SOCIAAL WERK & SOCIAAL BELEID
Universiteit Gent
Lies Poppe
2025-2026
, SOCIAAL WERK & SOCIAAL BELEID
H1: POLITISEREN: EERSTE BEGRIPSAFBAKENING
1. DO EL STEL L INGEN CURSUS
• Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
• Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
• Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
• Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tss meerdere dimensies bekijken
➔ 3 grote blokken/structuren die onze open sl vormen: welvaartsstaat, vrijemarktsysteem en liberale
democratie
➔ Inzichten verwerven om deze structuren in te vullen/ mee aan de slag te gaan
2. P O L ITISERENDE P RA KTIJKEN
Politiserende praktijken = alle praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe we de
samenleving inrichten
➔ 3 belangrijke elementen: publiek gaan, meningsverschil
1.1. P UBL IEK
• We nemen heel uiteenlopende rollen op
• Telkens kansen om uit de eigen cocon te stappen
In contact treden/ ontmoeten
Zich (leren) verhouden tot wie anders is/ denkt/ handelt
• Denken in gradaties van publiek gaan want heldere grens trekken, is een illusie
Op wie hebben beslissingen/ acties impact?
→ beslissingen op verschillende niveaus hebben een andere
invloed
Voorbeeld: je vindt klimaatverandering belangrijk en maakt in je eigen leven de keuze om geen vlees meer
te eten, niet meer te vliegen… (micro), van hieruit kan je stap zetten naar meso. Je wil bv. dat het
klimaataspect ook in je jeugdbeweging geïntegreerd wordt door bv. geen plastic bekers meer te gebruiken .
op macro niveau kan je dan bv ook kijken hoe er bepaalde maatregelen genomen kunnen worden om bv de
plasticconsumptie te beperken. Dit is wel moeilijker te bereiken.
Voorbeeld: je bent eerstelijnswerker op OCMW en hebt een client die een leefloon wil, je kan dan gaan
kijken welke rechten deze persoon heeft en hoe je die kan ondersteunen. Je maakt een verschil voor 1
persoon. Op meso niveau kan je kijken vanuit individuele ervaringen hoe je op teamvergaderingen naar
leidinggevenden kan aangeven dat er een bepaalde groep is met een problematiek die fel instromen in
organisatie en hoe je hier in de organisatie een beter beleid voor kan ontwikkelen. Op macroniveau kan je
de lokale beleidsmakers sensibiliseren, beïnvloeden dat er dingen moeten veranderen. Zij bepalen de
contouren waarin je moet werken, als je deze kan aanpassen, kan je tot een ander verhaal komen.
1
,1.2. MENINGSV ERSCHIL
• Zichtbaar maken van wat volgens mij logisch/ waardevol/ … is
Via taal en/ of gedrag en acties
• Communicatief proces -> aanleiding tot ‘strijd’
Keuzes aanreiken & knopen doorhakken (A>B)
Openbreken ‘consensus’ rond praktijken & logica’s
1.3. BA L A NCEREN TUSSEN EEN NO O DZA KEL IJK MENINGSV ERSCHIL EN GEV A A R O P
P O L A RISERING & CUL TIV EREN V IJA NDBEEL D
• We zoeken een antwoord op normatieve vraagstukken … maar die kunnen nooit ‘af’ of ‘juist’ zijn
• Politiseren is geen checklist, wel een mindset die we telkens opnieuw moeten toepassen
Willen > kunnen
Gelijk hebben vs. gelijk krijgen
3. HO E W E DE SA MENL EV ING INRICHTEN
• Elk individu streeft naar vrijheid om het eigen leven in te richten
• Maar dat doen we nooit vanaf een wit blad of volledig op eigen kracht
• Belang van collectieve structuren & afspraken
Creëren bedding waarin we als vrije individuen kunnen floreren
Onze indiv bijdrage is vaak essentieel om die structuren te bouwen en in stand te houden
3.1. GEMEENSCHA P SV O RMIN G
• Politiseren gaat over de vraag naar de op dat moment wenselijke en haalbare verhouding tussen
Individu (I) & Gemeenschap (G)
Op welke steun of kansen kunnen individuen rekenen vanuit de gemeenschap?
Wat verwachten we dan als G van elk I als tegenprestatie of bijdrage om die collectieve
structuren te bouwen of onderhouden?
Smeden van een vorm van eenheid in verscheidenheid
➔ wat kan de gemeenschap verwachten voor de steun die ze bieden?
➔ Voorbeeld inburgering: nieuwkomers die zich willen vestigen in onze gemeenschap de kans bieden
om zich aan te passen en vorm te geven aan wat we belangrijk vinden. Dit is geen eenrichtingsverhaal.
