedane ervaringen
- ZILL biedt rijke ervaringskansen aan aan kinderen
o Verschillende en gevarieerde manieren ervaringen worden aangeboden en herhaald
- 4 types van ervaringskansen
o Ontmoeten
o Zelfstandig spelen en leren
o Begeleid exploreren en beleven
o Geleid spelen en leren
- Belangrijk: deze 4 van elkaar afwisselen om zo een krachtige en effectieve leeromgeving te creëren
- Bij ieder van de 4 andere klemtoon in de rol die de lkr heeft
4
JONGERE EN OUDERE SCHOOLKIND
Inhoudsopgave
1. De werking van de kleuterklas met het oog op de overstap naar het eerste leerjaar.............................................................4
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................................................................4
1.2 Visie.............................................................................................................................................................................................4
1.2.1 Ontwikkelingsdoelen............................................................................................................................................................4
1.2.2 Rijke ervaringskansen...........................................................................................................................................................4
1.2.3 Ervaringsgericht onderwijs...................................................................................................................................................6
1.2.4 Belangstellingscentra...........................................................................................................................................................9
1.3 Klaswerking: een vergelijking tussen de derde kleuterklas en een eerste leerjaar...................................................................10
1.3.1 Weekrooster.......................................................................................................................................................................10
1.3.2 Onthaal...............................................................................................................................................................................11
1.3.3 Het belang van spelen in de ontwikkeling van jonge kinderen.........................................................................................14
1.3.4 Activerende werkvormen...................................................................................................................................................15
2. Schoolrijpheid en zittenblijven........................................................................................................................................... 18
2.1 Schoolrijpheid............................................................................................................................................................................18
2.1.1 Leerplicht............................................................................................................................................................................18
2.1.2 Maatschappelijke verwachtingen......................................................................................................................................19
2.1.3 Schoolrijpheid: een definitie..............................................................................................................................................19
2.1.4 Vier parameters schoolrijpheid..........................................................................................................................................20
2.1.5 Schoolrijpheidstesten.........................................................................................................................................................21
2.1.6 Besluit.................................................................................................................................................................................22
2.2 Zittenblijven...............................................................................................................................................................................22
2.2.1 Zittenblijven: een evidentie in het Vlaamse onderwijs......................................................................................................22
2.2.2 Voor- en nadelen van zittenblijven in de 3 e kleuterklas....................................................................................................23
2.2.3 Speelleerklas of brugklas: een tussenoplossing.................................................................................................................23
2.2.4 Besluit.................................................................................................................................................................................24
1. Aanvankelijk schrift............................................................................................................................................................ 24
1.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................24
1.2 Wat is (aanvankelijk) schrift......................................................................................................................................................25
1.2.1 Schrijven is bewegen..........................................................................................................................................................25
1.2.2 Schrijven is oriënteren.......................................................................................................................................................28
1.2.3 Schrijven is communiceren................................................................................................................................................29
1.3 Doelen van aanvankelijk schrift................................................................................................................................................29
1.3.1 Leerplandoelen..................................................................................................................................................................30
1
, 1.3.2 Doelen op klasniveau.........................................................................................................................................................30
1.4 Lesopbouw – verloop.................................................................................................................................................................30
1.4.1 Oriënteren..........................................................................................................................................................................30
1.4.2 Verwerven..........................................................................................................................................................................31
1.4.3 Verwerken..........................................................................................................................................................................34
1.4.4 Afronden............................................................................................................................................................................34
1.5 Lesopbouw – schema................................................................................................................................................................35
1.5.1 Oriënteren..........................................................................................................................................................................35
1.5.2 Verwerven..........................................................................................................................................................................35
1.5.3 Verwerken..........................................................................................................................................................................36
1.5.4 Afronden............................................................................................................................................................................36
1.6 Schriftmethoden........................................................................................................................................................................36
1.6.1 Welke schriftmethode kiezen?..........................................................................................................................................36
1.6.2 Wat is belangrijk bij een schritmethode?..........................................................................................................................37
1.7 Materiële aspecten bij het schrijven.........................................................................................................................................37
1.7.1 Zit- en schrijfhouding.........................................................................................................................................................37
1.7.2 Bladligging..........................................................................................................................................................................38
1.7.3 Pengreep............................................................................................................................................................................38
1.7.4 Schrijfmateriaal..................................................................................................................................................................38
1.8 Linkshandigheid.........................................................................................................................................................................39
1.8.1 De linkshandige leerling.....................................................................................................................................................39
1.8.2 De linkshandige leerkracht.................................................................................................................................................40
