volledige samenvatting materieel strafrecht!

STRAFRECHT
1 SITUERING VAN HET STRAFRECHT

WAT IS STRAFRECHT?

 GEEN vaste definitie
 Juridische definitie: geheel van rechtsregels over misdrijf, dader en straf dat
bepaalt
o Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn
o Wie dader van misdrijf is (strafrechtelijke verantwoordelijkheid)
o Welke straffen bestaan, voor welk misdrijf
o Onder welke voorwaarden straffen kunnen worden opgelegd/uitgevoerd
o Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf

 MISDRIJVEN = afwijkingen van de norm die ongewenst en onvoldoende ernstig
geacht worden
o Niet alles wat niet mag, verdient het om strafbaar te zijn
o Verschilt in tijd en ruimte

 DADER: diegene die het misdrijf pleegt
o Minderjarigen zijn meestal schuldonbekwaam

 STRAF (en maatregelen): verschillende definities
o = wettelijk bepaalde vorm van leed dat door RM opgelegd wordt als
sanctie voor misdrijf
o NIET enkel strafrechtelijke straffen
 Beveiligingsmaatregelen bij daders die NIET schuldbekwaam zijn
 Toch behoort internering tot het strafrecht
 DOEL: burgers beschermen tegen overheidsingrijpen


Materieel VS formeel strafrecht

 Materieel strafrecht: misdrijf, straf, dader, voorwaarden
o Algemeen: de algemene regels BOEK
1
 Misdrijf: Wat is een misdrijf, wat zijn de constitutieve elementen,
legaliteitsbeginsel
 Straf: oplijsting van de verschillende straftypes
 Dader: onderscheid natuurlijke en rechtspersonen
 Voorwaarden: mbt het opleggen van een specifieke straf
o Bijzonder: BOEK 2
 Misdrijf: gedragsomschrijving van een specifiek misdrijf
 Straf: strafmaat voor een specifiek misdrijf
 Dader: eventuele voorwaarden bij een specifiek misdrijf
 Bv alleen oudermoord als je ouder bent vh slachtoffer

 Formeel strafrecht: procedure
o Procedureregels: Formele regels over hoe de instanties over misdrijf, straf
en dader oordelen


1

,  Discussie over strafwaardigheid
o Vaak bij laster en eerroof: soms vinden we het heel terecht, soms
aanstelling
o Grens tussen politieke stakingen en schade aanrichten?
o Ethische discussies zoals euthanasie en abortus
o Klassenverschillen
o Regionale verschillen

WAAR STAAT MATERIEEL STRAFRECHT
Algemeen Bijzonder
 Boek 1 – strafwetboek  Boek 2 – strafwetboek
 Voorafgaande titel van het  Bijzondere wetten over specifieke
wetboek van strafvordering misdrijven
 Complementaire wetten  (decreten en ordonnanties)
o Zijn apart, niet geïntegreerd  (internationale bronnen)
o Aanvullen van beginselen
uit boek 1
 (Decretten en ordonnanties)
o Strafrecht is meestal
federaal maar niet voor
overtredingen op
bevoegdheden van de
deelstaten
 (Internationale bronnen)

VERHOUDING ALGEMEEN & BIJZONDER STRAFRECHT

!! Wisselwerking tussen BOEK1 en 2!!

 Scharnierartikel legt uit hoe en in welke mate we de regels van BOEK1 mogen
toepassen voor wetgeving buiten het strafwet

 als er niets staat in de bijzondere wetgeving, boek 1 gebruiken

 Oude versie: Artikel 100 (oud) Sw – Bij gebreke van andersluidende bepaling
in bijzondere wetten of verordening, worden de bepalingen van het eerste boek
van die wetboek toegepast op misdrijven die bij die wetten en verordeningen
strafbaar zijn gesteld, met uitzondering van hoofdstuk VII en van artikel 85.
o zijn nooit van toepassing, tenzij er expliciet gezegd wordt van wel
o als je het bovenste deel niet wilt, moet je het zeggen
o Als je het onderste wel wilt, moet je het zeggen

 Nieuwe versie: Artikel 77 (nieuw) Sw – Bij gebreke van andersluidende
bepaling in Boek II en in de bijzondere wetten of verordening, worden de
bepalingen van dit boek toegepast op misdrijven die bij Boek II alsook bij die
bijzondere wetten en verordeningen strafbaar zijn gesteld
o 2 regels zijn ineens weggelaten terwijl heel de bijzondere wetgeving op
basis daarvan is gemaakt
 Kritiek: de aanpassing van de tekst van het scharnierartikel, met name het
wegvallen van de uitsluiting van het hoofdstuk over deelneming en de
bepaling van de verzachtende omstandigheden van automatische
toepasbaarheid op de misdrijven bij bijzondere wetten en verordeningen


2

, strafbaar gesteld, maakt dat voor elk van de misdrijven in die instrumenten de
wenselijkheid van de toepassing van die regels opnieuw herbekeken moet
worden”.
o willen we die 2 dingen er wel tussen?