We bieden steun aan deze mensen om hier te wonen, maar verwachten dat ze zich integreren
➔ Voorbeeld; Ugent als gemeenschap, merchandise, trots zijn om Ugenter te zijn… was vroeger meer
aanwezig dan nu, rector De Sutter wil hier meer op inzetten
2
,4. DE O P EN SA MENL EV ING A L S KA DER
4.1. DE P A RA DO X V A N V ERBINDING EN V ERSCHIL
• Twee idealen als stip aan de horizon
Gelijkheid
Geen indeling tussen A, B, C, … burgers
• Vrijheid
Recht op zelfontplooiing
Elk I heeft de drang om het eigen leven vorm te geven
• Maar … we vertrekken niet van een wit blad
• Schaarste o.w.v. persoonlijke kenmerken, talenten en gebreken, omgeving waarin men leeft/
opgroeit, …
• Diversiteit als een gegeven …
Elk vrij individu maakt altijd eigen voorkeuren, opvattingen, … zichtbaar en ‘neemt ruimte in’
Etniciteit, taal, religie, gender, job, levensstijl, …
• We kunnen niet van anderen (of van onze verschillen) weglopen o.w.v. onze ‘need to belong’
‘Geprogrammeerd’ om relaties op te bouwen
Opgaan in een massa + fysieke veiligheid in groep
Gevaar op escalatie/ onenigheid/ frustratie/ … want we zijn het niet noodzakelijk altijd eens
4.2. UITV INDING V A N HET SO CIA A L CO NTRA CT
• We streven zowel naar eenheid (G) als naar ruimte voor verscheidenheid (I)
• Dubbele ‘oplossing’ voor die paradox
Stap 1: Scheiding tussen publieke en private sfeer
Stap 2: De roep om collectieve autoriteit (CA)
Het antwoord op individueel probleem gesitueerd op het collectieve niveau
4.2.1. O P SP L ITSING P UBL IEKE V S P RIV A TE
• Private sfeer
Eigen keuzes & voorkeuren –zonder (veel) inmenging
• Publieke sfeer
Ontmoeting tussen burgers + basis dialoog/ inleving
Diverse ‘plaatsen’/ momenten + wisselende constellatie
Als gedeelde en vooral ook neutrale handelingsruimtes waarop niemand in principe volledig
beslag kan leggen
4.2.2. DE RO EP O M (CO L L ECTIEV E) A UTO RITEIT
• Ontmoeten’ in publieke ruimte leidt niet automatisch tot begrip of constructieve dialoog
• Middel: Centraliseren van macht
‘overheid’ treedt op in naam algemeen belang door spelregels op te leggen EN af te dwingen
Met geweldsmonopolie
3
, • Doel: Stabiliteit garanderen
Fysieke veiligheid + eigendomsrechten
Chaos vermijden + recht van de sterkste/ oog om oog
… want pas dan ruimte voor individuele vrijheid
4.2.3. W IE IS DE UITV ERKO RENE?
4.3. P IJL ERS
• Open SL = voorlopig eindpunt van zoektocht naar collectieve bedding
Invullen materiële behoeften en creëren van kansen en welvaart
Garanderen van fysieke, materiële, psychische, … bestaanszekerheid via herverdeling
Ruimte voor inspraak en zoeken naar draagvlak voor collectieve beslissingen + bijkomende
bescherming individuele rechten/ vrijheden
4.3.1. P O P P ER A L S GRO NDL EGGER
• Reactie op totalitaire regime van de Nazi’s & Stalin
• Besef dat er in de moderne wereld voortdurend aanpassingen nodig/ mogelijk zijn
• Niet wie regeert is belangrijk, wel mogelijkheid om andere bestuurders vreedzaam aan het roer te
krijgen
• Keuzes maken die aan kritiek/ tegenmacht kunnen worden blootgesteld
• Mens is de motor van de economie en de vooruitgang
• Respect voor individuele vrijheid gaat hand in hand met een streven naar sociale
rechtvaardigheid
4.3.2. W EL V A A RTSSTA A T A L S UITGA NGSP UNT IN SW
• Maar pas volledig te begrijpen in samenhang met VME + LIBDEM (ecosystemische kijk)
• WS = collectiviseren van reeks individuele risico’s om elk menswaardig bestaan te garanderen
De G stelt zich mee borg voor alle I
Grote en proactieve rol voor overheid als CA
Dubbele invulling van streven naar gelijkheid
Problematiseren van ongelijke kansen (startpositie) en/ of streven naar gelijke uitkomsten
Zie bvb. onderwijs/ kinderopvang
4
,4.3.3. 5 BO UW STENEN O M DE W S TE BEGRIJP EN
1. Solidariteit
2. Sociale grondrechten Morele principes
--------------------------------------------------
3. Sociale verzekeringen
4. Sociale bijstand Collectieve systemen
5. Sociale voorzieningen
1. SOLIDARITEIT
• Warme of tweezijdige solidariteit
