OVERZICHT VAN HET FEMINISTISCH
DENKEN
1. FEMINISME EN FILOSOFIE: EEN PARADOXALE VERHOUDING
1.1. INLEIDING: BLINDE VLEKKEN
Er zijn veel vroege vrouwelijke filosofen maar we kennen hun namen niet meer. =
machtsdynamieken. Verschillende vrouwen worden niet opgenomen in kunst, straat,…
Hun denken wordt niet gezien als ‘échte’ filosofie… Hoe komt dit?
- Filosofie wordt gezien als een mannelijke discipline
o Door de soort thema’s
o Door de benadering van deze thema’s
- Filosofie als vrouwelijke discipline
o Vertrekt meer uit eigen ervaring autobiografisch
Kanttekening: is vrouwelijk en feminisme hetzelfde? Neen, het valt te onderscheiden.
Feministen zelf kunnen ook heel kritisch zijn over wat vrouwelijk zijn is.
Sally Haslanger:
- Werd verteld op school dat ze nog nooit een vrouwelijke filosofe hadden gezien
ze wisten niet dat vrouwen ook zo’n diepe en zinnige ideeën konden hebben.
- Mensen van kleur worden niet perse gezien als filosofen
- Er wordt eerder gesproken van een historica i.p.v. filosoof
o Feiten VS concepten
o Theorie + actie = hand in hand
Stereotype threat = stereotype houdt mensen tegen
Implicit bias = vooroordelen waardoor men zich niet optimaal ontwikkeld
Mary Warnock:
- Academische filosofie spreekt vrouwen niet aan filosofie is zoeken naar gaten in
argumentatie en nitpicken over kleine dingen i.p.v. het praktische.
1.1.1. PERFECT STORM
Er is weinig onderzoek waarom er zo weinig vrouwen in de filosofie zijn.
Samenloop en versterking van verschillende factoren:
- Implicit bias + over-cofidence bias
o Onbewuste vooroordelen tegen vrouwen, gecombineerd met het feit dat
mannen vaker zelfverzekerd overkomen, waardoor vrouwen minder serieus
genomen worden.
- Work/life imbalance + nood aan langdurige concentratie
o Filosofie vraagt veel tijd en diepe concentratie, moeilijk te combineren met
zorgtaken die bij vrouwen terecht komen.
- Double bind: vrouwen krijgen tegenstrijdige verwachtingen
o Conforterende debatcultuur wordt assertiviteit bij mannen positief
gewaardeerd, maar is dit bij vrouwen ‘te agressief’
o Dienstverlening (studenten begeleiden) wordt van vrouwen meer verwacht,
maar tellen weinig mee voor carrière.
,UITDAGINGEN
Zwarte filosofen – waarom is dit belangrijk?
- Fairness
- Kwaliteit van de discipline
o Alles wordt vertegenwoordigt door dezelfde groep wat enkel de
perspectieven van deze dominante groepen weerspiegelt (wit, westers,
mannelijk)
- Friedman: collectieve inzichten zijn beperkt als ze maar van een kleine, homogene
groep komen.
- Jenkins en Hutchison: filosofie kan moeilijk pretenderen culturele en menselijke
ijsheid te vertegenwoordigen zolang de beroepsgroep zo eenzijdig samengesteld
is.
- ‘Add women and stirr’ = is niet voldoende
o Probleem is niet alleen gender bias, maar ook een breder structureel
probleem
- Anita Allen: gender én racial bias
La penseuse:
Standbeeld die een stuk arm kwijt is, haar hoofd kwijt het
beeld werd niet onderhouden.
Ze werd uit het park gehaald & gerestaureerd + meet met de buurt
betrokken.
Nu: la penseuse tigres (tijger door het marmer die gebruikt werd in
de restauratie)
- Vergelijking Rodin, waar er wel veel € wordt voor uitgetrokken.
1.2. VEEL GESCHIEDENIS, WEINIG GEHEUGEN
Feministisch werk in de geschiedenis van de filosofie is een erkenningsproject:
- Bestaat en geldigheid
o Nagaan of vrouwen in de filosofie bestaan en of hun werk geldig is als
filosfie
- Politieke en epistemische demensie
o Rechtvaardigheid en kennisproductie
- Vanaf jaren ’80 sluit aan bij de opkomst van genderstudies
2 sporen:
1. Vrouwengeschiedenis
a. Doel: zichtbaarheid geven en historische bijdrage tonen
b. Uitdaging: alteriteit hoe vrouwen erkennen zonder he te reduceren tot
‘de ander’ of buitenstaander
2. Feministische filosofie
a. Doel: machtsongelijkheid blootleggen, alternatieve filosofische
perspectieven inbrengen
b. Uitdaging: verwevenheid gender(on)gelijkheid zit diep vervlochten in de
bredere structuren en denkpatronen
DUS: feministisch filosofisch werk wil vergeten of genegeerde stemmen zichtbaar
maken én serieus nemen, maar botst op de spanning tussen anders-zijn (alteriteit) en
structurele verwevenheid.