PUBLIEK OF PRIVAAT RECHT?
Publiekrecht = iemand die een misdrijf pleegt, pleegt dat niet tov het slachtoffer maar tov
de overheid
 ! Als het puur publiekrecht wordt, heeft het slachtoffer er niets meer mee te
maken
o het is dus wat losser
 VERTICALE WERKING
o Enkel overheidsorganen kunnen strafbaarstellingen in het leven roepen
o Historische reden van strafrecht: oog om oog, tand om tand vermijden door
slachtoffer weg te laten
 OPENBARE ORDE
o Burgers onderling kunnen dus niet afspreken dat het strafrecht niet meer
van toepassing is
o Uitzonderingen: chirurgische ingreep, tattoos, piercing, …
 Slachtoffer
o Nieuw Strafwetboek: klachtmisdrijf is afgeschaft
 Grote maatschappelijke debatten over
 Reden: ophefmakende dossiers, waarbij slachtoffers door
foltering/pesten zelfmoord plegen: parket kan NIET meer
tussenkomen
 Bv bart de pauw, sm rechter, slachtoffer die tot zelfdoding is gepest
(dan kan je niet meer vervolgen omdat er geen slachtoffer meer is)
o Mogelijke deelname aan strafprocedure
o Soms zelfs opstarten via klacht met stelling van burgerlijke partij
 Vragen dat de strafwet wordt toegepast en dader wordt veroordeeld
MAAR NIET hoe de straf eruit moet zien / uitgevoerd wordt
 WEL mogelijk om schadevergoeding te vorderen
o NIET het recht om strafvordering uit te oefenen
o Meer en meer rechten gekregen (vb. inzage in lopende strafdossiers)
o Parket gaat in gesprek met slachtoffer MAAR heeft wel laatste woord
(vb. wel vervolging indien grote maatschappelijke invloed)

NATIONAAL OF INTERNATIONAAL STRAFRECHT

NATIONAAL STRAFRECHT

 Strafrecht is nationaal recht: wat niet mag en hoe dit wordt bestraft is nationale
materie
 Belgisch of Federaal strafrecht:
o Federaal parlement mag via materieel strafrecht wetten maken
o Ook andere strafwetgevers
 Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
o Federalisering: bevoegdheden naar wetgevers op
gemeenschappelijk/gewestelijk niveau
o Hetzelfde voor provincies en gemeenten
o Voor de domeinen waar zij bevoegd zijn


3

, INTERNATIONAAL STRAFRECHT

 Hybride rechtstak: raakvlak tussen internationaal recht (staten) EN strafrecht
(staat en burgers)
 Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
o ALTIJD nationaal bepaald
o MAAR soms zijn gedragingen zo ernstig dat ze overal strafbaar zouden
moeten zijn
 Internationale organisaties (vb. EU, VN, …) die staten soms
verplichten een misdrijf en bestraffing vast te leggen
 Materieel internationaal strafrecht
o Internationale strafbaarstellingen:
 Internationaal Strafhof in Den Haag: berechten van genocide,
misdaden tegen mensheid en oorlogsmisdaden
o Rechtsmachtrecht: bevoegdheid v staten om toepassingsbereik v hun
strafwet te regelen
 Verplichting om bepaalde gedragingen die zich buiten het
grondgebied hebben voorgedaan, onder het toepassingsgebied van
hun nationale strafwet te brengen
 In grote mate blijft dit nationaal (materieel) strafrecht

2 FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN
Strafrecht als mensenwerk in context: verandert in tijd en ruimte en is NIET neutraal

 Strafrecht is een sociale constructie met diepe wortels
 ! is niet exclusief menselijk gedrag: ook in de dierenwereld

EEN SOCIALE CONSTRUCTIE

als BEPERKING VAN INTERN GEWELD

 Wraak en vergelding
o Het ontstaan van geweldsbeheersing leidde NIET onmiddellijk tot het
verdwijnen van individuele wraak en vergelding
o Private wraak bleef lang bestaan: zie je in de eerste regels
 Taliowet: oog om oog, tand om tand (MAAR GEEN proportionaliteit)
 Albanese Kanun: individuele bloedwraak blijft mogelijk
 Strafrecht als begrenzing van geweld
o Lijst van gedragingen waarvoor geweld/straf toegelaten is EN met welk
geweld gereageerd mag worden
o Legaliteitsbeginsel: misdrijf en straf kunnen enkel door de wet worden
bepaald
o Proportionaliteitbeginsel: de straf moet in verhouding zijn tot het misdrijf
o Subsidiariteitbeginsel: straffen enkel als er GEEN andere reactie mogelijk is

Als TOELATING

 Van privaat naar publiek: beperken van interne geweldsuitoefening, MAAR ook
toelating tot het gebruik van geweld
o Slachtoffers/familie te beperken in hun mogelijkheid tot bloedwraak zodat
conflicten NIET eindeloos bleven




4