• Maar ook afspraken/ formele regels nodig rond koude solidariteit
Alle handelingen en bijdragen die ten goede komen aan anderen …
… zonder dat men de zekerheid heeft ooit eenzelfde bedrag of tegenprestatie te mogen
ontvangen
1 collectieve pot middelen met verplichte bijdrage i.f.v. herverdeling
2. SOCIALE GRONDRECHTEN ALS KADER
Wat is de finaliteit van de geboden steun in WS
Sociale orde handhaven/ honger of chaos vermijden
Arbeidsmarktkwalificatie & bescherming koopkracht (VME)
Menselijke waardigheid →wat heeft individu nodig om het eigen leven volwaardig op te bouwen
Minimale vs. Maximale invulling van sociale grondrechten
3. SOCIALE VERZEKERINGEN
Vanuit onzekerheid/ angst … ‘It could happen to me’
Sociale verzekeringen draaien op wederkerigheid
5
,4. SOCIALE BIJSTAND
• Bijkomend/ onderste vangnet voor wie uit boot valt binnen klassieke pijlers sociale zekerheid
rond vervangingsinkomen
Leefloon IGO
• Inkomensgarantie + koppeling aan bijkomende vormen van begeleiding & toegang tot sociale
tarieven … maar ook steeds meer wederkerigheid …
• Onderste vangnet … daarna rest enkel de straat of pure liefdadigheid …
• Vrij beperkt in cijfers … maar symbolisch beladen
• Hangmat vs. trampoline/ duwtje in de rug
• Wat met de eigen verdienste – zie ontkoppeling van eerdere arbeidsmarktprestaties
• Toegang tot leefloon voor diverse categorieën van nieuwkomers? Vanaf wanneer is er sprake van
een volwaardig lidmaatschap van ‘onze’ G?
➔ Zie ppt voor cijfers leefloon
5. SOCIALE VOORZIENINGEN
• Onderwijs (12.000 > 1000)
• Gezondheidszorg + GGZ
• Sociale huisvesting
• Personen met beperking
• Kinderopvang
• Arbeidsbemiddeling
• Cultuur/ sport/ …
Maar: discussie over kerntaken owv hoge kostprijs
6
,4.4. O NV ERV UL DE BEL O FTES
• Veelbelovend maar ook fragiel model
• Complementariteit + verstoord evenwicht tussen pijlers?
• Wat zijn oorzaken van onbehagen?
• Open SL is doelbewuste keuze i.p.v. historische
wetmatigheid
Er bestaat geen blauwdruk
Nooit ‘af’ - maatschappelijke omstandigheden en
individuele noden/ voorkeuren zijn constant in evolutie …
Gevaar op erosie + langzame afbouw/ verval
Bijsturen (zelfs wanneer het nog relatief goed gaat) om wet van de remmende voorsprong te
vermijden
4.4.1. L INK MET SW
• Vanuit cruciale rol in WS ook uitwaaieren naar structuren en logica’s @ liberale democratie en vrije
markt economie
• Smeden van kleine en poreuze verbindingen via politiserende praktijken - als smeerolie in radarwerk
van de open SL
Met respect voor individuele rechten en vrijheden
Maar ook voldoende aandacht voor processen van gemeenschapsvorming
H2: DE VRIJE MARKT & ECONOMISCHE LOGICA
1. INL EIDING
Bouwstenen Vrije Markt Economie (VME) → inzicht in structuren & logica’s open sl
Uitdagingen voor en bijsturing van VME → inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken
• Individueel probleem: we hebben al 1001 behoeften en talenten
• VM als fysieke/ virtuele plaatsen waar V&A naar G&D elkaar kruisen (collectief systeem)
• We betreden zelf continu markten of creëren er door 2 rollen op te nemen
➔ Vrije markten zijn alle plaatsen waar vraag en aanbod naar goederen en diensten elkaar kruisen
➔ Collectieve oplossing waar mensen iets met elkaar doen
➔ Collectieve opl om indiv behoeften te vervullen
➔ We zijn zowel producent als consument
1.1. V M ZIJN O P EN SYSTEMEN
• Voor elke (im)materiële behoefte ontwikkelt zich een markt
Aantal uitzonderingen bv. geen drugshandel/ orgaanhandel, illegale goederen…
Beschermde titels -> je kan je niet zomaar onder bep titels in de markt begeven bv. je kan niet
zomaar zeggen dat je arts bent
• Veel vrijheid als (ver)koper om eigen keuzes te maken
Zorgt voor een constante dynamiek
Is ook deel van de aantrekkingskracht van VM want altijd nieuwe kansen mogelijk
7
,➔ Open systemen draaien op vrijheid, je kan eigen keuzes maken
➔ Dynamiek: aantrekkingskracht zit hierin want biedt continu nieuwe kansen
1.2. V M MO ETEN DECENTRA A L ZIJN
Geen overkoepelende macht nodig
• Kleine rol voor overheid (>< WS)