,Witt’s taxonomie:
- Kritiek op androcentrisch en misogyn canon
- Interpretatie in functie van feministische doeleinden
o Bijvoorbeeld: Kant’s objectivering herinterpreteren
- Samenstelling alternatief canon
o Situeren in tijd
- Methodologische vernieuwing
o Wat willen we leren
o Hoe met de filosofie herdacht worden
1.2.1. VERDWENEN AUTEURS, THEMA’S, PERSPECTIEVEN…
Disappearing Ink: vrouwelijke denkers verdwijnen uit filosofie vanaf 19 de eeuw
Verschillende ontwikkelingen:
1. Burgerlijke vrouwelijkheidsidealen (bescheidenheid, anonimiteit)
2. Filosofie VS religie (rationele “mannelijke” activiteit)
3. “vrouwelijke” genres, bijv. literatuur (apolitiek)
4. Vrouwelijke denkers als “onnatuurlijk” en “bedreigend” (uitsluiting publieke
domein)
Gilles Ménage: boek filosofische historie met 65 vrouwelijke filosofen – eerst vergeten,
later terug. Bertrand Russel: boek over history of Western Philosophy – 0 vrouwelijke
filosofen aan bod gekomen. Encyclopedia of Philosophy: maar 3 vrouwen van de 900
entries
1.2.2. DE CANON HERSCHRIJVEN?
Hoe?
- Add women and stirr
o Bestaande vrouwen in het canon schrijven
- Best supporting actress
o Rekening met positie van vrouwen en daaruit hun impact bekijken (bijv.
briefwisseling met bekende mannelijke filosofen)
- Alternatieve criteria
o Waarom altijd deze personen bestuderen?
Idee van aan canon? Is dit wenselijk?
1.2.3. WHO COUNTS AS A PHILOSOPHER
Mary Warnock: wie haalt het als filosoof? Criteria voor een filosoof te zijn moeten gender
indifferent zijn. idee: geen algemene waarheden dus geen filosofie
MAAR: kan filosofie wel genderneutraal zijn?
- Bias wegwerken of erkennen?
- Universalisme VS relativisme?
Ceton: hanteren klassieke definitie maar aandacht voor de socio-historische positie van
vrouwen breder kijken is inclusiever, maar de tijdsindeling die ze gebruiken = Westers
+ individuele noties = westers
, - Bronnen
- Werkwijzen en methoden
- Thema’s
1.2.4. TOT SLOT
Toenemende zichtbaarheid, ook van niet-westerse bijdragen, maar gefragmenteerd
beeld.
Invloed op filosofie:
- Kritische reflectie vanuit gender en intersectionele lens demystificatie van
filosofische concepten
- Inhoudelijke en methodologische vernieuwing
Maar blijvende marginalisering:
- Gebrekkige erkenning: that’s not philosophy
- Subdomein binnen de mainstream
Canon = standaard referenties binnen een bepaald domein, centrale figuren.
1.3. OUDHEID: TUSSEN PRAGMATIEK EN NON-CONFORMISME
Het antieke Griekenland, bakermat van de Westerse filosofie.
In die periode veel vrouwelijke filosofen bekend kunnen we zien aan standbeelden +
voorkomen in andere werken.
Maar veel van deze bronnen zijn verloren gegaan kunnen enkel gebruiken wat men
over hen zei. = Gekleurd geïdealiseerd of geseksualiseerd.
- Socrates en plato niet neutraal. Ze vertrekken uit ene dualistisch denkkader.
- Eurocentrisch Westerse denken domineert.
- Epistemische onrechtvaardigheid andere stemmen/kennis worden uitgesloten.
1.3.1. NIET-WESTERSE TRADITIES
Buiten de mediterrane regio:
- En Hedu’Anna: eerste bekende auteur, priesteres met intellectueel/spiritueel
gezag
o Mythes, gedichten en hymnes
o Ideeën seksualiteit en gender fluïditeit transitieproces priester om vrouw
te worden
- Gargi Vachaknavi: vrouwelijke denken in een mannelijke wereld
- Ban Zhao: unieke positie aan het keizerlijk hof
o Geboden voor mijn dochters:
Pleidooi voor onderwijs
o Evenwicht en complementariteit
Maar vrouwelijke deugdzaamheid
Man dienen
1.3.2. GRIEKENLAND: PRE-SOCRATISCHE PERIODE
DENKEN
1. FEMINISME EN FILOSOFIE: EEN PARADOXALE VERHOUDING
1.1. INLEIDING: BLINDE VLEKKEN
Er zijn veel vroege vrouwelijke filosofen maar we kennen hun namen niet meer. =
machtsdynamieken. Verschillende vrouwen worden niet opgenomen in kunst, straat,…
Hun denken wordt niet gezien als ‘échte’ filosofie… Hoe komt dit?
