H15 Waarnemen
15.1 evenwicht en zintuigcellen
Evenwichtszintuigen (in elk oor 1) (BINAS 87D)
In inwendige deel van de oren
Ze registreren verschillende bewegingen van je hoofd
Bestaan uit centraal deel (= vestibulum) en drie halfcirkelvormige kanalen
Drie kanalen staan in drie vlakken loodrecht op elkaar lang x,y en z
as.
Vestibulum en kanalen zijn gevuld met de vloeistof endolymfe
Maculae = twee kleine zintuigorgaantjes in vestibulum
Geeft informatie over stand van je hoofd ten opzichte van de
zwaartekracht en over rechtlijnige versnelling
Zintuigcellen (haarcellen) in maculae steken met lange ciliën
(zintuigharen) in een gelei laag met daarbovenop een laagje kalksteen
Kalksteentjes op gelei laag drukken op de ciliën van de haarcellen en
onder invloed van de zwaartekracht verschuiven de kalksteentjes
Cliën buigen bij rechtlijnige versnelling in bepaalde richting en haarcellen
geven deze informatie door aan de hersenen
Maculae reageren alleen op verandering van snelheid
Drie halfcirkelvormige kanalen
Geven informatie over draaibewegingen van het hoofd
Kunnen draaiingen in drie richtingen registreren
Bovenkanaaal = ja knikken, omhoog en naar beneden
Achterkanaal = hoofd van links naar rechts naar de schouder laten
zakken
Zijkanaal = nee schudden, naar rechts en links
Elk kanaal heeft aan de basis een knobbel met daarin haarcellen met lange
ciliën
Ciliën steken in een geleiachtige massa (= capula) die vrij heen en
weer kan bewegen met de endolymfe
Bij elke draaiing van het hoofd bewegen de kanalen mee, maar door
traagheid van vloeistof beweegt endolymfe niet direct mee
Aan de start en einde van een draaiing bewegen de cupulae door
vertraging van endolymfe ten opzichte van de wand van de kanalen
De cliën buigen en de haarcellen sturen impulsen naar evenwichtscentrum
in de hersenstam
Evenwichtscentrum
In hersenstam
Informatie uit evenwichtszintuigen over de stand en draaiing van je hoofd
Samen met informatie uit ogen, spieren, pezen, gewrichten en huid kan dit
centrum je evenwicht regelen
Zintuigcellen = gespecialiseerde cellen waarmee je informatie verzamelt (bijv
ogen reageren op licht en oren op geluid)
Reageren op adequate prikkel (dan vooral op verandering in prikkelsterkte)
, Je hebt verschillende soorten zintuigcellen
Receptorcellen hebben over hun membraan een rustpotentiaal en adequate
prikkel leidt tot verandering van membraanpotentiaal, door openen van
ionpoorten.
Mechanoreceptoren
Cupulae en maculae
Gevoelig voor mechanische prikkels (bijv buigen van ciliën)
Membraanpotentiaal (door adequate prikkel) verandert onder invloed van
vormverandering van celmembraan en Na+-poorten openen door de
prikkel
Thermoreceptoren
Reageren op temperatuurveranderingen
Membraanpotentiaal verandert door warmtegevoelig eiwit en Na+-poorten
openen door de prikkel
Chemoreceptoren
Reageren op bepaalde stoffen (bijv je tong en neus)
Fotoreceptoren
In het oog en reageren op licht
Bij chemo en foto receptoren leidt de prikkel tot een signaalcascade (=serie
veranderingen). G-eiwitten spelen een belangrijke rol. Second-Messenger-
molecuul bindt aan doelwitmolecuul op een ionpoort, die daardoor open of dicht
gaat. Als prikkeldrempel van receptorcelmembraan is bereikt dan vindt er
depolarisatie plaats.
Pijnreceptoren zijn geen zintuigcellen, maar zenuwceluiteinden van een
pijnzenuw die reageren op schadelijke prikkels. Prikkeldrempel van pijnreceptoren
ligt veel hoger dan die van zintuigcellen. Ze geven informatie via ruggenmerg
door aan pijncentra in de grote hersenen.
Gewenning/adaptie = zintuigcel reageert minder op adequate prikkel
Door langdurig constante prikkel kan de prikkeldrempel van een zintuigcel
omhoog gaan
In het ene type zintuigcel treedt adaptie eerder op dan in de andere
Dieperliggende drukzintuigen vertonen het weinig en oppervlakkige
tastzintuigen wel
Pijnzintuigen vertonen geen gewenning
15.2 het gehoorzintuig
Trillingen bereiken de haarcellen in stappen: (BINAS 87D)
1. Oorschelp vangt geluidstrillingen op en geleidt ze via de gehoorgang het
oor in
2. Trillingen bereiken aan eind van gehoorgang trommelvlies
Trommelvlies trilt met de luchttrillingen mee en dit gaat goed als
luchtdruk in buitenoor gelijk is aan ruimte in middenoor
15.1 evenwicht en zintuigcellen
Evenwichtszintuigen (in elk oor 1) (BINAS 87D)
In inwendige deel van de oren
Ze registreren verschillende bewegingen van je hoofd
Bestaan uit centraal deel (= vestibulum) en drie halfcirkelvormige kanalen
Drie kanalen staan in drie vlakken loodrecht op elkaar lang x,y en z
as.