• Zo min mogelijk sturing via regels
• Laat ons als ondernemer/ producent maar doen want wij zijn innovatief & flexibel om in te spelen
op de vraag (en worden daar ook voor beloond)
• … en zorgen zo ook voor jobs + welvaartscreatie (link met WS)
➔ Overheid moet zich zo min mogelijk moeien
1.3. V M ZIJN ZEL FREGUL EREND
• Als de vraag verandert dan volgt het aanbod (bijna) altijd en vice versa
• Economische logica zorgt voor automatisch evenwicht
• Economische logica bestaat uit 3 elementen:
1. Open karakter stimuleert de competitie
2. Via uitdrukken waarde v elke transactie in geld (taal & reductie)
3. Via continu streven naar winst/ efficiëntie in onze 2 rollen
1.4. STREV EN NA A R W INST
• Winst = mijn risicopremie als ondernemer
• Monopolie als ideale situatie, maar druk vanuit …
de markt (concurrentie)
consument (wisselende behoeftes + scherpe prijs)
overheid (regulering + fiscaliteit = kosten)
1.4.1. W INSTSTRA TEGIEËN
• Inzetten op kwaliteit
• Diversificatie bv. vele smaakjes aanbieden Cola
• Extra services aanbieden: bv. gratis retourbeleid, langer open
• Reclame en storytelling
• Schaarste gebruiken/ creëren
• Spelen op kwantiteit van G&D -> dumping v grote volumes (tegen lage prijs) -> super veel proberen
verkopen aan lage prijs om zo winst te maken bv. primark, Action
• Nieuwe markten aanboren bv. nieuwe doelgroepen aanspreken, nieuwe regio’s/landen (fusies,
overnames bv.META)
• Efficiëntie-oef maken (minder geld uitgeven) -> productiviteit opkrikken (technologie/ human
capital) bv. Mcdo met bestelplakkaten, banken hebben amper nog loketten of filialen in kleine
gemeenten + loonkosten laag houden (ontslag, arbeidsvoorwaarden..), delokaliseren (bedrijf in
ander land vestigen om goedkoper te zijn bv. filialen in Azië die goedkoper kleren maakt)
8
, Bv. Stella die alcoholvrij bier op de markt brengt om een ander doelpubliek te bereiken
Bv. Trappist -> paters creëren bewust schaarste zodat ze prijs hoog kunnen maken en mensen denken dat
ze iets exclusief kopen
Bv. Apple -> geen nieuwe updates bij oude Iphones, waardoor je nieuwe moet kopen
1.4.2. CA SES EXA MEN
• Bouwstenen VME + economische logica
• Winststrategieën
• 7-tal discussies/ uitdagingen/ bijsturingen rond VME
2. V O EDING RO ND P O L ITISERENDE P RA KTIJKEN RO ND V ME
2.1. W IE TEMT HET SP O O K V A N HET NEO L IBERA L ISME?
Economie en winststrategieën zijn overal!!
Voorbeelden:
• Reclame borden overal, black Friday deals,
• Sao Paolo heeft alle reclame in openbare ruimte, straatbeelden verboden
• Stadsontwikkeling -> private ondernemers
• Omgekeerde logica -> moeten bijbetalen om geen reclame te krijgen bv. youtube, spotify… of
meer betalen voor grote plaatsje op de camping
2.2. HO E V ER GA A N W E IN TO EP A SSEN ECO NO MISCHE L O GICA ?
• Openbaar vervoer (UK - cherry picking)
• Watervoorziening + stranden (Italië)
• Entertainment vs. cultureel erfgoed vs. natuurdomeinen (publieke ruimte ‘kapen’)
Voorbeelden:
Is openbaar vervoer verantw vd overheid of private sector bv. in UK kan je kiezen tss verschillende lijnen en
treinen van andere bedrijven, tss grote lijnen loopt dit goed want winstgevend, bij kleinere stations
moeilijker want niet veel mensen gebruiken deze lijn -> gevolg, heel weinig treinen naar lokale stations.
Cherry picking, enkel de mooiste en beste kersen eruit kiezen en rest laten liggen
Watervoorziening Italië -> privaat bedrijf beheert watervoorziening , 10jaar later nam overheid het terug in
handen omdat het niet goed onderhouden werd
Stranden -> in delen Italië moet je betalen om op strand te kunnen omdat dit in bezit is v private bedrijven
Entertainment -> bv. Ghelamco arena die nu Planet group noemt, Sportaleis dat nu AFAS dome heet…
bepaald door de private investeerders, bij cultureel erfgoed zelfde, ze gaan in zee met grote merken bv.
Gucci, Prada… die gebouw restaureren en in ruil exclusieve modeshows etc erin kunnen organiseren
Natuurdomeinen -> naam sponsors bij natuurdomein zetten om te laten zien wie het onderhoud..
