Inleiding tot het recht
Deel 1 inleiding tot het recht
H1 algemene inleiding
Verantwoording
1. Recht is een zaak van alle burgers
2. Iedereen wordt in de loop van zijn leven met recht geconfronteerd
3. Iedereen wordt geacht de wet te kennen (minstens mogelijke
juridische problemen aanvoelen)
4. Recht ≠ moraal recht: iedereen & objectief moraal: individueel
& subjectief
o Recht weerspiegeld wel voor groot deel het moraal van de
samenleving
o Sommige normen zijn zowel juridisch als moreel: niet doden,
niet stelen
5. Recht ≠ godsdienstige regels religie beïnvloed het recht wel :
betaalde christelijk kerkelijke feestdagen
Objectieve recht:
= Geheel van algemene geldende normatieve regels (gebod, verbod,
toelating en organieke regels) door de staat merendeel van deze
normen zijn gedragsregels
- Dwingend recht moet nageleefd worden door elk rechtssubject
Bij niet-naleving volgt een sanctie
o Verdere opdeling: regels die van openbare orde zijn & regels
ter bescherming van de zwakken
Aanvullend recht: soort van vangnet – vb. betalingstermijn is
standaard 30 dagen maar een VKer kan daar van afwijken en
verkorten
- Onderscheid is zeer belangrijk: stel dat rechtssubjecten tegen een
regel van het dwingend recht een overeenkomst zouden afsluiten
dan wordt dit gesanctioneerd met de nietigheid van de genoemde
overeenkomst
- Algemene normen: regels opgesteld door de OH; ze gelden voor
iedereen die zich in dezelfde feitelijke omstandigheden bevindt
Individuele normen: vb. de koning is immuun voor het
strafrecht
= Normen die de ordening van het maatschappelijke leven beogen
dit onderscheid het recht van alle andere normen voor menselijk gedrag
- De mens is een individueel en sociaal wezen
- Taak van recht ligt in het scheppen van orde (hoofddoel)
- Recht moet rechtvaardig zijn – een onrechtvaardige wet zal niet lang
overleven
= Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
1
, - Staat: entiteit die beschikt over een bevolking, grondgebied en een
regering die gezag uitoefent, en is bovendien soeverein en
onafhankelijk
- Er kunnen op verschillende niveaus binnen de OH regels
uitgevaardigd worden
- Aangezien de staat soeverein is geldt het recht boven elk ander
normenstelsel
- Wet in ruime zin: elke rechtsregel die een norm inhoudt
- Sommige normen ontstaan door toedoen van rechtssubject zelf
gewoonte
o Herhaaldelijk gedrag & door de OH erkende/ opgelegde sanctie
- Rechtsregels worden ook gecreëerd door de rechtspraak
= Afdwingbare normen: opdracht van de staat beschikt over een
monopolie om geweld te gebruiken moet sancties voorzien en de
nodige structuur organiseren die oever de naleving van het recht oordelen
en de sanctie eventueel uitvoeren
- Rechtsregels hebben als doel een bepaald gedrag af te dwingen –
meestal gebeurt dit vrijwillig maar de OH is genoodzaakt een
systeem van afdwingbaarheid op te stellen
- Herstellende beteugeling: kenmerkend voor privaatrecht en dient
schade te vergoeden
- Bestraffende beteugeling: publiekrechtelijke aard – wanneer er
inbreuk wordt gepleegd op strafrechtelijk sanctionerende regels – vb.
