Samenvatting criminologie
Hoofdstuk 1 – Inleidende beschouwingen
Wat is criminologie?
Criminologie is de wetenschappelijke studie van criminaliteit als maatschappelijk
fenomeen en probleem.
Ze onderzoekt:
• Waarom mensen crimineel gedrag stellen,
• Hoe de samenleving daarop reageert,
• En hoe wetten en normen veranderen in de tijd.
De criminologie kijkt niet alleen naar misdaad en dader, maar ook naar slachtoffers,
wetgeving, rechtshandhaving en sociale context.
Ze combineert inzichten uit sociologie, psychologie, biologie, recht en filosofie.
Wat is criminaliteit?
Dat hangt af van hoe je het definieert.
De manier waarop je “criminaliteit” begrijpt, bepaalt ook wat een criminoloog onderzoekt.
Er bestaan twee grote stromingen:
A. De traditionele of normatieve benadering
→ Criminaliteit = een eigenschap van het gedrag zelf.
Een daad is crimineel omdat ze een norm overtreedt.
De meerderheid van de samenleving is het eens over die norm.
1. Juridische misdaaddefinities
• Strafrechtelijke definitie:
Criminaliteit = elke overtreding van de strafwet op een bepaald moment in een
bepaald land.
Het recht bepaalt dus wat misdaad is.
• Eng-juridische definitie (Tappan):
Alleen gedrag dat opzettelijk, zonder rechtvaardiging, de strafwet overtreedt én
door een rechter veroordeeld wordt, geldt als misdaad.
→ Zonder veroordeling = geen criminaliteit.
• Breed-juridische definitie (Sutherland):
Breder dan het strafrecht.
Criminaliteit is sociaal schadelijk gedrag waarvoor een juridische sanctie bestaat
(ook administratief of burgerlijk recht).
→ Denk aan witteboordencriminaliteit of GAS-boetes.
,2. Naturalistische definitie (Garofalo)
Garofalo vond dat wetten te veranderlijk zijn — wat strafbaar is, verschilt per tijd en land.
Hij wilde een universele definitie:
Criminaliteit = gedrag dat altijd en overal als crimineel wordt beschouwd (een “natuurlijk
misdrijf”).
→ Schending van morele sentimenten zoals medelijden en eerlijkheid (bijv. moord, diefstal,
bedrog).
3. Socio-formalistische definitie (Sellin)
Ook hier kritiek op het strafrecht.
Volgens Sellin maken sociale groepen hun eigen gedragsnormen (“conduct norms”).
Wie die normen schendt, wijkt af.
→ Criminologie moet dus niet wetten bestuderen, maar gedrag dat afwijkt van sociale
normen.
B. De kritische benadering
→ Criminaliteit is geen eigenschap van gedrag, maar van de maatschappelijke reactie
erop.
Een daad wordt pas crimineel omdat de samenleving dat zo noemt.
1. Labelling-theorie
Criminaliteit is een etiket dat de samenleving kleeft op bepaald gedrag.
Niet het gedrag zelf, maar de reactie maakt iets crimineel.
→ Een sociaal constructieproces: criminalisering (iets strafbaar maken) of decriminalisering
(iets niet langer strafbaar).
Voorbeeld:
• Euthanasie = vroeger crimineel, sinds 2002 niet meer.
• Verkoop van tabak aan minderjarigen = pas sinds 2004 strafbaar.
2. Conflicttheoretische definitie
De samenleving zit vol machtsverschillen en conflicten.
De machtigste groepen bepalen wat strafbaar is.
Criminaliteit = gedrag dat in strijd is met de belangen van de machthebbers.
→ Strafrecht weerspiegelt machtsverhoudingen.
3. Marxistische definitie
Karl Marx zag criminaliteit als een gevolg van klasseverschillen.
De heersende klasse (die de productiemiddelen bezit) bepaalt wat misdaad is, om haar
belangen te beschermen.
Voorbeeld: slavernij, belastingontwijking door bedrijven.
, 4. Radicale definitie
Kritiek op de traditionele criminologie die te veel uitgaat van bestaande wetten en normen.
Radicale criminologen willen een menslievende visie, gebaseerd op mensenrechten.
→ Criminaliteit = elke schending van mensenrechten (zoals racisme, armoede, ongelijkheid).
Niet alleen individuen, maar ook systemen of structuren kunnen dus “crimineel” zijn.
Het studiedomein van de criminologie
Wat een criminoloog onderzoekt, hangt af van de gekozen definitie:
• Eng domein (traditioneel):
Alleen misdaad en misdadiger.
• Breder domein (kritisch):
Ook het proces van criminalisering en decriminalisering, en de maatschappelijke
reacties op misdaad.
• Zeer breed domein:
De studie van afwijkend gedrag in het algemeen: regels, overtredingen, reacties,
dader-slachtofferrelatie, sociale controle …
Hoofdstuk 1 – Inleidende beschouwingen
Wat is criminologie?
