Samen school maken
Inhoudsopgave
Inleiding samen school maken........................................................................3
1 Thema 1: bruggen bouwen voor gelijke onderwijskansen..............................4
1.1 Ongelijkheid en sociale uitsluiting.............................................................................4
1.1.1 Probleemanalyse................................................................................................. 4
1.1.1.1 Privilege walk............................................................................................... 4
1.1.2 Oorzaken............................................................................................................. 5
1.1.2.1 Ongelijke kansen.......................................................................................... 5
1.1.2.2 Ongelijke behandeling..................................................................................8
1.1.2.3 Ongelijke uitkomsten..................................................................................12
1.1.3 Inspanningen overheid......................................................................................13
1.1.3.1 Doelstellingen GOK-decreet........................................................................13
1.1.3.2 Pijlers GOK-decreet.....................................................................................13
1.2 (Kans)armoedebeleid op school, inclusief rol van de individuele leerkracht............17
1.3 Bruggen bouwen tussen school, ouders, buurt: brugfiguren...................................18
1.4 Genderbewust onderwijs......................................................................................... 21
1.4.1 Genderkoek....................................................................................................... 21
1.4.2 Gendernormen.................................................................................................. 22
1.4.3 In de actualiteit en eindtermen.........................................................................22
1.4.4 De 4 componenten van genderbewust onderwijs.............................................23
1.4.5 Aandachtspunten voor de leerkracht bij groepsvorming van de klas................23
1.4.6 Dialoog mogelijk maken....................................................................................24
2 Thema 2: schoolbeleid...............................................................................25
2.1 Verkenning van schoolbeleid en -organisatie..........................................................26
2.1.1 Pedagogisch project (PP) van een school..........................................................26
2.1.2 Schoolwerkplan (SWP)......................................................................................27
2.1.3 Schoolteam....................................................................................................... 28
2.1.4 Partners van de school......................................................................................29
2.1.5 Participatie op school........................................................................................29
2.1.5.1 Schoolraad.................................................................................................. 30
2.1.5.2 Pedagogische raad.....................................................................................30
2.1.5.3 Leerlingenraad............................................................................................ 30
2.1.5.4 Ouderraad.................................................................................................. 32
2.1.5.5 Participatie van de leerkracht.....................................................................32
2.1.5.6 Vakbonden.................................................................................................. 32
2.1.5.7 Klassenraad................................................................................................ 33
2.2 Kwaliteitsontwikkeling op school, inclusief ROK......................................................33
2.2.1 Kwaliteitsontwikkeling op school.......................................................................33
2.2.2 PDCA-cyclus...................................................................................................... 34
2.2.3 Het Referentiekader voor Onderwijskwaliteit (ROK/OK).....................................34
2.3 Ondersteuning van en toezicht op onderwijskwaliteit.............................................38
2.3.1 Inspectie en doorlichting...................................................................................38
2.3.1.1 Historiek..................................................................................................... 38
2.3.1.2 Doelstellingen Inspectie 2.0 op maat..........................................................39
2.3.1.3 Doen scholen het goed?.............................................................................39
1
, 2.3.1.4 Hoe onderzoekt inspectie kwaliteit van een school?...................................39
2.3.1.5 Hoe beoordeelt inspectie kwaliteit van een school?...................................41
2.3.1.6 Doorlichtingsverslag...................................................................................41
2.3.1.7 Actualiteit................................................................................................... 42
2.3.1.8 Rol van leerkracht.......................................................................................42
2.3.2 Vakgroepwerking..............................................................................................43
2.3.3 Pedagogische begeleidingsdienst (PBD)...........................................................44
