Communicatiewetenschappen I
Lokaal: Q.C & Q.A
Focus op algemeen kader -> geen details (wel namen)
Examen: Meerkeuzen (40) + Conceptvragen (10)
Stp: 6 (180u -> 52HC)
Hoofdstuk 1
Communicatie via media -> eerste medium: het boek
= combinatie van nieuwe technologie en oude vraagstukken
Mediatisering: sferen in de samenleving die eigenlijk over iets totaal anders gaan gestuurd
worden door nieuwe media
Grote inspiratiebron: marxisme
Rode draden:
Wat valt er onder communicatiewetenschappen? -> De ontwikkeling van het veld en de discipline:
Begin = Na WOII
Onderzoeksonderwerpen/ Onderzoeksvragen (geen verdieping in deze cursus)
Kritieken: containerwetenschap of pretstudie, is het echt een wetenschap?
-> Via populaire cultuur wordt er gedaan aan waardeoverdracht (dieper dan je denkt)
Mediacommunicatie= breed begrip: technologie en tijd die verandert in een bredere context
-> van one-to-many naar many-to-many (oligopolie van bedrijven)
Voorbeeld: the Voice is een goedkoop progamma dus wordt geboost (juryleden moeten betaald
worden maar de kandidaten niet) + is een progamma dat al heel lang meegaat (vroeger
talentenshows) + psychologische kant + ethische kant (mogen kinderen meedoen?)
Mediacentralisme -> risico om alles toe te schrijven aan de media (je kan media niet isoleren uit
sociaal/culturele context = moeilijk) -> technologisch determinisme vermijden
Hoofdstuk 2: Bouwstenen
Bouwstenen van een discipline en een praktijk 25/09
Semiotiek: wetenschap die zich bezig houdt met de betekenis van tekens
-> Het teken: als we communiceren vallen we terug op allerlei tekens
Tekens zijn tekensystemen gaan vormen (denk aan een taal) -> om iets betekenisvol te maken
hebben we tekens nodig
> Taalkunde en loso e kunnen worden gezien als de oorsprong
Omdat er meer media is dagdagelijks zijn we gevoeliger voor wat tekens uitdrukken (denk aan
emojis) = extra laag van betekenisvol communiceren
3 centrale studiedomeinen binnen semiotiek:
1. Tekens zelf en indeling in soorten
2. Codes of systemen waarbinnen tekens georganiseerd zijn (heel veel betekenis wordt vandaag
de dag overgebracht via beeldtaal -> maar vraagt wel gewenning)
3. Cultuur waarbinnen tekens en codes opereren (cultuur bepaald ook hoe je tekenen inzet in
communicatie)
1
fi fi
,Subdisciplines:
- Fonologie : studie van klanken en letters
- Syntaxis : technischer (taalconventies)
- !!Pragmatiek!! : wat mensen daadwerkelijk doen met tekens (wat doen mensen ermee?) -> wat
is de sociale context?