- Filosofie wordt gezien als een mannelijke discipline
o Door de soort thema’s
o Door de benadering van deze thema’s
- Filosofie als vrouwelijke discipline
o Vertrekt meer uit eigen ervaring autobiografisch
Kanttekening: is vrouwelijk en feminisme hetzelfde? Neen, het valt te onderscheiden.
Feministen zelf kunnen ook heel kritisch zijn over wat vrouwelijk zijn is.
Sally Haslanger:
- Werd verteld op school dat ze nog nooit een vrouwelijke filosofe hadden gezien
ze wisten niet dat vrouwen ook zo’n diepe en zinnige ideeën konden hebben.
- Mensen van kleur worden niet perse gezien als filosofen
- Er wordt eerder gesproken van een historica i.p.v. filosoof
o Feiten VS concepten
o Theorie + actie = hand in hand
Stereotype threat = stereotype houdt mensen tegen
Implicit bias = vooroordelen waardoor men zich niet optimaal ontwikkeld
Mary Warnock:
- Academische filosofie spreekt vrouwen niet aan filosofie is zoeken naar gaten in
argumentatie en nitpicken over kleine dingen i.p.v. het praktische.
1.1.1. PERFECT STORM
Er is weinig onderzoek waarom er zo weinig vrouwen in de filosofie zijn.
Samenloop en versterking van verschillende factoren:
- Implicit bias + over-cofidence bias
o Onbewuste vooroordelen tegen vrouwen, gecombineerd met het feit dat
mannen vaker zelfverzekerd overkomen, waardoor vrouwen minder serieus
genomen worden.
- Work/life imbalance + nood aan langdurige concentratie
o Filosofie vraagt veel tijd en diepe concentratie, moeilijk te combineren met
zorgtaken die bij vrouwen terecht komen.
- Double bind: vrouwen krijgen tegenstrijdige verwachtingen
o Conforterende debatcultuur wordt assertiviteit bij mannen positief
gewaardeerd, maar is dit bij vrouwen ‘te agressief’
o Dienstverlening (studenten begeleiden) wordt van vrouwen meer verwacht,
maar tellen weinig mee voor carrière.
,UITDAGINGEN
Zwarte filosofen – waarom is dit belangrijk?
- Fairness
- Kwaliteit van de discipline
o Alles wordt vertegenwoordigt door dezelfde groep wat enkel de
perspectieven van deze dominante groepen weerspiegelt (wit, westers,
mannelijk)
- Friedman: collectieve inzichten zijn beperkt als ze maar van een kleine, homogene
groep komen.
- Jenkins en Hutchison: filosofie kan moeilijk pretenderen culturele en menselijke
ijsheid te vertegenwoordigen zolang de beroepsgroep zo eenzijdig samengesteld
is.
- ‘Add women and stirr’ = is niet voldoende
o Probleem is niet alleen gender bias, maar ook een breder structureel
probleem
- Anita Allen: gender én racial bias
La penseuse:
Standbeeld die een stuk arm kwijt is, haar hoofd kwijt het
beeld werd niet onderhouden.
Ze werd uit het park gehaald & gerestaureerd + meet met de buurt
betrokken.
Nu: la penseuse tigres (tijger door het marmer die gebruikt werd in
de restauratie)
- Vergelijking Rodin, waar er wel veel € wordt voor uitgetrokken.
1.2. VEEL GESCHIEDENIS, WEINIG GEHEUGEN
Feministisch werk in de geschiedenis van de filosofie is een erkenningsproject:
- Bestaat en geldigheid
o Nagaan of vrouwen in de filosofie bestaan en of hun werk geldig is als
filosfie
- Politieke en epistemische demensie
o Rechtvaardigheid en kennisproductie
- Vanaf jaren ’80 sluit aan bij de opkomst van genderstudies
2 sporen:
1. Vrouwengeschiedenis
a. Doel: zichtbaarheid geven en historische bijdrage tonen
b. Uitdaging: alteriteit hoe vrouwen erkennen zonder he te reduceren tot
‘de ander’ of buitenstaander
2. Feministische filosofie
a. Doel: machtsongelijkheid blootleggen, alternatieve filosofische
perspectieven inbrengen
b. Uitdaging: verwevenheid gender(on)gelijkheid zit diep vervlochten in de
bredere structuren en denkpatronen
DUS: feministisch filosofisch werk wil vergeten of genegeerde stemmen zichtbaar
maken én serieus nemen, maar botst op de spanning tussen anders-zijn (alteriteit) en
structurele verwevenheid.
