KWALITEIT VAN LEVEN BIJ MENSEN MET EEN
BEPERKING
Deel 1: verstandelijke beperking
TERMINOLOGIE
• Uitgangspunt: terminologie weerspiegelt de kijk op mensen.
• Vlaanderen en Nederland (vroeger en nu) : personen met een ‘verstandelijke
beperking’ en niet ‘personen met een mentale handicap’. Waarom?
• Omringende landen:
– Fr: Handicap mental, Déficience intellectuele
– UK: Learning disabilities
– VS & Canada: People with Intellectual and Developmental disabilities
HOOFDSTUK 1: DE ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
HET CONCEPT PARADIGMA
Paradigma = een gemeenschappelijk referentiekader / gedachtegoed dat ons denken
en handelen richting geeft
Hangt nauw samen met waarden en normen die op dat moment in de
samenleving circuleren
• Als de visie verandert, weerspiegelt zich dat ook in een nieuw vakjargon
• Als de visie verandert, zie je dit ook in een soort ondersteuning die men geeft
Paradigmashift = verschuiving naar een nieuw paradigma
defect ontwikkeling burgerschap
Defectparadigma
• Cliënt weg van de samenleving
• Minder validen werden apart gezet in voorzieningen, georganiseerd als een
ziekenhuismodel
de beperking werd gezien als een ziekte of stoornis
• Meer afgelegen in de bossen in een dorp, weg van de maatschappij => defect-
visie (gaat eer langzaamaan uit)
• Naamgeving: debielen, imbecielen, idioten
• Familie kwam sporadisch op bezoek en werd niet betrokken bij de
behandelingen
• Defect = focus op wat ze niet kunnen
Pagina 1 van 101
,Ontwikkeling
• Ze mogen al bij de samenleving komen maar ze moeten zich integreren in de
samenleving, ze moeten zichzelf aanpassen aan de samenleving
• Ze moeten zelf de vaardigheden leren die ze nodig hebben om te ontwikkelen in
de samenleving
• Ontwikkelingsdenken staat centraal: mensen met beperking kunnen ook leren
en zich verder ontwikkelen
• : mentaal gehandicapten, minder-validen, andersvaliden
• Netwerk beperkte rol, professionals belangrijke rol
• Normalisatie: een zo ‘normaal’ mogelijk leven leiden
• Afbouwen van grote afgelegen voorzieningen
Burgerschapsparadigma
• Iedereen moet kunnen deelnemen aan de samenleving
• Iedereen evenveel rechten, Iedereen krijgt een plaats
• Naamgeving: personen met verstandelijke beperking
• Netwerk krijgt duidelijke plaats, gelijkwaardige samenwerkingsrelatie
MAAR mensen met een ernstige verstandelijke beperking kunnen niet zomaar in
onze samenleving
De samenleving is niet zo vrij als we denken er is nog vaak sprake van
discriminatie
Verstandelijke beperking in Uganda:
• Mercy Killing
1) Hoe is de visie op kinderen met een beperking?
Als ze hun kinderen vermoorden, sparen ze zichzelf van zorgen. Ze hebben
geen toegang tot gepaste hulp
2) Wat houdt ‘mercy killing’ in?
Kinderen met een beperking worden gedood door de ouders om het kind te
verlossen van de beperking
3) Wat zijn de oorzaken?
Armoede, geen toegang tot hulpverlening
4) Wat beoogt men met de sensibiliseringscampagne?
Ze willen een boodschap brengen naar de gemeenschap, ze willen aantonen
dat zowel de moeder als het kind met een beperking hulp nodig heeft. Ze
willen dat ze de correcte hulp krijgen
5) Tot welk paradigma behoort dit?
Defectmodel, geen bestaansrecht krijgen
Verstandelijke beperking in Noorwegen
Pagina 2 van 101
, • Goed voorbeeld van burgerschapsparadigma
• Veel geld en een goede wet
• Extra financiële bijsteun van de overheid
SELF-ADVOCACY
Advocacy: iemand anders zal de persoon met een beperking vertegenwoordigen en
zijn belangen verdedigen
Self-advocacy: de persoon komt op voor zichzelf of zijn achterban – contesteren
tegen labeling, discriminatie
Twee vormen van self-advocacy:
1) Als middel voor individuele personen om hun mening te geven en beslissingen
te nemen over hun eigen leven
2) Collectieve beweging die strijdt voor de collectieve belangen en rechten van de
groep
> Wereldwijde groepen die voor hun rechten opkomen, verzetten zich
tegen het individuele defectmodel
Vb. People First
ERVARINGSDESKUNDIGHEID
Mensen met een verstandelijke beperking zijn ervaringsdeskundigen in het leven met
een verstandelijke beperking in een complexe samenleving
Inzetten van ervaringskennis kan leiden tot positieve effecten voor..