- Semantiek : studie over de relatie tussen het teken en de betekenis die aan het tekens wordt
toegekend
(Vb. Babyboomer -> Boomer)
Representatie: (hoofdstuk 12 cursus)
We willen betekenis geven aan de omringende omgeving, we willen wat we beleven delen met
andere
> proces waarbij we onze ideeën en gevoelens tot uitdrukking brengen = representatiewerk
= hier komt ook media bij kijken, het is de media die de ‘echte wereld’ representeert
-> door de media is het representatieproces veel complexer (je zit niet vast aan het hier en nu)
=
Betekenissen rond taal en cultuur
Altijd iets van materialiteit = omdat het zich niet louter in ons hoofd afspeelt
Twee processen of representatiesystemen:
1. We hebben van jongs af aan geleerd om wat je meemaakt te verbinden met bepaalde
concepten, waarneming worden automatisch omgezet naar concepten (web van mentale
representaties, verklaart stereotypes)
2. De behoefte van mensen om tot een gedeelde conceptuele kaart te komen (we hebben het
meeste voldoening uit communicatie als we kunnen terugvallen op een gemeenschappelijk
conceptueel kader)
Proces: we zien iets -> geactiveerd in ons hoofd -> wordt omgezet in een woord
Systeem van mentale representatie:
- betekenis is afhankelijk van concepten in ons brein die de wereld representeren en toelaten
ernaar te verwijzen
- Van eenvoudig naar complex
- Systeem-karakter: organiseren, clusteren, ordenen, classi ceren van concepten en de
complexe relaties ertussen (rode roos) > via sequentie en via gelijkenissen/verschillen
= deze systemen verschillen per cultuur -> bemoeilijkt soms hoe je tot uitwisseling komt
Taalsystemen:
-> geluiden en geuren zijn ook belangrijk
Linguistic turn: elk geluid, woord of object dat als teken fungeert en met andere tekens in een
systeem is georganiseerd, betekenis draagt en uitgedrukt wordt is deel van een taal
= taal wordt breed begrepen (ook kledij wordt als taal gezien)
Arbitraire relatie: iets noemt en vis of een hond maar het had ook iets totaal anders kunnen zijn
Codes: maken verbinding die e ectieve communicatie mogelijk maakt
-> maar betekenissen liggen nooit vast want zijn altijd in ontwikkeling (komt door sociale context
en ontwikkeling)
2
ff fi
, Tekensystemen:
De Saussure: taalkundige dimensie van het teken, klemtoon op de sociale functie van het teken
-> 1857-1913
Het teken bestaat uit 2 componenten
1. de betekenaar / signi ant / signi er
- materiële tekenvorm/ verschijningsvorm van een teken
- Betekenisdrager
2. De betekende / signi é / signi ed
- de betekenaar verwijst naar iets inhoudelijk en dat is de betekende
- Idee naar waar de betekenaar verwijst
= band tussen de betekenaar en de betekende is vaak arbitrair (had evengoed iets anders kunnen
zijn)
-> het e ectieve object waar het teken naar verwijst = de referent
-> hij kijkt vooral hoe de tekens zich verhouden
We kunnen over dingen praten die niet direct zichtbaar zijn
Peirce: loso sche en psychologische dimensie van het teken
-> 1839-1914
3 componenten van het teken: triadisch van aard
- Representamen of tekenvorm
- Object of datgene waar het teken naar verwijst
- Interpenant, betekenis die er aan wordt gegeven
= interpenant is het mentale concept dat wordt opgeroepen door de relatie van de tekenvorm en
het object
= als je het teken ziet als iets dat fundamenteel verwijst naar iets anders dan zichzelf, dan
betekent dit ook dat er veel meer rekening moet gehouden worden met de e ecten van tekens
Hij ziet het proces aks iets dynamisch
HOC 29/09
Soorten tekens:
3 soorten volgens Peirce
-> Symbool; relatie gekenmerkt door conventies en (sociale) afspraken (lijkt niet op wat het naar
verwijst)
-> Icoon; relatie gekenmerkt door gelijkenis en fysieke overeenkomst (kan ook auditief;
onomaptahopeën OF olfactorisch; overeenkomst op vlak van geur)
-> Index; rechtstreeks existentieel of natuurlijk verband met een object (iets dat logisch voortvloeit
uit een object, bv rook komt van vuur)
Barthes:
-> franse losoof (moeilijk om hem in slechts 1 discipline te plaatsen)
=> probeerde de ideeën uit de semiotiek toe te passen op de populaire cultuur (speci ek reclame)
-> We evolueren van reclame, die voor WOII vooral feitelijk was, naar reclame die veel meer
associatief is (roepen een bepaald aspiratie gevoel op, “dat wil ik ook”)
Toevoegingen:
1. Denotatie: primair betekenisniveau, letterlijke of objectieve betekenis, er is een sociale
consensus of dus de standaardbetekenis
2. Connotatie: secundair betekenisniveau, guurlijke of subjectieve betekenis, bijbetekenis of
associatie, twee componenten: evaluatieve OF referentiële ( er wordt gerefereerd/verwezen
naar iets)
3
fffi fi fi fifi fi fi fi ff fi
, Voorbeeld analyse Barthes
Mythe:
- derde betekenisniveau: ideologie
- Dieperliggend
- Hoe machtsgroepen betekenis geven sturen en organiseren
- Dubbele functie: verduidelijken en opleggen
- Benadrukt feitelijkheid maar is wel waardengeladen
- Transformeert geschiedenis in natuur (natuurlijk)
- Werkt economisch: ze simpli ceren - essentialiseren - contradicties elimineren
1.3 Elementen van het communicatieproces
1. Communicator
2. Boodschap
3. Encoding/ decoding
4. Transmissie, kanaal, medium (hoe boodschappen worden overgebracht)
5. Ontvanger (mikken op een ruim publiek zoals bv bij de Voice want is intergenerationeel)
1: Communicator:
Of zender => zendt een boodschap met informatie uit (zowel bedoeld als onbedoeld)
+ er zijn verschillende soorten van communicatoren: individu, groep, organisatie, etc.
