Week 1 Leerdoelen:
1. uitleggen op welke wijze de rechter wettelijke strafbepalingen kan
interpreteren;
1 van de eisen van het legaliteitsbeginsel is de strikte interpretatie. → De rechter is
gebonden aan een strikte wetgebonden interpretatie; maar binnen dat kader kan hij
gebruikmaken van verschillende interpretatiemethoden om een bepaling in een
concrete zaak toe te passen.
verschillende interpretatiemethoden:
➔ grammaticale methode → rechter stemt zijn interpretatie af op de evident uit
de tekst.
➔ wetshistorische methode → interpretatie afstemmen met de bedoeling van
de wetgever tijdens de totstandkoming van deze wet.
➔ wetsystematische interpretatiemethode → rechter stemt zijn interpretatie
af op argumenten die hij ontleent aan het systeem van de regeling waarvan
de bepaling deel uitmaakt. (plaats in het gehele rechtssysteem)
➔ teleologische interpretatiemethode → interpretatie wordt mede ontleend
aan de strekking of de ratio van de bepaling waarin het bestanddeel fungeert.
➔ functionele interpretatie methode → in overeenstemming met de
maatschappelijke functie welke de desbetreffende strafbepaling vervult,
verkrijgt die bepaling een betekenis voor het concrete geval.
Bij het toepassen van de wet kunnen zich verschillende problemen voordoen,
waardoor interpretatie noodzakelijk wordt.
Interpretatieproblemen:
- Verschuivende betekenissen van termen waarvan de wet zich bedient →
feitelijke inhoud van een bepaald woord veranderd. (verbreding van woorden
in de wettekst)
- Verschuivende maatschappelijke opvattingen → kunnen zorgen voor
interpretatievragen ten aanzien van de strafwet.
- Technologische ontwikkelingen → modernisering van de samenleving
waardoor soms een nieuwe betekenis toevoegt aan duidelijke bestanddelen
betekenis.
- Conflicterende rechtsbelangen → Bij concurrende interpretaties wordt
gekozen vor de meest overtuigende redenering in het licht van wat naar het
rechtsgevoel het meest acceptabel is.
, 2. uitleggen welke rol het legaliteitsbeginsel speelt bij de uitleg van
wettelijke strafbepalingen
Alles wat strafbaar is gesteld moet van tevoren in de wet zijn vastgesteld, art. 1 Sr.
Het legaliteitsbeginsel heeft 3 verschillende dimensies:
1. De constitutionele dimensie regelt dat alleen bepaalde staatsorganen
strafrechtelijke bevoegdheden mogen uitoefenen binnen de grenzen van de
wet. Dit voorkomt machtsmisbruik.
2. De rechtsbeschermende dimensie zorgt ervoor dat burgers alleen voor
vooraf vastgelegde strafbare feiten kunnen worden veroordeeld, waardoor
willekeur wordt voorkomen.
3. De generaal-preventieve dimensie heeft een afschrikkende werking:
burgers weten welke handelingen strafbaar zijn en worden ontmoedigd om
misdrijven te plegen. ( derden )
Het legaliteitsbeginsel strekt tot de waarborging van rechtszekerheid, de concrete
vereisten hiervoor zijn:
a. duidelijk geformuleerde delictsomschrijvingen
Lex-certa vereiste → de wet moet duidelijk zijn; duidelijke bestanddelen. Vooral een
eis voor de wetgever om de wetten zo duidelijk mogelijk te verwoorden.
b. strikte interpretatie
De rechter is gebonden aan een strikte wet gebonden interpretatie; maar binnen dat
kader kan hij gebruikmaken van verschillende interpretatiemethoden om een
bepaling in een concrete zaak toe te passen.
c. verbod van analogische wetsinterpretatie
Het verbod van analogische wetsinterpretatie houdt in dat een rechter de strafwet
niet mag uitbreiden naar gevallen die niet expliciet onder de wet vallen. Dit betekent
dat een rechter geen strafbare feiten mag aannemen op basis van een vergelijking
met andere gevallen die wél strafbaar zijn gesteld.
→ Doel hiervan is rechtszekerheid voor burgers, zij moeten immers weten wat wel
strafbaar is en wat niet.
HR Elektriciteit → Soms kan de rechter dmv zeer grammaticale interpretatie van
een delictbestanddeel, dit verbod ontzeilen en toch tot hetzelfde resultaat raken:
strafbaarheid.
d. geschreven strafbepalingen
De gewoonten is geen directe bron van strafrecht, slechts de geschreven wet mag
de bron van strafrecht zijn.