1.9 Evalueren...................................................................................................................................................................................40
1.10 Remediëren.............................................................................................................................................................................42
1.10.1 Het schrijfgedrag..............................................................................................................................................................42
1.10.2 Het handschrift................................................................................................................................................................43
1.11 Aanvankelijk schrift versus aanvankelijk lezen.......................................................................................................................44
2. De overgang van lager naar secundair onderwijs................................................................................................................ 45
2.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................45
2.2 De structuur van het secundair onderwijs.................................................................................................................................45
2.2.1 De oude structuur..............................................................................................................................................................45
2.2.2 Naar een nieuwe structuur................................................................................................................................................45
2.2.3 Nieuwe structuur Secundair Onderwijs.............................................................................................................................47
2.3 Eindtermen................................................................................................................................................................................53
2.4 De overstap van het lager naar het secundair..........................................................................................................................53
2.4.1 Hoe kinderen de overstap ervaren....................................................................................................................................53
2.4.2 Het studiekeuzeproces.......................................................................................................................................................54
2.4.3 Een taak van het hele schoolteam.....................................................................................................................................55
2.4.4 De rol van de leerkracht.....................................................................................................................................................55
2.4.5 De kijk van de leerlingen....................................................................................................................................................56
2.4.6 De rol van de ouders..........................................................................................................................................................56
2.4.7 Activiteiten.........................................................................................................................................................................56
2.4.8 Het advies...........................................................................................................................................................................57
2.4.9 De rol van het CLB..............................................................................................................................................................57
2.5 Problemen bij de overstap.........................................................................................................................................................58
2.5.1 De juiste studiekeuze.........................................................................................................................................................58
2
, 2.5.2 Verschillen in het basisaanbod..........................................................................................................................................58
2.5.3 Overstappen naar een andere studierichting....................................................................................................................58
2.5.4 De keuze van de school......................................................................................................................................................59
2.5.5 Het advies wordt niet gevolgd...........................................................................................................................................59
2.5.5 De doorstroom van gegevens............................................................................................................................................59
3. Evalueren........................................................................................................................................................................... 59
3.1 Inleiding.....................................................................................................................................................................................60
3.2 Begripsverkenning.....................................................................................................................................................................60
3.3 Niveaus waarop evaluatie wordt uitgevoerd............................................................................................................................61
3.3.1 Macroniveau......................................................................................................................................................................61
3.3.2 Mesoniveau........................................................................................................................................................................61
3.3.3 Microniveau.......................................................................................................................................................................62
3.4 Soorten evaluaties op microniveau...........................................................................................................................................62
3.4.1 Product- en procesevaluatie..............................................................................................................................................62
3.4.2 Formatieve en summatieve evaluatie................................................................................................................................63
3.5 Belangrijke accenten bij het evalueren in de basisschool.........................................................................................................63
3.5.1 Breed evalueren.................................................................................................................................................................63
3.6 De vier fasen in het evaluatieproces.........................................................................................................................................65
3.6.1 Vaststellen / beschrijven....................................................................................................................................................65
3.6.2 Beoordelen.........................................................................................................................................................................72
3.6.3 Beslissingen nemen............................................................................................................................................................73
3.6.4 Rapporteren.......................................................................................................................................................................73
3
, HOOFDSTUK 1A: HET JONGE SCHOOLKIND
1. DE WERKING VAN DE KLEUTERKLAS MET HET OOG OP DE OVERSTAP NAAR HET EERSTE LEERJAAR
1.1 INLEIDING
- Focus 3e kleuterklas met oog op de overstap naar het eerste leerjaar
1.2 VISIE
1.2.1 ONTWIKKELINGSDOELEN
- Kwaliteit Vlaams onderwijs eindtermen en ontwikkelingsdoelen die Vlaamse Overheid heeft vastgelegd en waar
iedere gesubsidieerde of gefinancierde basisschool zich aan moet houden
- = Minimumdoelen op het gebied van kennis, inzicht, attitudes en vaardigheden
- Eindtermen lager onderwijs
- Ontwikkelingsdoelen kleuteronderwijs
- Verschil
o Eindtermen dienen te behaald worden door de leerling om zijn getuigschrift lager onderwijs te verkrijgen
o Ontwikkelingsdoelen zijn doelen die nagestreefd dienen te worden in de kleuterklas, maar niet allemaal
behaald moeten zijn om overstap naar lager onderwijs te maken
Maximale ontwikkeling van de jonge kinderen zodat ze klaar zijn om overstap te maken
- Gelijkenis
o Beide ingedeeld in een aantal leergebieden waar specifieke doelen beschreven staan
o Leergebieden: lichamelijke opvoeding, mens en maatschappij, Nederlands, wetenschappen en techniek,
muzische vorming en wiskundige initiatie (eindtermen: wiskunde + frans en leergebiedoverschrijdende
eindtermen)
o Allebei vertaald naar leerplandoelen van de verschillende onderwijsnetten
1.2.2 RIJKE ERVARINGSKANSEN
- Leerplan ZILL benadrukt het belang van leren op verschillende manieren
- Iedereen leert op een andere manier en heeft nood aan herhaling van opgedane ervaringen
- ZILL biedt rijke ervaringskansen aan aan kinderen
o Verschillende en gevarieerde manieren ervaringen worden aangeboden en herhaald
- 4 types van ervaringskansen
o Ontmoeten
o Zelfstandig spelen en leren
o Begeleid exploreren en beleven
o Geleid spelen en leren
- Belangrijk: deze 4 van elkaar afwisselen om zo een krachtige en effectieve leeromgeving te creëren
- Bij ieder van de 4 andere klemtoon in de rol die de lkr heeft
4