3 Thema 3: leerlingenbegeleiding.................................................................46
3.1 Visie en kaders........................................................................................................ 46
3.1.1 Visie op leerlingenbegeleiding..........................................................................46
3.1.2 Kader 1: zorgcontinuüm....................................................................................47
3.1.3 Kader 2: handelingsgericht (samen)werken (HGW)...........................................48
3.1.4 Kader 3: vier begeleidingsdomeinen.................................................................50
3.1.5 Kader 4: vierlijnenmodel...................................................................................52
3.1.6 Kader 5: model van geïntegreerde leerlingenbegeleiding (Struyf)....................53
3.1.7 Kader 6: preventiepiramide (Deklerck).............................................................54
3.2 Invulling van leerlingenbegeleiding door de individuele leerkracht.........................57
3.3 Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB).............................................................59
3.4 Pesten = groepsproces........................................................................................... 61
3.5 Leerlingvolgsysteem (LVS)......................................................................................67
4 Thema 4: ouderbetrokkenheid....................................................................70
4.1 Samenwerking tussen school en ouders.................................................................70
4.2 Visie en kaders........................................................................................................ 71
4.2.1 HGW = handelingsgericht (samen)werken........................................................71
4.2.2 Samenwerking met ouders: driehoeksverhouding............................................72
4.2.3 Drie pijlers voor samenwerking.........................................................................73
4.2.4 Participatiehuis................................................................................................. 74
4.3 Communicatie met ouders......................................................................................76
4.3.1 Rapportcommentaren.......................................................................................76
4.3.2 Smartschool...................................................................................................... 77
4.3.3 Brieven naar ouders..........................................................................................78
4.3.4 10 minuten-oudercontact..................................................................................79
5 Thema 5: actualiteit en innovatie in het onderwijs......................................81
5.1 Universal Design for Learning (UDL).......................................................................81
5.2 Co-teaching............................................................................................................. 84
5.3 Innovatief onderwijs................................................................................................ 87
2
,Inleiding samen school maken
Regels: opgelegd door iemand die beslist dat dit belangrijk is
Top down: van bovenaf opgelegd, staat in schoolreglement, wordt door iedere leerkracht nageleefd en
opgevolgd
Bv. gsm in hotel, kap af binnen, tijdig aanwezig in de les
Werkt enkel als iedereen van het team deze consequent toepast
Afspraken: in onderling overleg met betrokkenen wijzigen of vervolledigen
Bottom up: afspraken waar mensen inspraak hebben gekregen
Bv. stilte terwijl spreker aan het woord is
Afspraken vanuit inspraak en verwachtingen
1) Waarom is deze afspraak belangrijk voor jou?
2) Wie vindt dit nog belangrijk?
3) Welke aanpak? (Hoe gaan we dit ondersteunen? Hoe gaan we dit handhaven? Hoe optreden bij
een overtreding?)
4) Welke aanpak wordt het meest gedragen in de groep?
5) Wat zit er in de weg om een afspraak na te leven?
ABC zelfdeterminatietheorie van Maarten Van Steenkiste
- Autonomie: zelfstandig kunnen beslissen en keuzes maken bv. kiezen wanneer of waar je een taak
maakt, kiezen welke tekst je leest
- Verbondenheid (betrokkenheid): bv. knuffelcontacten tijdens corona
- Competent voelen: het gevoel hebben dat je ergens goed in bent
Vertrek vanuit het expliciteren van verwachtingen bv. wat verwacht je van dit vak, wat verwacht je van mij
als leerkracht, wat verwacht je van je medestudenten
Betekenis samen school maken
= samenwerken met verschillende personen en ‘partijen’ bv. CLB, directie, llnbegeleiding met elk hun
eigen referentiekader, verwachtingen en belangen
Vaak in wisselende groepen (door afwezigheid verschillende lln) veel leiding nodig van lkr
regels duidelijk stellen, samen afspraken maken, die naleven en opvolgen
Hoe? Ondersteunen en begrenzen bv. duidelijke timing en rolverdeling geven, verschillende werkvormen,
klasmanagement
Referentiekader = het geheel van je persoonlijke waarden, normen, kennis en ervaringen
Je ervan bewust zijn dat iedereen een ander referentiekader heeft dit beïnvloedt hoe je kijkt naar iets,
hoe je over iets denkt/oordeelt, hoe je je gedraagt in een bepaalde situatie
3
, 1 Thema 1: bruggen bouwen voor gelijke
onderwijskansen
1.1 Ongelijkheid en sociale uitsluiting
PISA (programme for international student assessment) = grootschalig internationaal onderzoek
Test elke 3 jaar de leeruitkomsten van 15-jarigen
Nadruk op functionele vaardigheden en kennis:
- Leesvaardigheid
- Wiskundige geletterdheid
- Wetenschappelijke geletterdheid
1.1.1 Probleemanalyse
PISA-resultaten (focus wiskundige geletterdheid):
Goed? Fout?