verkeersboetes bij snelheidsovertreding, gevangenisstraf bij moord
Subjectieve recht: duidt op een bevoegdheid die een rechtssubject in
een objectieve rechtsregel vindt in de zin van ‘ik heb het recht om…’
- Geheel van aanspraken die een persoon tegenover een ander laat
gelden en waaruit voor die ander plichten ontstaan
H2 indeling van het recht
Publiek recht: regelt algemene belangen en heeft betrekking op de
inrichting, werking en onderlinge verhouding van OH organen en op de
verhouding van de OH tot de burgers
- Objectieve rechtsnormen die het algemeen belang betreffen
- Grondwettelijk of constitutioneel recht: recht dat regels omvat
die de vestiging, structuur en uitoefening van het soevereine
gezag betreffen regelt inrichting van staatsmachten, hun
onderlinge verhoudingen en de grondrechten die aan de burgers zijn
toegekend
o Wordt vooral in de Grondwet opgenomen
o Zo goed als onwijzigbaar
- Administratief of bestuurs- recht: regels betreffende de
inrichting en de werking van de organen van de uitvoerende
macht (regering, ambtenaren)
o Bepaald hoe de staat en zijn onderverdelingen functioneren
o Principes zijn in het grondwettelijk recht neergelegd
2
, o Onteigening, ruimtelijke ordening en stedenbouw behoren
traditioneel tot deze tak & systeem van vergunningen &
milieurecht, energierecht, mediarecht en onderwijsrecht
- Materiele strafrecht: strafbare feiten (=misdrijven) en eraan
verbonden straffen
- = inhoud; wat mag en niet mag
- Formele strafrecht: hoe onderzoek naar eventuele misdrijven
moet verlopen
o Om burgers te beschermen: geen misdrijf en geen straf
zonder wet = legaliteitsbeginsel; organieke
regels
- Fiscaal recht: geheel van regels betreffende het heffen en innen
van belastingen
Privaat recht = burgerlijk recht (gemeen privaatrecht) en internationaal
privaatrecht
- Regelt de verhouding tussen burgers onderling
- Heeft betrekking op private belangen
- Burgerlijk recht: gemeenschappelijk voor alle burgers zonder
onderscheid
o Vooral neergeschreven in Burgerlijk Wetboek (bestaat uit 10
boeken)
o Momenteel in volle evolutie
o Personenrecht: met betrekking tot persoon als enkeling in
maatschappij
o Goederenrecht: regelt de verhouding van rechtssubjecten
ten aanzien van rechtsobjecten behandeld
o Familierecht: regelt de verhouding van verwante personen
o Familiaal/ relatie- vermogensrecht: erfrecht, testament,
schenkingen en huwelijksvermogensrecht
o Verbintenissenrecht: diverse manieren waarop vrijwillig
aangegane verplichtingen ontstaan, tenietgaan en welke
gevolgen er zijn ((buitencontractuele) aansprakelijkheid)
- Internationaal privaatrecht: regelt voor grensoverschrijdende
gevallen de bevoegdheid van Belgische rechters en de aanwijzing
van het toepasselijk recht
Elke staat heeft zijn eigen internationaal privaatrecht dat
collisieregels bevat
Gemengde rechtstakken
- Ondernemings- en economisch recht: Wetboek van economisch
recht
- Vennootschapsrecht
- Burgerlijk procesrecht: deels door Grondwet en voornamelijk door
het gerechtelijk wetboek geregeld
3
, - Sociaal recht: arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
Supranationaal recht vs nationaal recht
Supranationaal recht: regels die de grenzen van een staat overschrijden
Internationaal publiekrecht = volkenrecht: het geheel van regels die
de verhoudingen tussen staten en andere internationale actoren regelen.
Het bepaalt hoe landen zich tegenover elkaar moeten gedragen.
Daarnaast regelt het ook de werking van internationale organisaties (bv.
VN), door hun taken en bevoegdheden te beschrijven.
- Doel: ordelijke & rechtvaardige samenwerking te waarborgen tussen
landen en andere internationale entiteiten.