• Cliënten: gevoel van hoop en zelfvertrouwen, sociaal netwerk breidt uit
• Ervaringsdeskundigen: voldoening en erkenning
• Professionals: kijken vaak anders naar cliënten als mensen met empowerment
Opleiding voor ervaringsdeskundigen
De persoon staat stil bij het benoemen van eigen ervaringen en verwerft inzicht
in eigen ervaring
Volgens 3-stappenmethode:
Stap 1: wat is belangrijk voor mij? Wat werkt voor mij en wat helpt mij vooruit?
Stap 2: inzicht verwerven in de ervaringen van andere mensen
> Wat hebben anderen meegemaakt? Wat is voor hen belangrijk?
Stap 3: ervaringskennis inzetten naar anderen toe
Pagina 3 van 101
, DISABILITY STUDIES
= bestuderen sociale, culturele, politieke, filosofische, juridische
vraagstukken waar mensen met een beperking mee te maken hebben
Sociaal-cultureel perspectief op een handicap sociaal construct dat bepaald
wordt door de samenleving
Thema’s:
• Armoede
• Beperking
• De manier waarop de media mensen met een beperking in beeld brengen
Naast onderzoek neemt het ook een onderwijsopdracht op onder de vorm van het
organiseren van opleidingen, trainingen en studiedagen
Disability studies maakt verschil tussen ‘impairment’ en ‘handicap’
• Impairment: medische beperking, er wordt geformuleerd vanuit individueel-
biologisch perspectief
• Handicap: de samenleving is niet toegankelijk, onderdrukkend en
discriminerend georganiseerd
Pagina 4 van 101
BEPERKING
Deel 1: verstandelijke beperking
TERMINOLOGIE
• Uitgangspunt: terminologie weerspiegelt de kijk op mensen.
• Vlaanderen en Nederland (vroeger en nu) : personen met een ‘verstandelijke
beperking’ en niet ‘personen met een mentale handicap’. Waarom?
• Omringende landen:
– Fr: Handicap mental, Déficience intellectuele
– UK: Learning disabilities
– VS & Canada: People with Intellectual and Developmental disabilities
HOOFDSTUK 1: DE ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
HET CONCEPT PARADIGMA
Paradigma = een gemeenschappelijk referentiekader / gedachtegoed dat ons denken
en handelen richting geeft
Hangt nauw samen met waarden en normen die op dat moment in de
samenleving circuleren
• Als de visie verandert, weerspiegelt zich dat ook in een nieuw vakjargon
• Als de visie verandert, zie je dit ook in een soort ondersteuning die men geeft
Paradigmashift = verschuiving naar een nieuw paradigma
defect ontwikkeling burgerschap
Defectparadigma
• Cliënt weg van de samenleving
• Minder validen werden apart gezet in voorzieningen, georganiseerd als een
ziekenhuismodel
de beperking werd gezien als een ziekte of stoornis
• Meer afgelegen in de bossen in een dorp, weg van de maatschappij => defect-
visie (gaat eer langzaamaan uit)
• Naamgeving: debielen, imbecielen, idioten
• Familie kwam sporadisch op bezoek en werd niet betrokken bij de
behandelingen
• Defect = focus op wat ze niet kunnen
Pagina 1 van 101
,Ontwikkeling
• Ze mogen al bij de samenleving komen maar ze moeten zich integreren in de
samenleving, ze moeten zichzelf aanpassen aan de samenleving
• Ze moeten zelf de vaardigheden leren die ze nodig hebben om te ontwikkelen in
de samenleving
• Ontwikkelingsdenken staat centraal: mensen met beperking kunnen ook leren
en zich verder ontwikkelen
• : mentaal gehandicapten, minder-validen, andersvaliden
• Netwerk beperkte rol, professionals belangrijke rol
• Normalisatie: een zo ‘normaal’ mogelijk leven leiden
• Afbouwen van grote afgelegen voorzieningen
Burgerschapsparadigma
• Iedereen moet kunnen deelnemen aan de samenleving
• Iedereen evenveel rechten, Iedereen krijgt een plaats
• Naamgeving: personen met verstandelijke beperking
• Netwerk krijgt duidelijke plaats, gelijkwaardige samenwerkingsrelatie
MAAR mensen met een ernstige verstandelijke beperking kunnen niet zomaar in
onze samenleving
De samenleving is niet zo vrij als we denken er is nog vaak sprake van
discriminatie
Verstandelijke beperking in Uganda:
• Mercy Killing
1) Hoe is de visie op kinderen met een beperking?