-> gaat naar de ontvanger/ consument
=> Feedback (kan direct on indirect) -> ontvanger heeft invloed of Feedforward: op voorhand
nadenken wat de reactie kan zijn
- selectieprocessen(van de communicator): beklemtonen, minimaliseren, zwijgen -> vervorming
van werkelijkheid
2: de boodschap:
-> bewustzijnsinhoud overbrengen: kennis, idee, waarden en normen, gevoelens, etc
=> deze bewustzijnsinhoud dan gaan coderen in tekens: externaliseren (bewustzijnsinhoud
omzetten in tekens) en materialiseren
-> mogelijkheid van ontvangst = communicatieproces
Verschillende niveaus of aspecten van de boodschap
- Referentiële: eerste betekenislaag, gaat over het inhoudelijke (verwijst ergens naar), telkens
verwijzen naar een feitelijke werkelijkheid
- Expressieve Hoe we een boodschap overbrengen (vormelijke) speelt een hele grote rol in
beïnvloedingsprocessen, de manier waarop je iets brengt drukt iets uit
4
fi
Lokaal: Q.C & Q.A
Focus op algemeen kader -> geen details (wel namen)
Examen: Meerkeuzen (40) + Conceptvragen (10)
Stp: 6 (180u -> 52HC)
Hoofdstuk 1
Communicatie via media -> eerste medium: het boek
= combinatie van nieuwe technologie en oude vraagstukken
Mediatisering: sferen in de samenleving die eigenlijk over iets totaal anders gaan gestuurd
worden door nieuwe media
Grote inspiratiebron: marxisme
Rode draden:
Wat valt er onder communicatiewetenschappen? -> De ontwikkeling van het veld en de discipline:
Begin = Na WOII
Onderzoeksonderwerpen/ Onderzoeksvragen (geen verdieping in deze cursus)
Kritieken: containerwetenschap of pretstudie, is het echt een wetenschap?
-> Via populaire cultuur wordt er gedaan aan waardeoverdracht (dieper dan je denkt)
Mediacommunicatie= breed begrip: technologie en tijd die verandert in een bredere context
-> van one-to-many naar many-to-many (oligopolie van bedrijven)
Voorbeeld: the Voice is een goedkoop progamma dus wordt geboost (juryleden moeten betaald
worden maar de kandidaten niet) + is een progamma dat al heel lang meegaat (vroeger
talentenshows) + psychologische kant + ethische kant (mogen kinderen meedoen?)