- Binnen het internationaal publiekrecht is er een opkomst van nieuwe
rechtstakken zoals het Europees recht bijzonder is dat lidstaten
een deel van hun bevoegdheid afstaan aan de EU deel van
Europees recht is privaatrecht
Objectieve recht vs subjectieve recht
Objectieve recht: rechtsregels die op algemene, abstracte wijze
geformuleerd zijn
- -Voor iedereen van toepassing
Subjectieve recht: rechten die een individu heeft obv die objectieve
normen
- Individualisering van de rechtsregel
Burgerlijke subjectieve rechten: volgen uit diverse takken van het
privaatrecht
- Bestaat uit: vermogensrechten en persoonlijkheidsrechten
Vermogensrechten: hebben een geldwaarde; de in geld uitgedrukte
rechten en plichten
4
Deel 1 inleiding tot het recht
H1 algemene inleiding
Verantwoording
1. Recht is een zaak van alle burgers
2. Iedereen wordt in de loop van zijn leven met recht geconfronteerd
3. Iedereen wordt geacht de wet te kennen (minstens mogelijke
juridische problemen aanvoelen)
4. Recht ≠ moraal recht: iedereen & objectief moraal: individueel
& subjectief
o Recht weerspiegeld wel voor groot deel het moraal van de
samenleving
o Sommige normen zijn zowel juridisch als moreel: niet doden,
niet stelen
5. Recht ≠ godsdienstige regels religie beïnvloed het recht wel :
betaalde christelijk kerkelijke feestdagen
Objectieve recht:
= Geheel van algemene geldende normatieve regels (gebod, verbod,
toelating en organieke regels) door de staat merendeel van deze
normen zijn gedragsregels
- Dwingend recht moet nageleefd worden door elk rechtssubject
Bij niet-naleving volgt een sanctie
o Verdere opdeling: regels die van openbare orde zijn & regels
ter bescherming van de zwakken
Aanvullend recht: soort van vangnet – vb. betalingstermijn is
standaard 30 dagen maar een VKer kan daar van afwijken en
verkorten
- Onderscheid is zeer belangrijk: stel dat rechtssubjecten tegen een
regel van het dwingend recht een overeenkomst zouden afsluiten
dan wordt dit gesanctioneerd met de nietigheid van de genoemde
overeenkomst
- Algemene normen: regels opgesteld door de OH; ze gelden voor
iedereen die zich in dezelfde feitelijke omstandigheden bevindt
Individuele normen: vb. de koning is immuun voor het
strafrecht
= Normen die de ordening van het maatschappelijke leven beogen
dit onderscheid het recht van alle andere normen voor menselijk gedrag
- De mens is een individueel en sociaal wezen
- Taak van recht ligt in het scheppen van orde (hoofddoel)
- Recht moet rechtvaardig zijn – een onrechtvaardige wet zal niet lang
overleven
= Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
1
, - Staat: entiteit die beschikt over een bevolking, grondgebied en een
regering die gezag uitoefent, en is bovendien soeverein en
onafhankelijk
- Er kunnen op verschillende niveaus binnen de OH regels
uitgevaardigd worden
- Aangezien de staat soeverein is geldt het recht boven elk ander
normenstelsel
- Wet in ruime zin: elke rechtsregel die een norm inhoudt
- Sommige normen ontstaan door toedoen van rechtssubject zelf
gewoonte
o Herhaaldelijk gedrag & door de OH erkende/ opgelegde sanctie
- Rechtsregels worden ook gecreëerd door de rechtspraak
= Afdwingbare normen: opdracht van de staat beschikt over een
monopolie om geweld te gebruiken moet sancties voorzien en de
nodige structuur organiseren die oever de naleving van het recht oordelen
en de sanctie eventueel uitvoeren
- Rechtsregels hebben als doel een bepaald gedrag af te dwingen –
meestal gebeurt dit vrijwillig maar de OH is genoodzaakt een
systeem van afdwingbaarheid op te stellen
- Herstellende beteugeling: kenmerkend voor privaatrecht en dient
schade te vergoeden
- Bestraffende beteugeling: publiekrechtelijke aard – wanneer er
inbreuk wordt gepleegd op strafrechtelijk sanctionerende regels – vb.