Publieke ruimte kapen -> overal reclames, vb. New York vs Sao Paolo
2.2.1. GEV A NGENISW EZEN A L S BIG BUISINESS
9
Universiteit Gent
Lies Poppe
2025-2026
, SOCIAAL WERK & SOCIAAL BELEID
H1: POLITISEREN: EERSTE BEGRIPSAFBAKENING
1. DO EL STEL L INGEN CURSUS
• Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
• Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
• Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
• Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tss meerdere dimensies bekijken
➔ 3 grote blokken/structuren die onze open sl vormen: welvaartsstaat, vrijemarktsysteem en liberale
democratie
➔ Inzichten verwerven om deze structuren in te vullen/ mee aan de slag te gaan
2. P O L ITISERENDE P RA KTIJKEN
Politiserende praktijken = alle praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe we de
samenleving inrichten
➔ 3 belangrijke elementen: publiek gaan, meningsverschil
1.1. P UBL IEK
• We nemen heel uiteenlopende rollen op
• Telkens kansen om uit de eigen cocon te stappen
In contact treden/ ontmoeten
Zich (leren) verhouden tot wie anders is/ denkt/ handelt
• Denken in gradaties van publiek gaan want heldere grens trekken, is een illusie
Op wie hebben beslissingen/ acties impact?
→ beslissingen op verschillende niveaus hebben een andere
invloed
Voorbeeld: je vindt klimaatverandering belangrijk en maakt in je eigen leven de keuze om geen vlees meer
te eten, niet meer te vliegen… (micro), van hieruit kan je stap zetten naar meso. Je wil bv. dat het
klimaataspect ook in je jeugdbeweging geïntegreerd wordt door bv. geen plastic bekers meer te gebruiken .
op macro niveau kan je dan bv ook kijken hoe er bepaalde maatregelen genomen kunnen worden om bv de
plasticconsumptie te beperken. Dit is wel moeilijker te bereiken.
Voorbeeld: je bent eerstelijnswerker op OCMW en hebt een client die een leefloon wil, je kan dan gaan
kijken welke rechten deze persoon heeft en hoe je die kan ondersteunen. Je maakt een verschil voor 1
persoon. Op meso niveau kan je kijken vanuit individuele ervaringen hoe je op teamvergaderingen naar
leidinggevenden kan aangeven dat er een bepaalde groep is met een problematiek die fel instromen in
organisatie en hoe je hier in de organisatie een beter beleid voor kan ontwikkelen. Op macroniveau kan je
de lokale beleidsmakers sensibiliseren, beïnvloeden dat er dingen moeten veranderen. Zij bepalen de
contouren waarin je moet werken, als je deze kan aanpassen, kan je tot een ander verhaal komen.
1
,1.2. MENINGSV ERSCHIL
• Zichtbaar maken van wat volgens mij logisch/ waardevol/ … is
Via taal en/ of gedrag en acties
• Communicatief proces -> aanleiding tot ‘strijd’
Keuzes aanreiken & knopen doorhakken (A>B)
Openbreken ‘consensus’ rond praktijken & logica’s
1.3. BA L A NCEREN TUSSEN EEN NO O DZA KEL IJK MENINGSV ERSCHIL EN GEV A A R O P
P O L A RISERING & CUL TIV EREN V IJA NDBEEL D
• We zoeken een antwoord op normatieve vraagstukken … maar die kunnen nooit ‘af’ of ‘juist’ zijn
• Politiseren is geen checklist, wel een mindset die we telkens opnieuw moeten toepassen
Willen > kunnen
Gelijk hebben vs. gelijk krijgen
3. HO E W E DE SA MENL EV ING INRICHTEN
• Elk individu streeft naar vrijheid om het eigen leven in te richten
• Maar dat doen we nooit vanaf een wit blad of volledig op eigen kracht
• Belang van collectieve structuren & afspraken
Creëren bedding waarin we als vrije individuen kunnen floreren
Onze indiv bijdrage is vaak essentieel om die structuren te bouwen en in stand te houden
3.1. GEMEENSCHA P SV O RMIN G
• Politiseren gaat over de vraag naar de op dat moment wenselijke en haalbare verhouding tussen
Individu (I) & Gemeenschap (G)
Op welke steun of kansen kunnen individuen rekenen vanuit de gemeenschap?
Wat verwachten we dan als G van elk I als tegenprestatie of bijdrage om die collectieve
structuren te bouwen of onderhouden?
Smeden van een vorm van eenheid in verscheidenheid
➔ wat kan de gemeenschap verwachten voor de steun die ze bieden?
➔ Voorbeeld inburgering: nieuwkomers die zich willen vestigen in onze gemeenschap de kans bieden
om zich aan te passen en vorm te geven aan wat we belangrijk vinden. Dit is geen eenrichtingsverhaal.
