FILOSOFISCHE EN ETHISCHE VRAAGSTUKKEN IN
DE GEZONDHEIDSZORG
LES 1: INLEIDING
HOE IS FILOSOFIE?
• filein (begeren/ verlangen) van sofia (wijsheid)
• Filosofie als an-archie (archè): zonder vaste vertrekpunten
• Dus ook geen strikte definitie
Wat is filosofie?
• Het stellen van die vraag maakt deel uit van de filosofie
• Het is een complexe vraag met niet één simpel antwoord op
• Het domein van de filosofie laat zich niet in een handvol woorden omschrijven
• Vragen staan centraal in de filosofie (en vooral vragen over de filosofie zelf)
• Denkkaders aanreiken om de meest fundamentele vraagstukken over mens en wereld beter te
begrijpen
1.1 TOOGFILOSOFIE EN MISVERSTANDEN
1) Men denkt vaak dat filosoferen vragen zijn zoals: “Wat is de zin van het leven”, “Waarom leven wij?”…
Dit soort vragen zijn zo speculatief dat daar geen controleerbaar antwoord op bestaat.
2) Filosoferen wordt gereduceerd tot een levenswijze. Velen denken ook dat je door te filosoferen een
levensles eruit bekomt, dat is een misvatting, filosofie is geen zoekmachine, filosofie stelt vragen over
hoe iets is en dat is niet gelijk aan waarom iets is.
3) Een derde misverstand is dat filosofie gelijk is aan zweven, men denkt zo dat filosofie alleen denktover
bizarre kwesties en niet kijkt naar de werkelijkheid. Filosofie is wel met deze wereld bezig.
4) Veel mensen denken ook dat filosofie de dienstmaagd is van de wetenschap, haar antwoorden zijn
tijdelijk totdat de wetenschap objectieve feiten heeft vastgesteld. Ze moet dan plaatsmaken voor de
wetenschap. Wetenschap stelt de vraag ‘wat weten we hierover?’ terwijl filosofie zicht buigt over ‘hoe
komen we tot die kennis?’→ buigen zich dikwijls over hetzelfde fenomeen, maar bendaren het op een
andere manier.
Op medisch vlak hebben we vaak te maken met objectieve wetenschap, toch is het ook doorspit met filo-
sofische gedachten, bv: de ervaring van pijn, de maatschappelijke druk op het individu (om fit/gezond te zijn)
• ‘Endoxia’ ≠ ‘filosofia’ ⇢ meningen of overtuigingen zijn niet hetzelfde als filosofie (streven naar
waarheid)
• ‘Subjectivistisch’ ≠ ‘subjectief’ ⇢
⇨ Subjectivistisch is een volstrekt niet onderbouwde en louter persoonlijke mening hebben
zonder dat die ook in het algemeen kan gelden.
1
, ⇨ Subjectief = elk wetenschappelijk inzicht is noodzakelijk subjectief indien het vanuit een
menselijk perspectief is tot stand gekomen is, maar men probeert de algemen
geldigheid/waarheid van een probleem te benaderen
1.2 COMPONENTEN VAN FILOSOFEREN
Verwondering is een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde om aan filosofie te doen. Kinderen die
zich afvragen of iets “wel echt bestaat”, tonen verwondering, maar daarmee zijn ze nog geen filosofen. Niet
elke vraag die uit verwondering voortkomt, leidt namelijk tot een filosofische beschouwing. Verwondering
vormt enkel het startpunt; het is de manier waarop met die verwondering wordt omgegaan, dat is hoe filosofie
is.
Filosofie heeft vier kernaspecten:
1. Methodische twijfel
2. Fundamenteel nadenken
3. Systematisch en logisch redeneren
4. Aporetisch
1. METHODISCHE TWIJFEL
De filosofische rede/rationaliteit (vermogen om logisch na te denken) en de twijfel staan bovenaan de
filosofische agenda – ‘animal rationale’ -Aristoteles = een redelijk wezen dat niet anders kan dan zich de vraag
stellen waar het leeft, naar zichzelf & de omgeving…
René Descartes (17e E): twijfel als filosofische methode “je pense donc je suis” – omdat hij twijfelde wist hij
zeker dat hij bestond
• Twijfel is de basis van filosofie is fundament van wetenschap: wetenschappers twijfelen aan bestaande
theorie/kennis → doel van twijfel = het bereiken van waarheid & zekerheden
• Twijfel gebruiken als methode om tot de “juiste” kennis te komen
• “Zijn we zeker dat onze kennis juist is?” En hoe en wanneer zouden we zeker kunnen zijn?
Omschrijving van methodische twijfel:
• Het leren kritische vragen stellen bij (schijnbare) zekerheden
⇨ Zekerheiden die te maken kunnen hebben met eigen standpunten, je eigen manier van kijken
naar de wereld, zekerheden van bepaalde theorieën,...
o We stellen daar vragen bij omdat we de geldigheid van een theorie willen toetsen,
en pas na die toetsing kunnen we het als waarheid aannemen.’