Criminologie is de wetenschappelijke studie van criminaliteit als maatschappelijk
fenomeen en probleem.
Ze onderzoekt:
• Waarom mensen crimineel gedrag stellen,
• Hoe de samenleving daarop reageert,
• En hoe wetten en normen veranderen in de tijd.
De criminologie kijkt niet alleen naar misdaad en dader, maar ook naar slachtoffers,
wetgeving, rechtshandhaving en sociale context.
Ze combineert inzichten uit sociologie, psychologie, biologie, recht en filosofie.
Wat is criminaliteit?
Dat hangt af van hoe je het definieert.
De manier waarop je “criminaliteit” begrijpt, bepaalt ook wat een criminoloog onderzoekt.
Er bestaan twee grote stromingen:
A. De traditionele of normatieve benadering
→ Criminaliteit = een eigenschap van het gedrag zelf.
Een daad is crimineel omdat ze een norm overtreedt.
De meerderheid van de samenleving is het eens over die norm.
1. Juridische misdaaddefinities
• Strafrechtelijke definitie:
Criminaliteit = elke overtreding van de strafwet op een bepaald moment in een
bepaald land.
Het recht bepaalt dus wat misdaad is.
• Eng-juridische definitie (Tappan):
Alleen gedrag dat opzettelijk, zonder rechtvaardiging, de strafwet overtreedt én
door een rechter veroordeeld wordt, geldt als misdaad.
→ Zonder veroordeling = geen criminaliteit.
• Breed-juridische definitie (Sutherland):
Breder dan het strafrecht.
Criminaliteit is sociaal schadelijk gedrag waarvoor een juridische sanctie bestaat
(ook administratief of burgerlijk recht).
→ Denk aan witteboordencriminaliteit of GAS-boetes.
,2. Naturalistische definitie (Garofalo)
Garofalo vond dat wetten te veranderlijk zijn — wat strafbaar is, verschilt per tijd en land.
Hij wilde een universele definitie:
Criminaliteit = gedrag dat altijd en overal als crimineel wordt beschouwd (een “natuurlijk
misdrijf”).
→ Schending van morele sentimenten zoals medelijden en eerlijkheid (bijv. moord, diefstal,
bedrog).
3. Socio-formalistische definitie (Sellin)
Ook hier kritiek op het strafrecht.
Volgens Sellin maken sociale groepen hun eigen gedragsnormen (“conduct norms”).
Wie die normen schendt, wijkt af.
→ Criminologie moet dus niet wetten bestuderen, maar gedrag dat afwijkt van sociale
normen.
B. De kritische benadering
→ Criminaliteit is geen eigenschap van gedrag, maar van de maatschappelijke reactie
erop.
Een daad wordt pas crimineel omdat de samenleving dat zo noemt.
1. Labelling-theorie
Criminaliteit is een etiket dat de samenleving kleeft op bepaald gedrag.
Niet het gedrag zelf, maar de reactie maakt iets crimineel.
→ Een sociaal constructieproces: criminalisering (iets strafbaar maken) of decriminalisering
(iets niet langer strafbaar).
Voorbeeld:
• Euthanasie = vroeger crimineel, sinds 2002 niet meer.
• Verkoop van tabak aan minderjarigen = pas sinds 2004 strafbaar.
2. Conflicttheoretische definitie
De samenleving zit vol machtsverschillen en conflicten.
De machtigste groepen bepalen wat strafbaar is.
Criminaliteit = gedrag dat in strijd is met de belangen van de machthebbers.
→ Strafrecht weerspiegelt machtsverhoudingen.
3. Marxistische definitie
Karl Marx zag criminaliteit als een gevolg van klasseverschillen.
De heersende klasse (die de productiemiddelen bezit) bepaalt wat misdaad is, om haar
belangen te beschermen.
Voorbeeld: slavernij, belastingontwijking door bedrijven.
, 4. Radicale definitie
Kritiek op de traditionele criminologie die te veel uitgaat van bestaande wetten en normen.
Radicale criminologen willen een menslievende visie, gebaseerd op mensenrechten.
→ Criminaliteit = elke schending van mensenrechten (zoals racisme, armoede, ongelijkheid).
Niet alleen individuen, maar ook systemen of structuren kunnen dus “crimineel” zijn.
Het studiedomein van de criminologie
Wat een criminoloog onderzoekt, hangt af van de gekozen definitie:
• Eng domein (traditioneel):
Alleen misdaad en misdadiger.
• Breder domein (kritisch):
Ook het proces van criminalisering en decriminalisering, en de maatschappelijke
reacties op misdaad.
• Zeer breed domein:
De studie van afwijkend gedrag in het algemeen: regels, overtredingen, reacties,
dader-slachtofferrelatie, sociale controle …