We bieden steun aan deze mensen om hier te wonen, maar verwachten dat ze zich integreren
➔ Voorbeeld; Ugent als gemeenschap, merchandise, trots zijn om Ugenter te zijn… was vroeger meer
aanwezig dan nu, rector De Sutter wil hier meer op inzetten
2
,4. DE O P EN SA MENL EV ING A L S KA DER
4.1. DE P A RA DO X V A N V ERBINDING EN V ERSCHIL
• Twee idealen als stip aan de horizon
Gelijkheid
Geen indeling tussen A, B, C, … burgers
• Vrijheid
Recht op zelfontplooiing
Elk I heeft de drang om het eigen leven vorm te geven
• Maar … we vertrekken niet van een wit blad
• Schaarste o.w.v. persoonlijke kenmerken, talenten en gebreken, omgeving waarin men leeft/
opgroeit, …
• Diversiteit als een gegeven …
Elk vrij individu maakt altijd eigen voorkeuren, opvattingen, … zichtbaar en ‘neemt ruimte in’
Etniciteit, taal, religie, gender, job, levensstijl, …
• We kunnen niet van anderen (of van onze verschillen) weglopen o.w.v. onze ‘need to belong’
‘Geprogrammeerd’ om relaties op te bouwen
Opgaan in een massa + fysieke veiligheid in groep
Gevaar op escalatie/ onenigheid/ frustratie/ … want we zijn het niet noodzakelijk altijd eens
4.2. UITV INDING V A N HET SO CIA A L CO NTRA CT
• We streven zowel naar eenheid (G) als naar ruimte voor verscheidenheid (I)
• Dubbele ‘oplossing’ voor die paradox
Stap 1: Scheiding tussen publieke en private sfeer
Stap 2: De roep om collectieve autoriteit (CA)
Het antwoord op individueel probleem gesitueerd op het collectieve niveau
4.2.1. O P SP L ITSING P UBL IEKE V S P RIV A TE
• Private sfeer
Eigen keuzes & voorkeuren –zonder (veel) inmenging
• Publieke sfeer
Ontmoeting tussen burgers + basis dialoog/ inleving
Diverse ‘plaatsen’/ momenten + wisselende constellatie
Als gedeelde en vooral ook neutrale handelingsruimtes waarop niemand in principe volledig
beslag kan leggen
4.2.2. DE RO EP O M (CO L L ECTIEV E) A UTO RITEIT
• Ontmoeten’ in publieke ruimte leidt niet automatisch tot begrip of constructieve dialoog
• Middel: Centraliseren van macht
‘overheid’ treedt op in naam algemeen belang door spelregels op te leggen EN af te dwingen
Met geweldsmonopolie
3
, • Doel: Stabiliteit garanderen
Fysieke veiligheid + eigendomsrechten
Chaos vermijden + recht van de sterkste/ oog om oog
… want pas dan ruimte voor individuele vrijheid
4.2.3. W IE IS DE UITV ERKO RENE?
4.3. P IJL ERS
• Open SL = voorlopig eindpunt van zoektocht naar collectieve bedding
Invullen materiële behoeften en creëren van kansen en welvaart
Garanderen van fysieke, materiële, psychische, … bestaanszekerheid via herverdeling
Ruimte voor inspraak en zoeken naar draagvlak voor collectieve beslissingen + bijkomende
bescherming individuele rechten/ vrijheden
4.3.1. P O P P ER A L S GRO NDL EGGER
• Reactie op totalitaire regime van de Nazi’s & Stalin
• Besef dat er in de moderne wereld voortdurend aanpassingen nodig/ mogelijk zijn
• Niet wie regeert is belangrijk, wel mogelijkheid om andere bestuurders vreedzaam aan het roer te
krijgen
• Keuzes maken die aan kritiek/ tegenmacht kunnen worden blootgesteld
• Mens is de motor van de economie en de vooruitgang
• Respect voor individuele vrijheid gaat hand in hand met een streven naar sociale
rechtvaardigheid
4.3.2. W EL V A A RTSSTA A T A L S UITGA NGSP UNT IN SW
• Maar pas volledig te begrijpen in samenhang met VME + LIBDEM (ecosystemische kijk)
• WS = collectiviseren van reeks individuele risico’s om elk menswaardig bestaan te garanderen
De G stelt zich mee borg voor alle I
Grote en proactieve rol voor overheid als CA
Dubbele invulling van streven naar gelijkheid
Problematiseren van ongelijke kansen (startpositie) en/ of streven naar gelijke uitkomsten
Zie bvb. onderwijs/ kinderopvang
4
,4.3.3. 5 BO UW STENEN O M DE W S TE BEGRIJP EN
1. Solidariteit
2. Sociale grondrechten Morele principes
--------------------------------------------------
3. Sociale verzekeringen
4. Sociale bijstand Collectieve systemen
5. Sociale voorzieningen
1. SOLIDARITEIT
• Warme of tweezijdige solidariteit
• Maar ook afspraken/ formele regels nodig rond koude solidariteit