Top/evolutie Vlaanderen staat nog steeds in de Vlaanderen daalt met 52 PISA-
Europese top voor wiskunde scorepunten
Kloof tussen laag- en Kloof is lager dan in de andere Er zijn minder toppresteerders dan
hoogpresteerders landen vroeger, er zijn 20% laagpresteerders
Basisniveau 20% van de Vlaamse jongeren haalt het
absolute basisniveau niet
Thuistaal Jongeren met andere thuistaal halen
meestal een lagere score
SES-kenmerken Een lage SES weegt zwaarder door dan
de thuistaal
Waarom is het Vlaams onderwijs niet voor iedereen goed?
Omwille van de sociale ongelijkheid: uit de PISA- resultaten blijkt dat in Vlaanderen de gemiddelde
wiskundeprestatie hoger is dan gemiddeld, maar de sociaal-economische eerlijkheid lager dan gemiddeld.
Daarbij kunnen we linken leggen met de privilege walk (zie hieronder – enkele voorbeelden kunnen geven
van groepen die benadeeld/bevoorrecht worden).
1.1.1.1 Privilege walk
Wit middenklasse meisje
Geschiedenis eurocentrisch: veel vaker mannen dan vrouwen afgebeeld in geschiedenis
Meertaligheid: LL met Vlaamse moedertaal wordt bevoorrecht
Beeldvorming levensbeschouwing: Turken worden beschouwd als terroristen
Thuistaal minder impact dan SES
4
Inhoudsopgave
Inleiding samen school maken........................................................................3
1 Thema 1: bruggen bouwen voor gelijke onderwijskansen..............................4
1.1 Ongelijkheid en sociale uitsluiting.............................................................................4
1.1.1 Probleemanalyse................................................................................................. 4
1.1.1.1 Privilege walk............................................................................................... 4
1.1.2 Oorzaken............................................................................................................. 5
1.1.2.1 Ongelijke kansen.......................................................................................... 5
1.1.2.2 Ongelijke behandeling..................................................................................8
1.1.2.3 Ongelijke uitkomsten..................................................................................12
1.1.3 Inspanningen overheid......................................................................................13
1.1.3.1 Doelstellingen GOK-decreet........................................................................13
1.1.3.2 Pijlers GOK-decreet.....................................................................................13
1.2 (Kans)armoedebeleid op school, inclusief rol van de individuele leerkracht............17
1.3 Bruggen bouwen tussen school, ouders, buurt: brugfiguren...................................18
1.4 Genderbewust onderwijs......................................................................................... 21
1.4.1 Genderkoek....................................................................................................... 21
1.4.2 Gendernormen.................................................................................................. 22
1.4.3 In de actualiteit en eindtermen.........................................................................22
1.4.4 De 4 componenten van genderbewust onderwijs.............................................23
1.4.5 Aandachtspunten voor de leerkracht bij groepsvorming van de klas................23
1.4.6 Dialoog mogelijk maken....................................................................................24
2 Thema 2: schoolbeleid...............................................................................25
2.1 Verkenning van schoolbeleid en -organisatie..........................................................26
2.1.1 Pedagogisch project (PP) van een school..........................................................26
2.1.2 Schoolwerkplan (SWP)......................................................................................27
2.1.3 Schoolteam....................................................................................................... 28
2.1.4 Partners van de school......................................................................................29
2.1.5 Participatie op school........................................................................................29
2.1.5.1 Schoolraad.................................................................................................. 30
2.1.5.2 Pedagogische raad.....................................................................................30
2.1.5.3 Leerlingenraad............................................................................................ 30
2.1.5.4 Ouderraad.................................................................................................. 32
2.1.5.5 Participatie van de leerkracht.....................................................................32
2.1.5.6 Vakbonden.................................................................................................. 32
2.1.5.7 Klassenraad................................................................................................ 33
2.2 Kwaliteitsontwikkeling op school, inclusief ROK......................................................33
2.2.1 Kwaliteitsontwikkeling op school.......................................................................33