Mediacentralisme -> risico om alles toe te schrijven aan de media (je kan media niet isoleren uit
sociaal/culturele context = moeilijk) -> technologisch determinisme vermijden
Hoofdstuk 2: Bouwstenen
Bouwstenen van een discipline en een praktijk 25/09
Semiotiek: wetenschap die zich bezig houdt met de betekenis van tekens
-> Het teken: als we communiceren vallen we terug op allerlei tekens
Tekens zijn tekensystemen gaan vormen (denk aan een taal) -> om iets betekenisvol te maken
hebben we tekens nodig
> Taalkunde en loso e kunnen worden gezien als de oorsprong
Omdat er meer media is dagdagelijks zijn we gevoeliger voor wat tekens uitdrukken (denk aan
emojis) = extra laag van betekenisvol communiceren
3 centrale studiedomeinen binnen semiotiek:
1. Tekens zelf en indeling in soorten
2. Codes of systemen waarbinnen tekens georganiseerd zijn (heel veel betekenis wordt vandaag
de dag overgebracht via beeldtaal -> maar vraagt wel gewenning)
3. Cultuur waarbinnen tekens en codes opereren (cultuur bepaald ook hoe je tekenen inzet in
communicatie)
1
fi fi
,Subdisciplines:
- Fonologie : studie van klanken en letters
- Syntaxis : technischer (taalconventies)
- !!Pragmatiek!! : wat mensen daadwerkelijk doen met tekens (wat doen mensen ermee?) -> wat
is de sociale context?
- Semantiek : studie over de relatie tussen het teken en de betekenis die aan het tekens wordt
toegekend
(Vb. Babyboomer -> Boomer)
Representatie: (hoofdstuk 12 cursus)
We willen betekenis geven aan de omringende omgeving, we willen wat we beleven delen met
andere
> proces waarbij we onze ideeën en gevoelens tot uitdrukking brengen = representatiewerk
= hier komt ook media bij kijken, het is de media die de ‘echte wereld’ representeert
-> door de media is het representatieproces veel complexer (je zit niet vast aan het hier en nu)
=
Betekenissen rond taal en cultuur
Altijd iets van materialiteit = omdat het zich niet louter in ons hoofd afspeelt
Twee processen of representatiesystemen:
1. We hebben van jongs af aan geleerd om wat je meemaakt te verbinden met bepaalde
concepten, waarneming worden automatisch omgezet naar concepten (web van mentale
representaties, verklaart stereotypes)
2. De behoefte van mensen om tot een gedeelde conceptuele kaart te komen (we hebben het
meeste voldoening uit communicatie als we kunnen terugvallen op een gemeenschappelijk
conceptueel kader)
Proces: we zien iets -> geactiveerd in ons hoofd -> wordt omgezet in een woord
Systeem van mentale representatie:
- betekenis is afhankelijk van concepten in ons brein die de wereld representeren en toelaten
ernaar te verwijzen
- Van eenvoudig naar complex
- Systeem-karakter: organiseren, clusteren, ordenen, classi ceren van concepten en de
complexe relaties ertussen (rode roos) > via sequentie en via gelijkenissen/verschillen
= deze systemen verschillen per cultuur -> bemoeilijkt soms hoe je tot uitwisseling komt
Taalsystemen:
-> geluiden en geuren zijn ook belangrijk
Linguistic turn: elk geluid, woord of object dat als teken fungeert en met andere tekens in een
systeem is georganiseerd, betekenis draagt en uitgedrukt wordt is deel van een taal
= taal wordt breed begrepen (ook kledij wordt als taal gezien)
Arbitraire relatie: iets noemt en vis of een hond maar het had ook iets totaal anders kunnen zijn
Codes: maken verbinding die e ectieve communicatie mogelijk maakt
-> maar betekenissen liggen nooit vast want zijn altijd in ontwikkeling (komt door sociale context
en ontwikkeling)
2
ff fi
, Tekensystemen:
De Saussure: taalkundige dimensie van het teken, klemtoon op de sociale functie van het teken
-> 1857-1913
Het teken bestaat uit 2 componenten
1. de betekenaar / signi ant / signi er
- materiële tekenvorm/ verschijningsvorm van een teken
- Betekenisdrager
2. De betekende / signi é / signi ed