Als ze hun kinderen vermoorden, sparen ze zichzelf van zorgen. Ze hebben
geen toegang tot gepaste hulp
2) Wat houdt ‘mercy killing’ in?
Kinderen met een beperking worden gedood door de ouders om het kind te
verlossen van de beperking
3) Wat zijn de oorzaken?
Armoede, geen toegang tot hulpverlening
4) Wat beoogt men met de sensibiliseringscampagne?
Ze willen een boodschap brengen naar de gemeenschap, ze willen aantonen
dat zowel de moeder als het kind met een beperking hulp nodig heeft. Ze
willen dat ze de correcte hulp krijgen
5) Tot welk paradigma behoort dit?
Defectmodel, geen bestaansrecht krijgen
Verstandelijke beperking in Noorwegen
Pagina 2 van 101
, • Goed voorbeeld van burgerschapsparadigma
• Veel geld en een goede wet
• Extra financiële bijsteun van de overheid
SELF-ADVOCACY
Advocacy: iemand anders zal de persoon met een beperking vertegenwoordigen en
zijn belangen verdedigen
Self-advocacy: de persoon komt op voor zichzelf of zijn achterban – contesteren
tegen labeling, discriminatie
Twee vormen van self-advocacy:
1) Als middel voor individuele personen om hun mening te geven en beslissingen
te nemen over hun eigen leven
2) Collectieve beweging die strijdt voor de collectieve belangen en rechten van de
groep
> Wereldwijde groepen die voor hun rechten opkomen, verzetten zich
tegen het individuele defectmodel
Vb. People First
ERVARINGSDESKUNDIGHEID
Mensen met een verstandelijke beperking zijn ervaringsdeskundigen in het leven met
een verstandelijke beperking in een complexe samenleving
Inzetten van ervaringskennis kan leiden tot positieve effecten voor..
• Cliënten: gevoel van hoop en zelfvertrouwen, sociaal netwerk breidt uit
• Ervaringsdeskundigen: voldoening en erkenning
• Professionals: kijken vaak anders naar cliënten als mensen met empowerment
Opleiding voor ervaringsdeskundigen
De persoon staat stil bij het benoemen van eigen ervaringen en verwerft inzicht
in eigen ervaring
Volgens 3-stappenmethode:
Stap 1: wat is belangrijk voor mij? Wat werkt voor mij en wat helpt mij vooruit?
Stap 2: inzicht verwerven in de ervaringen van andere mensen
> Wat hebben anderen meegemaakt? Wat is voor hen belangrijk?
Stap 3: ervaringskennis inzetten naar anderen toe
Pagina 3 van 101
, DISABILITY STUDIES
= bestuderen sociale, culturele, politieke, filosofische, juridische
vraagstukken waar mensen met een beperking mee te maken hebben
Sociaal-cultureel perspectief op een handicap sociaal construct dat bepaald
wordt door de samenleving
Thema’s:
• Armoede
• Beperking
• De manier waarop de media mensen met een beperking in beeld brengen
Naast onderzoek neemt het ook een onderwijsopdracht op onder de vorm van het
organiseren van opleidingen, trainingen en studiedagen
Disability studies maakt verschil tussen ‘impairment’ en ‘handicap’
• Impairment: medische beperking, er wordt geformuleerd vanuit individueel-
biologisch perspectief
• Handicap: de samenleving is niet toegankelijk, onderdrukkend en
discriminerend georganiseerd
Pagina 4 van 101