2.2.2 PDCA-cyclus...................................................................................................... 34
2.2.3 Het Referentiekader voor Onderwijskwaliteit (ROK/OK).....................................34
2.3 Ondersteuning van en toezicht op onderwijskwaliteit.............................................38
2.3.1 Inspectie en doorlichting...................................................................................38
2.3.1.1 Historiek..................................................................................................... 38
2.3.1.2 Doelstellingen Inspectie 2.0 op maat..........................................................39
2.3.1.3 Doen scholen het goed?.............................................................................39
1
, 2.3.1.4 Hoe onderzoekt inspectie kwaliteit van een school?...................................39
2.3.1.5 Hoe beoordeelt inspectie kwaliteit van een school?...................................41
2.3.1.6 Doorlichtingsverslag...................................................................................41
2.3.1.7 Actualiteit................................................................................................... 42
2.3.1.8 Rol van leerkracht.......................................................................................42
2.3.2 Vakgroepwerking..............................................................................................43
2.3.3 Pedagogische begeleidingsdienst (PBD)...........................................................44
3 Thema 3: leerlingenbegeleiding.................................................................46
3.1 Visie en kaders........................................................................................................ 46
3.1.1 Visie op leerlingenbegeleiding..........................................................................46
3.1.2 Kader 1: zorgcontinuüm....................................................................................47
3.1.3 Kader 2: handelingsgericht (samen)werken (HGW)...........................................48
3.1.4 Kader 3: vier begeleidingsdomeinen.................................................................50
3.1.5 Kader 4: vierlijnenmodel...................................................................................52
3.1.6 Kader 5: model van geïntegreerde leerlingenbegeleiding (Struyf)....................53
3.1.7 Kader 6: preventiepiramide (Deklerck).............................................................54
3.2 Invulling van leerlingenbegeleiding door de individuele leerkracht.........................57
3.3 Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB).............................................................59
3.4 Pesten = groepsproces........................................................................................... 61
3.5 Leerlingvolgsysteem (LVS)......................................................................................67
4 Thema 4: ouderbetrokkenheid....................................................................70
4.1 Samenwerking tussen school en ouders.................................................................70
4.2 Visie en kaders........................................................................................................ 71
4.2.1 HGW = handelingsgericht (samen)werken........................................................71
4.2.2 Samenwerking met ouders: driehoeksverhouding............................................72
4.2.3 Drie pijlers voor samenwerking.........................................................................73
4.2.4 Participatiehuis................................................................................................. 74
4.3 Communicatie met ouders......................................................................................76
4.3.1 Rapportcommentaren.......................................................................................76
4.3.2 Smartschool...................................................................................................... 77
4.3.3 Brieven naar ouders..........................................................................................78
4.3.4 10 minuten-oudercontact..................................................................................79
5 Thema 5: actualiteit en innovatie in het onderwijs......................................81
5.1 Universal Design for Learning (UDL).......................................................................81
5.2 Co-teaching............................................................................................................. 84
5.3 Innovatief onderwijs................................................................................................ 87
2
,Inleiding samen school maken
Regels: opgelegd door iemand die beslist dat dit belangrijk is
Top down: van bovenaf opgelegd, staat in schoolreglement, wordt door iedere leerkracht nageleefd en
opgevolgd
Bv. gsm in hotel, kap af binnen, tijdig aanwezig in de les
Werkt enkel als iedereen van het team deze consequent toepast
Afspraken: in onderling overleg met betrokkenen wijzigen of vervolledigen
Bottom up: afspraken waar mensen inspraak hebben gekregen
Bv. stilte terwijl spreker aan het woord is
Afspraken vanuit inspraak en verwachtingen
1) Waarom is deze afspraak belangrijk voor jou?