- de betekenaar verwijst naar iets inhoudelijk en dat is de betekende
- Idee naar waar de betekenaar verwijst
= band tussen de betekenaar en de betekende is vaak arbitrair (had evengoed iets anders kunnen
zijn)
-> het e ectieve object waar het teken naar verwijst = de referent
-> hij kijkt vooral hoe de tekens zich verhouden
We kunnen over dingen praten die niet direct zichtbaar zijn
Peirce: loso sche en psychologische dimensie van het teken
-> 1839-1914
3 componenten van het teken: triadisch van aard
- Representamen of tekenvorm
- Object of datgene waar het teken naar verwijst
- Interpenant, betekenis die er aan wordt gegeven
= interpenant is het mentale concept dat wordt opgeroepen door de relatie van de tekenvorm en
het object
= als je het teken ziet als iets dat fundamenteel verwijst naar iets anders dan zichzelf, dan
betekent dit ook dat er veel meer rekening moet gehouden worden met de e ecten van tekens
Hij ziet het proces aks iets dynamisch
HOC 29/09
Soorten tekens:
3 soorten volgens Peirce
-> Symbool; relatie gekenmerkt door conventies en (sociale) afspraken (lijkt niet op wat het naar
verwijst)
-> Icoon; relatie gekenmerkt door gelijkenis en fysieke overeenkomst (kan ook auditief;
onomaptahopeën OF olfactorisch; overeenkomst op vlak van geur)
-> Index; rechtstreeks existentieel of natuurlijk verband met een object (iets dat logisch voortvloeit
uit een object, bv rook komt van vuur)
Barthes:
-> franse losoof (moeilijk om hem in slechts 1 discipline te plaatsen)
=> probeerde de ideeën uit de semiotiek toe te passen op de populaire cultuur (speci ek reclame)
-> We evolueren van reclame, die voor WOII vooral feitelijk was, naar reclame die veel meer
associatief is (roepen een bepaald aspiratie gevoel op, “dat wil ik ook”)
Toevoegingen:
1. Denotatie: primair betekenisniveau, letterlijke of objectieve betekenis, er is een sociale
consensus of dus de standaardbetekenis
2. Connotatie: secundair betekenisniveau, guurlijke of subjectieve betekenis, bijbetekenis of
associatie, twee componenten: evaluatieve OF referentiële ( er wordt gerefereerd/verwezen
naar iets)
3
fffi fi fi fifi fi fi fi ff fi
, Voorbeeld analyse Barthes
Mythe:
- derde betekenisniveau: ideologie
- Dieperliggend
- Hoe machtsgroepen betekenis geven sturen en organiseren
- Dubbele functie: verduidelijken en opleggen
- Benadrukt feitelijkheid maar is wel waardengeladen
- Transformeert geschiedenis in natuur (natuurlijk)
- Werkt economisch: ze simpli ceren - essentialiseren - contradicties elimineren
1.3 Elementen van het communicatieproces
1. Communicator
2. Boodschap
3. Encoding/ decoding
4. Transmissie, kanaal, medium (hoe boodschappen worden overgebracht)
5. Ontvanger (mikken op een ruim publiek zoals bv bij de Voice want is intergenerationeel)
1: Communicator:
Of zender => zendt een boodschap met informatie uit (zowel bedoeld als onbedoeld)
+ er zijn verschillende soorten van communicatoren: individu, groep, organisatie, etc.
-> gaat naar de ontvanger/ consument
=> Feedback (kan direct on indirect) -> ontvanger heeft invloed of Feedforward: op voorhand
nadenken wat de reactie kan zijn
- selectieprocessen(van de communicator): beklemtonen, minimaliseren, zwijgen -> vervorming
van werkelijkheid
2: de boodschap:
-> bewustzijnsinhoud overbrengen: kennis, idee, waarden en normen, gevoelens, etc
=> deze bewustzijnsinhoud dan gaan coderen in tekens: externaliseren (bewustzijnsinhoud
omzetten in tekens) en materialiseren
-> mogelijkheid van ontvangst = communicatieproces
Verschillende niveaus of aspecten van de boodschap
- Referentiële: eerste betekenislaag, gaat over het inhoudelijke (verwijst ergens naar), telkens
verwijzen naar een feitelijke werkelijkheid
- Expressieve Hoe we een boodschap overbrengen (vormelijke) speelt een hele grote rol in
beïnvloedingsprocessen, de manier waarop je iets brengt drukt iets uit
4
fi