verkeersboetes bij snelheidsovertreding, gevangenisstraf bij moord
Subjectieve recht: duidt op een bevoegdheid die een rechtssubject in
een objectieve rechtsregel vindt in de zin van ‘ik heb het recht om…’
- Geheel van aanspraken die een persoon tegenover een ander laat
gelden en waaruit voor die ander plichten ontstaan
H2 indeling van het recht
Publiek recht: regelt algemene belangen en heeft betrekking op de
inrichting, werking en onderlinge verhouding van OH organen en op de
verhouding van de OH tot de burgers
- Objectieve rechtsnormen die het algemeen belang betreffen
- Grondwettelijk of constitutioneel recht: recht dat regels omvat
die de vestiging, structuur en uitoefening van het soevereine
gezag betreffen regelt inrichting van staatsmachten, hun
onderlinge verhoudingen en de grondrechten die aan de burgers zijn
toegekend
o Wordt vooral in de Grondwet opgenomen
o Zo goed als onwijzigbaar
- Administratief of bestuurs- recht: regels betreffende de
inrichting en de werking van de organen van de uitvoerende
macht (regering, ambtenaren)
o Bepaald hoe de staat en zijn onderverdelingen functioneren
o Principes zijn in het grondwettelijk recht neergelegd
2
, o Onteigening, ruimtelijke ordening en stedenbouw behoren
traditioneel tot deze tak & systeem van vergunningen &
milieurecht, energierecht, mediarecht en onderwijsrecht
- Materiele strafrecht: strafbare feiten (=misdrijven) en eraan
verbonden straffen
- = inhoud; wat mag en niet mag
- Formele strafrecht: hoe onderzoek naar eventuele misdrijven
moet verlopen
o Om burgers te beschermen: geen misdrijf en geen straf
zonder wet = legaliteitsbeginsel; organieke
regels
- Fiscaal recht: geheel van regels betreffende het heffen en innen
van belastingen
Privaat recht = burgerlijk recht (gemeen privaatrecht) en internationaal
privaatrecht
- Regelt de verhouding tussen burgers onderling
- Heeft betrekking op private belangen
- Burgerlijk recht: gemeenschappelijk voor alle burgers zonder
onderscheid
o Vooral neergeschreven in Burgerlijk Wetboek (bestaat uit 10
boeken)
o Momenteel in volle evolutie
o Personenrecht: met betrekking tot persoon als enkeling in
maatschappij
o Goederenrecht: regelt de verhouding van rechtssubjecten
ten aanzien van rechtsobjecten behandeld
o Familierecht: regelt de verhouding van verwante personen
o Familiaal/ relatie- vermogensrecht: erfrecht, testament,
schenkingen en huwelijksvermogensrecht
o Verbintenissenrecht: diverse manieren waarop vrijwillig
aangegane verplichtingen ontstaan, tenietgaan en welke
gevolgen er zijn ((buitencontractuele) aansprakelijkheid)
- Internationaal privaatrecht: regelt voor grensoverschrijdende
gevallen de bevoegdheid van Belgische rechters en de aanwijzing
van het toepasselijk recht
Elke staat heeft zijn eigen internationaal privaatrecht dat
collisieregels bevat
Gemengde rechtstakken
- Ondernemings- en economisch recht: Wetboek van economisch
recht
- Vennootschapsrecht
- Burgerlijk procesrecht: deels door Grondwet en voornamelijk door
het gerechtelijk wetboek geregeld
3
, - Sociaal recht: arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
Supranationaal recht vs nationaal recht
Supranationaal recht: regels die de grenzen van een staat overschrijden
Internationaal publiekrecht = volkenrecht: het geheel van regels die
de verhoudingen tussen staten en andere internationale actoren regelen.
Het bepaalt hoe landen zich tegenover elkaar moeten gedragen.
Daarnaast regelt het ook de werking van internationale organisaties (bv.
VN), door hun taken en bevoegdheden te beschrijven.
- Doel: ordelijke & rechtvaardige samenwerking te waarborgen tussen
landen en andere internationale entiteiten.
- Binnen het internationaal publiekrecht is er een opkomst van nieuwe
rechtstakken zoals het Europees recht bijzonder is dat lidstaten
een deel van hun bevoegdheid afstaan aan de EU deel van
Europees recht is privaatrecht
Objectieve recht vs subjectieve recht
Objectieve recht: rechtsregels die op algemene, abstracte wijze
geformuleerd zijn
- -Voor iedereen van toepassing
Subjectieve recht: rechten die een individu heeft obv die objectieve
normen
- Individualisering van de rechtsregel
Burgerlijke subjectieve rechten: volgen uit diverse takken van het
privaatrecht
- Bestaat uit: vermogensrechten en persoonlijkheidsrechten
Vermogensrechten: hebben een geldwaarde; de in geld uitgedrukte
rechten en plichten
4