Alle handelingen en bijdragen die ten goede komen aan anderen …
… zonder dat men de zekerheid heeft ooit eenzelfde bedrag of tegenprestatie te mogen
ontvangen
1 collectieve pot middelen met verplichte bijdrage i.f.v. herverdeling
2. SOCIALE GRONDRECHTEN ALS KADER
Wat is de finaliteit van de geboden steun in WS
Sociale orde handhaven/ honger of chaos vermijden
Arbeidsmarktkwalificatie & bescherming koopkracht (VME)
Menselijke waardigheid →wat heeft individu nodig om het eigen leven volwaardig op te bouwen
Minimale vs. Maximale invulling van sociale grondrechten
3. SOCIALE VERZEKERINGEN
Vanuit onzekerheid/ angst … ‘It could happen to me’
Sociale verzekeringen draaien op wederkerigheid
5
,4. SOCIALE BIJSTAND
• Bijkomend/ onderste vangnet voor wie uit boot valt binnen klassieke pijlers sociale zekerheid
rond vervangingsinkomen
Leefloon IGO
• Inkomensgarantie + koppeling aan bijkomende vormen van begeleiding & toegang tot sociale
tarieven … maar ook steeds meer wederkerigheid …
• Onderste vangnet … daarna rest enkel de straat of pure liefdadigheid …
• Vrij beperkt in cijfers … maar symbolisch beladen
• Hangmat vs. trampoline/ duwtje in de rug
• Wat met de eigen verdienste – zie ontkoppeling van eerdere arbeidsmarktprestaties
• Toegang tot leefloon voor diverse categorieën van nieuwkomers? Vanaf wanneer is er sprake van
een volwaardig lidmaatschap van ‘onze’ G?
➔ Zie ppt voor cijfers leefloon
5. SOCIALE VOORZIENINGEN
• Onderwijs (12.000 > 1000)
• Gezondheidszorg + GGZ
• Sociale huisvesting
• Personen met beperking
• Kinderopvang
• Arbeidsbemiddeling
• Cultuur/ sport/ …
Maar: discussie over kerntaken owv hoge kostprijs
6
,4.4. O NV ERV UL DE BEL O FTES
• Veelbelovend maar ook fragiel model
• Complementariteit + verstoord evenwicht tussen pijlers?
• Wat zijn oorzaken van onbehagen?
• Open SL is doelbewuste keuze i.p.v. historische
wetmatigheid
Er bestaat geen blauwdruk
Nooit ‘af’ - maatschappelijke omstandigheden en
individuele noden/ voorkeuren zijn constant in evolutie …
Gevaar op erosie + langzame afbouw/ verval
Bijsturen (zelfs wanneer het nog relatief goed gaat) om wet van de remmende voorsprong te
vermijden
4.4.1. L INK MET SW
• Vanuit cruciale rol in WS ook uitwaaieren naar structuren en logica’s @ liberale democratie en vrije
markt economie
• Smeden van kleine en poreuze verbindingen via politiserende praktijken - als smeerolie in radarwerk
van de open SL
Met respect voor individuele rechten en vrijheden
Maar ook voldoende aandacht voor processen van gemeenschapsvorming
H2: DE VRIJE MARKT & ECONOMISCHE LOGICA
1. INL EIDING
Bouwstenen Vrije Markt Economie (VME) → inzicht in structuren & logica’s open sl
Uitdagingen voor en bijsturing van VME → inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken
• Individueel probleem: we hebben al 1001 behoeften en talenten
• VM als fysieke/ virtuele plaatsen waar V&A naar G&D elkaar kruisen (collectief systeem)
• We betreden zelf continu markten of creëren er door 2 rollen op te nemen
➔ Vrije markten zijn alle plaatsen waar vraag en aanbod naar goederen en diensten elkaar kruisen
➔ Collectieve oplossing waar mensen iets met elkaar doen
➔ Collectieve opl om indiv behoeften te vervullen
➔ We zijn zowel producent als consument
1.1. V M ZIJN O P EN SYSTEMEN
• Voor elke (im)materiële behoefte ontwikkelt zich een markt
Aantal uitzonderingen bv. geen drugshandel/ orgaanhandel, illegale goederen…
Beschermde titels -> je kan je niet zomaar onder bep titels in de markt begeven bv. je kan niet
zomaar zeggen dat je arts bent
• Veel vrijheid als (ver)koper om eigen keuzes te maken
Zorgt voor een constante dynamiek
Is ook deel van de aantrekkingskracht van VM want altijd nieuwe kansen mogelijk
7
,➔ Open systemen draaien op vrijheid, je kan eigen keuzes maken
➔ Dynamiek: aantrekkingskracht zit hierin want biedt continu nieuwe kansen
1.2. V M MO ETEN DECENTRA A L ZIJN
Geen overkoepelende macht nodig
• Kleine rol voor overheid (>< WS)
• Zo min mogelijk sturing via regels