Toch kan gewoonte een aanvullende rol spelen bij de interpretatie van wettelijke
bepalingen, vooral in zaken waarin zorgvuldigheidsnormen en maatschappelijke
gedragsregels een rol spelen, zoals bij culpoze delicten.
, e. verbod van terugwerkende kracht
een nieuwe strafwet niet met terugwerkende kracht mag worden toegepast op feiten
die zijn gepleegd voordat die wet in werking trad.
- sanctienorm gewijzigd → gunstigere situatie geldt
- De wettekst is uitgebreid met een bestanddeel → Voor de vraag of de
veranderde delictsomschrijving in het concrete geval ook een gunstige
bepaling oplevert niet de tenlastegelegde als uitgangspunt moet worden
genomen, maar de feitelijke materiële gedraging zoals deze historisch heeft
plaatsgevonden. Blijkt dan de de historische gedraging ook onder de
gewijzigde situatie te brengen dan is die bepaling dus niet gunstiger en dus
ook niet toepasselijk
- er is een bestanddeel geschrapt uit de wettekst → oude wettekst van
toepassing
- Delictsomschrijving is uitgebreider en de sanctienorm is gunstiger
geworden → splitsing; sanctienorm (wat gunstiger is), uitgebreider (het
bovenstaande )
f. nulla-poena eis
Er mogen geen onbekende straffen noch straffen die het wettelijke maximum
bovengaan worden toegepast.
g. individuen moeten de wet kunnen kennen
omwille van de rechtszekerheid
3. uitleggen op welke wijze het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens van invloed is op de strafbaarheid van gedragingen tijdens
demonstraties;
Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), met name artikel 10
(vrijheid van meningsuiting) en artikel 11 (vrijheid van vergadering en betoging),
beïnvloedt de strafbaarheid van gedragingen tijdens demonstraties doordat het
staten verplicht om demonstraties in beginsel toe te staan en slechts onder strikte
voorwaarden te beperken.
Uit het arrest Kudrevičius t. Litouwen blijkt dat staten demonstraties niet zomaar
strafrechtelijk mogen bestraffen. Strafrechtelijke sancties mogen alleen als:
1. De demonstratie ernstige verstoringen veroorzaakt, zoals langdurige
wegblokkades die het dagelijks leven ontwrichten.
2. Demonstranten zich schuldig maken aan een "reprehensible act", zoals het
opzettelijk creëren van gevaarlijke situaties.
3. De strafmaat proportioneel is en geen chilling effect heeft op toekomstige
demonstraties.
, In Nederland wordt dit zichtbaar in de A12-blokkades van Extinction Rebellion.
Hoewel demonstraties op zich beschermd zijn, werd opruiing tot een
snelwegblokkade als strafbaar gezien omdat het de verkeersveiligheid in gevaar zou
brengen. Dit laat zien hoe het EVRM invloed heeft: het beschermt demonstranten,
maar biedt staten ruimte om strafrechtelijke grenzen te stellen.
4. een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt innemen over de
strafrechtelijke grenzen van het demonstratierecht naar aanleiding van
de voorgeschreven literatuur en rechtspraak en de casus.
Standpunt: Strafrecht moet terughoudend worden ingezet bij
demonstraties
Het demonstratierecht, beschermd door artikel 11 EVRM, mag alleen worden
beperkt als dit noodzakelijk en proportioneel is. Het arrest Kudrevičius t. Litouwen
bevestigt dat vreedzame protesten in principe beschermd zijn, maar dat strafrecht
kan worden ingezet bij bewuste en ernstige ontregeling van het openbare leven.
In Nederland roept de strafrechtelijke aanpak van de A12-blokkades door Extinction
Rebellion vragen op. De massale arrestaties en veroordelingen voor opruiing staan
op gespannen voet met het EVRM en kunnen een chilling effect hebben. De
onevenwichtige handhaving vergeleken met boerenprotesten benadrukt bovendien
een gebrek aan consistentie en rechtsgelijkheid.
Strafrecht moet een laatste redmiddel blijven. Vreedzame demonstranten mogen niet
strafrechtelijk worden vervolgd puur vanwege hun deelname. Alleen bij opzettelijke
en disproportionele ontregeling van de openbare orde is strafrecht geoorloofd, mits
dit niet afschrikwekkend werkt. In de huidige praktijk dreigt strafrecht te snel en
onevenwichtig te worden ingezet, wat het demonstratierecht ondermijnt.