Vestibulum en kanalen zijn gevuld met de vloeistof endolymfe
Maculae = twee kleine zintuigorgaantjes in vestibulum
Geeft informatie over stand van je hoofd ten opzichte van de
zwaartekracht en over rechtlijnige versnelling
Zintuigcellen (haarcellen) in maculae steken met lange ciliën
(zintuigharen) in een gelei laag met daarbovenop een laagje kalksteen
Kalksteentjes op gelei laag drukken op de ciliën van de haarcellen en
onder invloed van de zwaartekracht verschuiven de kalksteentjes
Cliën buigen bij rechtlijnige versnelling in bepaalde richting en haarcellen
geven deze informatie door aan de hersenen
Maculae reageren alleen op verandering van snelheid
Drie halfcirkelvormige kanalen
Geven informatie over draaibewegingen van het hoofd
Kunnen draaiingen in drie richtingen registreren
Bovenkanaaal = ja knikken, omhoog en naar beneden
Achterkanaal = hoofd van links naar rechts naar de schouder laten
zakken
Zijkanaal = nee schudden, naar rechts en links
Elk kanaal heeft aan de basis een knobbel met daarin haarcellen met lange
ciliën
Ciliën steken in een geleiachtige massa (= capula) die vrij heen en
weer kan bewegen met de endolymfe
Bij elke draaiing van het hoofd bewegen de kanalen mee, maar door
traagheid van vloeistof beweegt endolymfe niet direct mee
Aan de start en einde van een draaiing bewegen de cupulae door
vertraging van endolymfe ten opzichte van de wand van de kanalen
De cliën buigen en de haarcellen sturen impulsen naar evenwichtscentrum
in de hersenstam
Evenwichtscentrum
In hersenstam
Informatie uit evenwichtszintuigen over de stand en draaiing van je hoofd
Samen met informatie uit ogen, spieren, pezen, gewrichten en huid kan dit
centrum je evenwicht regelen
Zintuigcellen = gespecialiseerde cellen waarmee je informatie verzamelt (bijv
ogen reageren op licht en oren op geluid)
Reageren op adequate prikkel (dan vooral op verandering in prikkelsterkte)
, Je hebt verschillende soorten zintuigcellen
Receptorcellen hebben over hun membraan een rustpotentiaal en adequate
prikkel leidt tot verandering van membraanpotentiaal, door openen van
ionpoorten.
Mechanoreceptoren
Cupulae en maculae
Gevoelig voor mechanische prikkels (bijv buigen van ciliën)
Membraanpotentiaal (door adequate prikkel) verandert onder invloed van
vormverandering van celmembraan en Na+-poorten openen door de
prikkel
Thermoreceptoren
Reageren op temperatuurveranderingen
Membraanpotentiaal verandert door warmtegevoelig eiwit en Na+-poorten
openen door de prikkel
Chemoreceptoren
Reageren op bepaalde stoffen (bijv je tong en neus)
Fotoreceptoren
In het oog en reageren op licht
Bij chemo en foto receptoren leidt de prikkel tot een signaalcascade (=serie
veranderingen). G-eiwitten spelen een belangrijke rol. Second-Messenger-
molecuul bindt aan doelwitmolecuul op een ionpoort, die daardoor open of dicht
gaat. Als prikkeldrempel van receptorcelmembraan is bereikt dan vindt er
depolarisatie plaats.
Pijnreceptoren zijn geen zintuigcellen, maar zenuwceluiteinden van een
pijnzenuw die reageren op schadelijke prikkels. Prikkeldrempel van pijnreceptoren
ligt veel hoger dan die van zintuigcellen. Ze geven informatie via ruggenmerg
door aan pijncentra in de grote hersenen.
Gewenning/adaptie = zintuigcel reageert minder op adequate prikkel
Door langdurig constante prikkel kan de prikkeldrempel van een zintuigcel
omhoog gaan
In het ene type zintuigcel treedt adaptie eerder op dan in de andere
Dieperliggende drukzintuigen vertonen het weinig en oppervlakkige
tastzintuigen wel
Pijnzintuigen vertonen geen gewenning
15.2 het gehoorzintuig
Trillingen bereiken de haarcellen in stappen: (BINAS 87D)
1. Oorschelp vangt geluidstrillingen op en geleidt ze via de gehoorgang het
oor in
2. Trillingen bereiken aan eind van gehoorgang trommelvlies
Trommelvlies trilt met de luchttrillingen mee en dit gaat goed als
luchtdruk in buitenoor gelijk is aan ruimte in middenoor