• Laat ons als ondernemer/ producent maar doen want wij zijn innovatief & flexibel om in te spelen
op de vraag (en worden daar ook voor beloond)
• … en zorgen zo ook voor jobs + welvaartscreatie (link met WS)
➔ Overheid moet zich zo min mogelijk moeien
1.3. V M ZIJN ZEL FREGUL EREND
• Als de vraag verandert dan volgt het aanbod (bijna) altijd en vice versa
• Economische logica zorgt voor automatisch evenwicht
• Economische logica bestaat uit 3 elementen:
1. Open karakter stimuleert de competitie
2. Via uitdrukken waarde v elke transactie in geld (taal & reductie)
3. Via continu streven naar winst/ efficiëntie in onze 2 rollen
1.4. STREV EN NA A R W INST
• Winst = mijn risicopremie als ondernemer
• Monopolie als ideale situatie, maar druk vanuit …
de markt (concurrentie)
consument (wisselende behoeftes + scherpe prijs)
overheid (regulering + fiscaliteit = kosten)
1.4.1. W INSTSTRA TEGIEËN
• Inzetten op kwaliteit
• Diversificatie bv. vele smaakjes aanbieden Cola
• Extra services aanbieden: bv. gratis retourbeleid, langer open
• Reclame en storytelling
• Schaarste gebruiken/ creëren
• Spelen op kwantiteit van G&D -> dumping v grote volumes (tegen lage prijs) -> super veel proberen
verkopen aan lage prijs om zo winst te maken bv. primark, Action
• Nieuwe markten aanboren bv. nieuwe doelgroepen aanspreken, nieuwe regio’s/landen (fusies,
overnames bv.META)
• Efficiëntie-oef maken (minder geld uitgeven) -> productiviteit opkrikken (technologie/ human
capital) bv. Mcdo met bestelplakkaten, banken hebben amper nog loketten of filialen in kleine
gemeenten + loonkosten laag houden (ontslag, arbeidsvoorwaarden..), delokaliseren (bedrijf in
ander land vestigen om goedkoper te zijn bv. filialen in Azië die goedkoper kleren maakt)
8
, Bv. Stella die alcoholvrij bier op de markt brengt om een ander doelpubliek te bereiken
Bv. Trappist -> paters creëren bewust schaarste zodat ze prijs hoog kunnen maken en mensen denken dat
ze iets exclusief kopen
Bv. Apple -> geen nieuwe updates bij oude Iphones, waardoor je nieuwe moet kopen
1.4.2. CA SES EXA MEN
• Bouwstenen VME + economische logica
• Winststrategieën
• 7-tal discussies/ uitdagingen/ bijsturingen rond VME
2. V O EDING RO ND P O L ITISERENDE P RA KTIJKEN RO ND V ME
2.1. W IE TEMT HET SP O O K V A N HET NEO L IBERA L ISME?
Economie en winststrategieën zijn overal!!
Voorbeelden:
• Reclame borden overal, black Friday deals,
• Sao Paolo heeft alle reclame in openbare ruimte, straatbeelden verboden
• Stadsontwikkeling -> private ondernemers
• Omgekeerde logica -> moeten bijbetalen om geen reclame te krijgen bv. youtube, spotify… of
meer betalen voor grote plaatsje op de camping
2.2. HO E V ER GA A N W E IN TO EP A SSEN ECO NO MISCHE L O GICA ?
• Openbaar vervoer (UK - cherry picking)
• Watervoorziening + stranden (Italië)
• Entertainment vs. cultureel erfgoed vs. natuurdomeinen (publieke ruimte ‘kapen’)
Voorbeelden:
Is openbaar vervoer verantw vd overheid of private sector bv. in UK kan je kiezen tss verschillende lijnen en
treinen van andere bedrijven, tss grote lijnen loopt dit goed want winstgevend, bij kleinere stations
moeilijker want niet veel mensen gebruiken deze lijn -> gevolg, heel weinig treinen naar lokale stations.
Cherry picking, enkel de mooiste en beste kersen eruit kiezen en rest laten liggen
Watervoorziening Italië -> privaat bedrijf beheert watervoorziening , 10jaar later nam overheid het terug in
handen omdat het niet goed onderhouden werd
Stranden -> in delen Italië moet je betalen om op strand te kunnen omdat dit in bezit is v private bedrijven
Entertainment -> bv. Ghelamco arena die nu Planet group noemt, Sportaleis dat nu AFAS dome heet…
bepaald door de private investeerders, bij cultureel erfgoed zelfde, ze gaan in zee met grote merken bv.
Gucci, Prada… die gebouw restaureren en in ruil exclusieve modeshows etc erin kunnen organiseren
Natuurdomeinen -> naam sponsors bij natuurdomein zetten om te laten zien wie het onderhoud..
Publieke ruimte kapen -> overal reclames, vb. New York vs Sao Paolo
2.2.1. GEV A NGENISW EZEN A L S BIG BUISINESS
9