1. uitleggen op welke wijze de rechter wettelijke strafbepalingen kan
interpreteren;
1 van de eisen van het legaliteitsbeginsel is de strikte interpretatie. → De rechter is
gebonden aan een strikte wetgebonden interpretatie; maar binnen dat kader kan hij
gebruikmaken van verschillende interpretatiemethoden om een bepaling in een
concrete zaak toe te passen.
verschillende interpretatiemethoden:
➔ grammaticale methode → rechter stemt zijn interpretatie af op de evident uit
de tekst.
➔ wetshistorische methode → interpretatie afstemmen met de bedoeling van
de wetgever tijdens de totstandkoming van deze wet.
➔ wetsystematische interpretatiemethode → rechter stemt zijn interpretatie
af op argumenten die hij ontleent aan het systeem van de regeling waarvan
de bepaling deel uitmaakt. (plaats in het gehele rechtssysteem)
➔ teleologische interpretatiemethode → interpretatie wordt mede ontleend
aan de strekking of de ratio van de bepaling waarin het bestanddeel fungeert.
➔ functionele interpretatie methode → in overeenstemming met de
maatschappelijke functie welke de desbetreffende strafbepaling vervult,
verkrijgt die bepaling een betekenis voor het concrete geval.
Bij het toepassen van de wet kunnen zich verschillende problemen voordoen,
waardoor interpretatie noodzakelijk wordt.
Interpretatieproblemen:
- Verschuivende betekenissen van termen waarvan de wet zich bedient →
feitelijke inhoud van een bepaald woord veranderd. (verbreding van woorden
in de wettekst)
- Verschuivende maatschappelijke opvattingen → kunnen zorgen voor
interpretatievragen ten aanzien van de strafwet.
- Technologische ontwikkelingen → modernisering van de samenleving
waardoor soms een nieuwe betekenis toevoegt aan duidelijke bestanddelen
betekenis.
- Conflicterende rechtsbelangen → Bij concurrende interpretaties wordt
gekozen vor de meest overtuigende redenering in het licht van wat naar het
rechtsgevoel het meest acceptabel is.
, 2. uitleggen welke rol het legaliteitsbeginsel speelt bij de uitleg van
wettelijke strafbepalingen
Alles wat strafbaar is gesteld moet van tevoren in de wet zijn vastgesteld, art. 1 Sr.
Het legaliteitsbeginsel heeft 3 verschillende dimensies:
1. De constitutionele dimensie regelt dat alleen bepaalde staatsorganen
strafrechtelijke bevoegdheden mogen uitoefenen binnen de grenzen van de
wet. Dit voorkomt machtsmisbruik.
2. De rechtsbeschermende dimensie zorgt ervoor dat burgers alleen voor
vooraf vastgelegde strafbare feiten kunnen worden veroordeeld, waardoor
willekeur wordt voorkomen.
3. De generaal-preventieve dimensie heeft een afschrikkende werking:
burgers weten welke handelingen strafbaar zijn en worden ontmoedigd om
misdrijven te plegen. ( derden )
Het legaliteitsbeginsel strekt tot de waarborging van rechtszekerheid, de concrete
vereisten hiervoor zijn:
a. duidelijk geformuleerde delictsomschrijvingen
Lex-certa vereiste → de wet moet duidelijk zijn; duidelijke bestanddelen. Vooral een
eis voor de wetgever om de wetten zo duidelijk mogelijk te verwoorden.
b. strikte interpretatie
De rechter is gebonden aan een strikte wet gebonden interpretatie; maar binnen dat
kader kan hij gebruikmaken van verschillende interpretatiemethoden om een
bepaling in een concrete zaak toe te passen.
c. verbod van analogische wetsinterpretatie
Het verbod van analogische wetsinterpretatie houdt in dat een rechter de strafwet
niet mag uitbreiden naar gevallen die niet expliciet onder de wet vallen. Dit betekent
dat een rechter geen strafbare feiten mag aannemen op basis van een vergelijking
met andere gevallen die wél strafbaar zijn gesteld.
→ Doel hiervan is rechtszekerheid voor burgers, zij moeten immers weten wat wel
strafbaar is en wat niet.
HR Elektriciteit → Soms kan de rechter dmv zeer grammaticale interpretatie van
een delictbestanddeel, dit verbod ontzeilen en toch tot hetzelfde resultaat raken:
strafbaarheid.
d. geschreven strafbepalingen
De gewoonten is geen directe bron van strafrecht, slechts de geschreven wet mag
de bron van strafrecht zijn.
