Volledige Samenvatting Behavioural Economics and finances (18/20)

Handboek: Behavioral Economics &
Finance

Universiteit Gent

Faculteit Economie en Bedrijfskunde




Een uitgebreide synthese van theorie, modellen en toepassingen
Gebaseerd op Hoorcolleges 1 tot en met 11



Cursusmateriaal 2025-2026

23 december 2025

,Inhoudsopgave

1 Introductie en het Standaard Economisch Model 3
1.1 Wat is Behavioral Economics? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.1.1 Historische Context: Van Smith tot Simon . . . . . . . . . . . . 3
1.2 Het Standaard Economisch Model (Neo-Klassiek) . . . . . . . . . . . . 4
1.3 Beslissen onder Risico: Van EVT naar EUT . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.3.1 Verwachte Waarde Theorie (Expected Value - EVT) . . . . . . 4
1.3.2 De Sint-Petersburg Paradox . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.3.3 Verwachte Nutstheorie (Expected Utility - EUT) . . . . . . . . . 5
1.4 Meting van Risico-aversie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.4.1 Absolute Risico-aversie (ARA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.4.2 Relatieve Risico-aversie (RRA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

2 Heuristieken, Biases en Paradoxen 7
2.1 Systeem 1 en Systeem 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.2 Heuristieken: De Mentale Snelwegen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.2.1 Representativiteit (Representativeness) . . . . . . . . . . . . . 7
2.2.2 Beschikbaarheid (Availability Heuristic) . . . . . . . . . . . . . 8
2.2.3 Verankering (Anchoring) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.3 Paradoxen: Het Falen van EUT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3.1 De Allais Paradox . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3.2 De Ellsberg Paradox (Ambiguïteit) . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3.3 Framing E ecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

3 Prospect Theory 10
3.1 Een Nieuw Descriptief Model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
3.2 De Waardefunctie v(x) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
3.2.1 1. Referentie-afhankelijkheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
3.2.2 2. Loss Aversion (Verliesaversie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
3.2.3 3. Diminishing Sensitivity (Afnemende Gevoeligheid) . . . . . 11
3.3 De Kans-wegingsfunctie w(p) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
3.4 Het Vierledige Patroon (Fourfold Pattern) . . . . . . . . . . . . . . . . 11

1

,Behavioral Economics & Finance Academiejaar 2025-2026


3.5 Toepassingen in Finance . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
3.5.1 The Equity Premium Puzzle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
3.5.2 Het Disposition E ect . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

4 Markte ciëntie, Arbitrage en Bubbles 13
4.1 E cient Market Hypothesis (EMH) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
4.2 Limits to Arbitrage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
4.2.1 1. Fundamental Risk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
4.2.2 2. Noise Trader Risk (De belangrijkste limiet) . . . . . . . . . . 13
4.2.3 3. Implementation Costs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
4.3 Casestudies van Misprijzingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
4.3.1 Royal Dutch / Shell . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
4.3.2 3Com en Palm (De negatieve stomp) . . . . . . . . . . . . . . . 14
4.4 Bubbles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
4.4.1 Experimenteel Bewijs (Smith et al., 1988) . . . . . . . . . . . . 15

5 Intertemporele Keuzes: Beslissingen over Tijd 16
5.1 Discounted Utility Model (DU) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
5.2 De Realiteit: Present Bias . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
5.3 Quasi-Hyperbolic Discounting (β-δ Model) . . . . . . . . . . . . . . . . 17
5.4 Sophistication vs. Naïviteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
5.5 Toepassingen en Casestudies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
5.5.1 Commitment: Odysseus en de Sirenen . . . . . . . . . . . . . . 17
5.5.2 SMarT Programma (Save More Tomorrow) . . . . . . . . . . . 18
5.5.3 Paying Not to Go to the Gym (DellaVigna & Malmendier) . . . 18

6 Oefenbundel met Uitgewerkte Oplossingen 19
6.1 Oefeningen Hoofdstuk 2: Bayes’ Rule . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
6.2 Oefeningen Hoofdstuk 3: Prospect Theory . . . . . . . . . . . . . . . . 21
6.3 Oefeningen Hoofdstuk 5: Intertemporele Keuze . . . . . . . . . . . . 22




2

, Hoofdstuk 1

Introductie en het Standaard Econo-
misch Model

1.1 Wat is Behavioral Economics?
Behavioral Economics (Gedragseconomie) is een fascinerend vakgebied dat zich
bevindt op het snijvlak van economie en psychologie. Waar de traditionele eco-
nomie zich richt op hoe mensen zich zouden moeten gedragen om hun welvaart
te maximaliseren, richt de gedragseconomie zich op hoe mensen zich daadwer-
kelijk gedragen.
Het vakgebied probeert antwoord te geven op fundamentele vragen: Waarom
sparen mensen te weinig voor hun pensioen? Waarom handelen beleggers te veel
op de beurs? Waarom laten we ons beïnvloeden door irrelevante informatie bij
het nemen van beslissingen?


1.1.1 Historische Context: Van Smith tot Simon
Vaak wordt gedacht dat Behavioral Economics een moderne uitvinding is, maar
de wortels gaan terug tot de vader van de economie zelf, Adam Smith. In zijn
werk The Theory of Moral Sentiments (1759) beschreef Smith al psychologische
fenomenen zoals verliesaversie en zelfbeheersing.
Echter, in de late 19e en vroege 20e eeuw vond er een verschuiving plaats. Eco-
nomen zoals Vilfredo Pareto pleitten ervoor om de psychologie uit de economie
te bannen. Economie moest een exacte wetenschap worden, gebaseerd op obser-
veerbare keuzes (”Revealed Preferences”) en niet op onmeetbare verlangens. Dit
leidde tot de dominantie van de Rational Choice Theory.
Pas in de tweede helft van de 20e eeuw kwam de tegenreactie. Herbert Simon,
een pionier op het gebied van kunstmatige intelligentie en economie, stelde dat


3