2) Wie vindt dit nog belangrijk?
3) Welke aanpak? (Hoe gaan we dit ondersteunen? Hoe gaan we dit handhaven? Hoe optreden bij
een overtreding?)
4) Welke aanpak wordt het meest gedragen in de groep?
5) Wat zit er in de weg om een afspraak na te leven?
ABC zelfdeterminatietheorie van Maarten Van Steenkiste
- Autonomie: zelfstandig kunnen beslissen en keuzes maken bv. kiezen wanneer of waar je een taak
maakt, kiezen welke tekst je leest
- Verbondenheid (betrokkenheid): bv. knuffelcontacten tijdens corona
- Competent voelen: het gevoel hebben dat je ergens goed in bent
Vertrek vanuit het expliciteren van verwachtingen bv. wat verwacht je van dit vak, wat verwacht je van mij
als leerkracht, wat verwacht je van je medestudenten
Betekenis samen school maken
= samenwerken met verschillende personen en ‘partijen’ bv. CLB, directie, llnbegeleiding met elk hun
eigen referentiekader, verwachtingen en belangen
Vaak in wisselende groepen (door afwezigheid verschillende lln) veel leiding nodig van lkr
regels duidelijk stellen, samen afspraken maken, die naleven en opvolgen
Hoe? Ondersteunen en begrenzen bv. duidelijke timing en rolverdeling geven, verschillende werkvormen,
klasmanagement
Referentiekader = het geheel van je persoonlijke waarden, normen, kennis en ervaringen
Je ervan bewust zijn dat iedereen een ander referentiekader heeft dit beïnvloedt hoe je kijkt naar iets,
hoe je over iets denkt/oordeelt, hoe je je gedraagt in een bepaalde situatie
3
, 1 Thema 1: bruggen bouwen voor gelijke
onderwijskansen
1.1 Ongelijkheid en sociale uitsluiting
PISA (programme for international student assessment) = grootschalig internationaal onderzoek
Test elke 3 jaar de leeruitkomsten van 15-jarigen
Nadruk op functionele vaardigheden en kennis:
- Leesvaardigheid
- Wiskundige geletterdheid
- Wetenschappelijke geletterdheid
1.1.1 Probleemanalyse
PISA-resultaten (focus wiskundige geletterdheid):
Goed? Fout?
Top/evolutie Vlaanderen staat nog steeds in de Vlaanderen daalt met 52 PISA-
Europese top voor wiskunde scorepunten
Kloof tussen laag- en Kloof is lager dan in de andere Er zijn minder toppresteerders dan
hoogpresteerders landen vroeger, er zijn 20% laagpresteerders
Basisniveau 20% van de Vlaamse jongeren haalt het
absolute basisniveau niet
Thuistaal Jongeren met andere thuistaal halen
meestal een lagere score
SES-kenmerken Een lage SES weegt zwaarder door dan
de thuistaal
Waarom is het Vlaams onderwijs niet voor iedereen goed?
Omwille van de sociale ongelijkheid: uit de PISA- resultaten blijkt dat in Vlaanderen de gemiddelde
wiskundeprestatie hoger is dan gemiddeld, maar de sociaal-economische eerlijkheid lager dan gemiddeld.
Daarbij kunnen we linken leggen met de privilege walk (zie hieronder – enkele voorbeelden kunnen geven
van groepen die benadeeld/bevoorrecht worden).
1.1.1.1 Privilege walk
Wit middenklasse meisje
Geschiedenis eurocentrisch: veel vaker mannen dan vrouwen afgebeeld in geschiedenis
Meertaligheid: LL met Vlaamse moedertaal wordt bevoorrecht
Beeldvorming levensbeschouwing: Turken worden beschouwd als terroristen
Thuistaal minder impact dan SES
4
