PSYCHODYNAMISCHE 2024-2025
PROF. DR. E. CEUPPENS
1STE MASTER KLINISCHE PSYCHOLOGIE VUB
1
,Inhoud
1. Psychoanalyse .......................................................................................................................8
1.1 Waarom psychotherapie....................................................................................................8
1.1.1 Stepped Care .............................................................................................................8
1.1.2 Dodobird verdict ........................................................................................................9
1.1.3 Waarom psychodynamische therapie? ....................................................................... 10
1.2 Psychodynamische Therapie ............................................................................................ 10
1.3 (Hoe) werkt het .............................................................................................................. 12
1.3.1 Artikel Shedler ......................................................................................................... 12
1.4 Praktijkvoorbeelden ........................................................................................................ 13
1.5 Grondleggers ................................................................................................................ 13
1.6 Aanpak somatische symptoomstoornissen ........................................................................ 14
2. Basisassumpties Psychodynamische Therapie .......................................................................... 15
2.1 Basisassumpties ............................................................................................................. 15
2.1.1 Verdringing.............................................................................................................. 17
2.2 Hoe werkt psychodynamische therapie: Basisprincipes ........................................................ 19
2.2.1 Misvattingen ............................................................................................................ 19
2.2.2 Voorbeelden ............................................................................................................ 19
2.2.3 Basisprincipes Psychodynamische Therapie ................................................................. 20
2.2.4 Onderscheidende technische kenmerken ................................................................... 20
2.3 Gemeenschappelijke en onderscheidende kenmerken van psychoanalytische behandelingen . 20
2.4 Samenvatting film .......................................................................................................... 21
3. Het onderbewuste ............................................................................................................... 22
3.1 Inleiding Freud ............................................................................................................... 22
4. Drie Abhandlungen zur Sexualtheorie ............................................................................. 24
3.2 De Deeltheorieën ........................................................................................................... 27
3.2.1 Driftpsychologie ....................................................................................................... 28
3.3 Een zoekende Freud........................................................................................................ 30
3.3.1 Affecttraumatheorie ................................................................................................. 31
3.3.2 Eerste topografie ...................................................................................................... 36
4.3.3 Tweede topografie: het structurele model (id, ego, superego) ........................................ 44
4. Objectrelationele theorie ...................................................................................................... 46
4.1 In de behandeling ........................................................................................................... 48
4.2 Anna Freud .................................................................................................................... 50
4.2.1 Kernconcepten uit klassieke psychoanalytische theorie ................................................. 50
2
, 4.2.2 De 8 stappen in de ontwikkelingslijn ........................................................................... 52
4.2 Margaret Mahler ..................................................................................................... 55
4.3.1 Uiteenzetting separatie-individuatieproces .................................................................. 57
5.4 Samenvattend: A. Freud VS M.Mhaler ............................................................................... 58
5. Vervolg objectrelationele theorie ........................................................................................... 59
5.1 Terugblik ....................................................................................................................... 60
5.2 Melanie Klein ................................................................................................................. 60
5.2.1 Phantasy ................................................................................................................. 61
Waarom deze regulatie beperkt lukt? ................................................................................. 62
5.2.3 Hanna Segal............................................................................................................. 63
5.2.4 Nijd en dankbaarheid ................................................................................................ 63
Voor de Kleinianen is de doodsdrift fundamenteel, en nijd (envy) is een uitdrukking daarvan. ..... 63
Een zekere mate van agressie is normaal en noodzakelijk voor zelfbehoud:................................ 64
5.2.5 Patiënt visie bij Klein ................................................................................................. 65
5.2.6 Paranoïd-schizoïde en depressieve positie ................................................................... 65
Naarmate: .......................................................................................................................... 67
5.2.7 Projectieve identificatie ............................................................................................. 67
BETEKENIS .................................................................................................................... 67
5.3 Bion .............................................................................................................................. 70
5.3.1 Learning from experience .......................................................................................... 70
5.3.2 Elementen............................................................................................................... 70
5.4 Winnicot ....................................................................................................................... 72
5.4.1 Historiek ................................................................................................................. 72
5.4.2 Visie ....................................................................................................................... 72
Geen model van driftbevrediging of frustratie ..................................................................... 72
Filmische voorbeelden ................................................................................................ 73
5.5 Michael Balint ................................................................................................................ 75
5.5.1 Kernideeën .............................................................................................................. 75
5.5.2 Basic Fault ............................................................................................................... 75
OVERZICHT ...................................................................................................................... 76
6. Zelfpsychologie.................................................................................................................... 77
............................................................................................................................................. 77
6.1 Kohut ............................................................................................................................ 79
6.1.1 Narcistische persoonlijkheidsstoornis .......................................................................... 80
6.1.2 Zelfobjecten ............................................................................................................ 81
3
, 6.1.3 Normaal vs pathologisch narcisme.............................................................................. 82
6.1.4 Stoornissen van het zelf ............................................................................................ 85
6.1.5 Pathologische vormen van het zelf.............................................................................. 86
6.1.6 Afsluiting narcisme ................................................................................................... 88
6.2 Kernberg ....................................................................................................................... 89
6.2.1 Innerlijke structuur ................................................................................................... 90
6.2.2 Ontwikkelingsfases ................................................................................................... 91
6.2.3 Gezonde persoonlijkheid ........................................................................................... 92
6.2.4 Structurele pathologie .............................................................................................. 92
6.2.6 Mentaal functioneren ............................................................................................... 96
7. Complex Trauma .................................................................................................................. 99
7.1 Inleiding ........................................................................................................................ 99
7.2 Een ontwikkelingsgericht kader ........................................................................................ 99
7.3 Complex trauma en mentale gezondheidsnoden .............................................................. 100
7.3.1 Definitie complex trauma Trauma = gebeurtenis zo ingrijpend dat het de
verwerkingscapaciteiten van een persoon overschrijdt ....................................................... 100
7.3.2 Impact van complex trauma op de ontwikkeling ......................................................... 104
7.4 Impact van complex trauma op primaire zorgfiguren & het netwerk .................................... 107
7.4.1 Diverse en complexe mentale gezondheidsnoden ....................................................... 107
7.5 Basisveronderstellingen van psychodynamisch behandelmodel voor complex trauma ........... 108
7.5.1 Mentaliserende relaties faciliteren het herstel van complex trauma .............................. 108
7.5.2 Interventies op proces en inhoudsniveau................................................................... 108
7.5.3 Spel en speelsheid als basis van herstel ..................................................................... 109
7.6 Therapeutisch werk met complex getraumatiseerde kinderen en hun context ...................... 111
7.6.1 Domeinen van therapeutisch intervenieren ............................................................... 112
8. Interactioneel model: het gehechtheidsmodel ....................................................................... 117
8.1 Bowlby: Hechting en Onbewuste innerlijke werkingsmodellen ............................................ 118
8.1.1 Onbewuste innerlijke werkingsmodellen ................................................................... 119
8.1.2 Behandeling .......................................................................................................... 119
8.1.3 Gehechtheidsstijlen ................................................................................................ 120
8.1.4 Onveilige hechting .................................................................................................. 121
8.1.5 Classificantie .......................................................................................................... 122
8.2 Stern........................................................................................................................... 122
8.2.1 Ontwikkeling van het zelf ......................................................................................... 122
8.2.2 Belangrijke concepten voor therapie ......................................................................... 123
8.3 Fonagy: Intergratie en onderzoek ................................................................................... 126
4