Toch kan gewoonte een aanvullende rol spelen bij de interpretatie van wettelijke
bepalingen, vooral in zaken waarin zorgvuldigheidsnormen en maatschappelijke
gedragsregels een rol spelen, zoals bij culpoze delicten.
, e. verbod van terugwerkende kracht
een nieuwe strafwet niet met terugwerkende kracht mag worden toegepast op feiten
die zijn gepleegd voordat die wet in werking trad.
- sanctienorm gewijzigd → gunstigere situatie geldt
- De wettekst is uitgebreid met een bestanddeel → Voor de vraag of de
veranderde delictsomschrijving in het concrete geval ook een gunstige
bepaling oplevert niet de tenlastegelegde als uitgangspunt moet worden
genomen, maar de feitelijke materiële gedraging zoals deze historisch heeft
plaatsgevonden. Blijkt dan de de historische gedraging ook onder de
gewijzigde situatie te brengen dan is die bepaling dus niet gunstiger en dus
ook niet toepasselijk
- er is een bestanddeel geschrapt uit de wettekst → oude wettekst van
toepassing
- Delictsomschrijving is uitgebreider en de sanctienorm is gunstiger
geworden → splitsing; sanctienorm (wat gunstiger is), uitgebreider (het
bovenstaande )
f. nulla-poena eis
Er mogen geen onbekende straffen noch straffen die het wettelijke maximum
bovengaan worden toegepast.
g. individuen moeten de wet kunnen kennen
omwille van de rechtszekerheid
3. uitleggen op welke wijze het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens van invloed is op de strafbaarheid van gedragingen tijdens
demonstraties;
Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), met name artikel 10
(vrijheid van meningsuiting) en artikel 11 (vrijheid van vergadering en betoging),
beïnvloedt de strafbaarheid van gedragingen tijdens demonstraties doordat het
staten verplicht om demonstraties in beginsel toe te staan en slechts onder strikte
voorwaarden te beperken.
Uit het arrest Kudrevičius t. Litouwen blijkt dat staten demonstraties niet zomaar
strafrechtelijk mogen bestraffen. Strafrechtelijke sancties mogen alleen als:
1. De demonstratie ernstige verstoringen veroorzaakt, zoals langdurige
wegblokkades die het dagelijks leven ontwrichten.
2. Demonstranten zich schuldig maken aan een "reprehensible act", zoals het
opzettelijk creëren van gevaarlijke situaties.
3. De strafmaat proportioneel is en geen chilling effect heeft op toekomstige
demonstraties.
, In Nederland wordt dit zichtbaar in de A12-blokkades van Extinction Rebellion.
Hoewel demonstraties op zich beschermd zijn, werd opruiing tot een
snelwegblokkade als strafbaar gezien omdat het de verkeersveiligheid in gevaar zou
brengen. Dit laat zien hoe het EVRM invloed heeft: het beschermt demonstranten,
maar biedt staten ruimte om strafrechtelijke grenzen te stellen.
4. een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt innemen over de
strafrechtelijke grenzen van het demonstratierecht naar aanleiding van
de voorgeschreven literatuur en rechtspraak en de casus.
Standpunt: Strafrecht moet terughoudend worden ingezet bij
demonstraties
Het demonstratierecht, beschermd door artikel 11 EVRM, mag alleen worden
beperkt als dit noodzakelijk en proportioneel is. Het arrest Kudrevičius t. Litouwen
bevestigt dat vreedzame protesten in principe beschermd zijn, maar dat strafrecht
kan worden ingezet bij bewuste en ernstige ontregeling van het openbare leven.
In Nederland roept de strafrechtelijke aanpak van de A12-blokkades door Extinction
Rebellion vragen op. De massale arrestaties en veroordelingen voor opruiing staan
op gespannen voet met het EVRM en kunnen een chilling effect hebben. De
onevenwichtige handhaving vergeleken met boerenprotesten benadrukt bovendien
een gebrek aan consistentie en rechtsgelijkheid.
Strafrecht moet een laatste redmiddel blijven. Vreedzame demonstranten mogen niet
strafrechtelijk worden vervolgd puur vanwege hun deelname. Alleen bij opzettelijke
en disproportionele ontregeling van de openbare orde is strafrecht geoorloofd, mits
dit niet afschrikwekkend werkt. In de huidige praktijk dreigt strafrecht te snel en
onevenwichtig te worden ingezet, wat het demonstratierecht ondermijnt.