,Witt’s taxonomie:
- Kritiek op androcentrisch en misogyn canon
- Interpretatie in functie van feministische doeleinden
o Bijvoorbeeld: Kant’s objectivering herinterpreteren
- Samenstelling alternatief canon
o Situeren in tijd
- Methodologische vernieuwing
o Wat willen we leren
o Hoe met de filosofie herdacht worden
1.2.1. VERDWENEN AUTEURS, THEMA’S, PERSPECTIEVEN…
Disappearing Ink: vrouwelijke denkers verdwijnen uit filosofie vanaf 19 de eeuw
Verschillende ontwikkelingen:
1. Burgerlijke vrouwelijkheidsidealen (bescheidenheid, anonimiteit)
2. Filosofie VS religie (rationele “mannelijke” activiteit)
3. “vrouwelijke” genres, bijv. literatuur (apolitiek)
4. Vrouwelijke denkers als “onnatuurlijk” en “bedreigend” (uitsluiting publieke
domein)
Gilles Ménage: boek filosofische historie met 65 vrouwelijke filosofen – eerst vergeten,
later terug. Bertrand Russel: boek over history of Western Philosophy – 0 vrouwelijke
filosofen aan bod gekomen. Encyclopedia of Philosophy: maar 3 vrouwen van de 900
entries
1.2.2. DE CANON HERSCHRIJVEN?
Hoe?
- Add women and stirr
o Bestaande vrouwen in het canon schrijven
- Best supporting actress
o Rekening met positie van vrouwen en daaruit hun impact bekijken (bijv.
briefwisseling met bekende mannelijke filosofen)
- Alternatieve criteria
o Waarom altijd deze personen bestuderen?
Idee van aan canon? Is dit wenselijk?
1.2.3. WHO COUNTS AS A PHILOSOPHER
Mary Warnock: wie haalt het als filosoof? Criteria voor een filosoof te zijn moeten gender
indifferent zijn. idee: geen algemene waarheden dus geen filosofie
MAAR: kan filosofie wel genderneutraal zijn?
- Bias wegwerken of erkennen?
- Universalisme VS relativisme?
Ceton: hanteren klassieke definitie maar aandacht voor de socio-historische positie van
vrouwen breder kijken is inclusiever, maar de tijdsindeling die ze gebruiken = Westers
+ individuele noties = westers
, - Bronnen
- Werkwijzen en methoden
- Thema’s
1.2.4. TOT SLOT
Toenemende zichtbaarheid, ook van niet-westerse bijdragen, maar gefragmenteerd
beeld.
Invloed op filosofie:
- Kritische reflectie vanuit gender en intersectionele lens demystificatie van
filosofische concepten
- Inhoudelijke en methodologische vernieuwing
Maar blijvende marginalisering:
- Gebrekkige erkenning: that’s not philosophy
- Subdomein binnen de mainstream
Canon = standaard referenties binnen een bepaald domein, centrale figuren.
1.3. OUDHEID: TUSSEN PRAGMATIEK EN NON-CONFORMISME
Het antieke Griekenland, bakermat van de Westerse filosofie.
In die periode veel vrouwelijke filosofen bekend kunnen we zien aan standbeelden +
voorkomen in andere werken.
Maar veel van deze bronnen zijn verloren gegaan kunnen enkel gebruiken wat men
over hen zei. = Gekleurd geïdealiseerd of geseksualiseerd.
- Socrates en plato niet neutraal. Ze vertrekken uit ene dualistisch denkkader.
- Eurocentrisch Westerse denken domineert.
- Epistemische onrechtvaardigheid andere stemmen/kennis worden uitgesloten.
1.3.1. NIET-WESTERSE TRADITIES
Buiten de mediterrane regio:
- En Hedu’Anna: eerste bekende auteur, priesteres met intellectueel/spiritueel
gezag
o Mythes, gedichten en hymnes
o Ideeën seksualiteit en gender fluïditeit transitieproces priester om vrouw
te worden
- Gargi Vachaknavi: vrouwelijke denken in een mannelijke wereld
- Ban Zhao: unieke positie aan het keizerlijk hof
o Geboden voor mijn dochters:
Pleidooi voor onderwijs
o Evenwicht en complementariteit
Maar vrouwelijke deugdzaamheid
Man dienen
1.3.2. GRIEKENLAND: PRE-SOCRATISCHE PERIODE