Socrates’ leidmotief was twijfel. Voor hem betekende dit: hoe meer je nadenkt, hoe meer je beseft dat je
eigenlijk weinig zeker weet dus hoe meer je een probleem bestudeerd, hoe meer je de complexiteit ervan
ontdekt, bestaand ekennis erover in twijfel trekt en de noodzaak van verrdere nuance en kritisch onderzoek
inziet. Die houding is geen teken van zwakte, maar een uitnodiging om voortdurend te blijven zoeken naar
waarheid.
In onze tijd wordt dit vaak verkeerd opgevat: twijfel leidt dan tot relativisme, de gedachte dat alle meningen
evenveel waard zijn en dat er geen objectieve waarheid bestaat. Voor Socrates was dat niet de bedoeling. Hij
vond dat twijfel ons juist moet aansporen om beter te onderzoeken, valse redeneringen te doorzien en te
2
,erkennen dat sommige feiten onontkoombaar zijn, ook al blijft de ultieme waarheid moeilijk te bereiken.
Steeds ook eigen standpunten in vraag stellen en soms moeten we bekennen dat e in onze zoektocht naar
waarheid geen stap verder zijn geraakt. Zo hard mogelijk doordenken, maar het nooit zeker zijn…
Een symptoom van deze evolutie = toegenomen belang van de ervaring, ten nadele v/h concept of de
intellectuele analyse (persoonlijke ervaring, gevoel & ervaring is wat telt). Opinies krijgen het zelfde statuut als
feiten.
List van de rede – Friederich Hegel: Juist in de ontkenning dat dat er nog een algemene waarheid bestaat en
dat dus het persoonlijke gevoel voorrang heeft, bevestigt dat de algemene waarheid er in bestaat dat er geen
meer is en dat de ervaring die plaats heeft ingenomen.
2. FUNDAMENTEEL NADENKEN
Filosofie vertrekt vanuit verwondering over wereld en onze plaats erin en we stellen ons de vraag “loopt het
hier zoals het zou moeten lopen?” – het hardnekkig doordenken van kwesties.
Relativiteit en oneindigheid van alle opinies inroepen maat elk debat onmogelijk. De filosofie is net zoals
wetenschap falsifieerbaar (aangenomen standpunten & argumenten staan open voor ontkrachting).
• Daarom fundamentele vragen: wat is gezondheid, hoe kan ik kennis verwerven, wat is goed handelen?
Fundamentele vraagstukken:
• Geen vastomlijnd onderzoeksobject, eerder specifieke methode van denken en redeneren
• Fundamentele vraagstukken komen vandaag vooral uit … de medische wereld:
⇨ vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport, …
3. SYSTEMATISCH EN LOGISCH REDENEREN
Filosoferen vereist logisch, systematisch en streng argumentatief redeneren (= logisch stap per stap nadenken).
Geen stappen overslaan en een heldere & controleerbare argumentatie opbouwen. Zodat het logisch is voor
jezelf maar ook anderen jouw redenering kunnen meevolgen. “Een logische redenering is geen voldoende,
maar wel een noodzakelijke voorwaarde om aan filosofie te doen”.
• Belangrijk in filosofie: zin voor synthese en een overzichtelijke analyse maken van alles stappen die je
hebt doorlopen
• Aan jezelf hoge eisen stellen: zelfkritiek (= niet te snel denken dat je zeker kan zijn van een idee/
theorie)
Sommige problemen zijn…
• Onoplosbaar vb. wat is een goeie samenleving? (fundamentele vraag → nooit antwoord)
• Niet exact vb. Wat is een goed kunstwerk? Waarom word ik verliefd?
• Nog niet oplosbaar vb. ontrafelen genetische code van de mens (mogelijks wel in de toekomst)
3
,Wel van belang om die fundamentele vragen te blijven stellen en proberen uit te klaren (vb. wat is een goede
gezondheid?)
4.APORETISCH
De kern van een filosofisch gebeuren of evenement is het volgende:
1. Analyseren of blootleggen van een probleem
2. De logica ervan volgen
3. Het vraagstuk zover mogelijk brengen dat het ‘in verlegenheid’ wordt gebracht, dat het op een aporie
stuit
*‘Aporos’ staat voor een gebrek aan toegang, een verlegenheid, radeloosheid van het denken.
Filosoferen betekent fundamenteel nadenken over een probleem tot je vastloopt, om vervolgens verder te
zoeken in andere richtingen. Filosofen zoeken eerder problemen op, dan dat ze kant-en-klare oplossingen
bieden (betekent niet dat filosoferen niet tot oplossingen kan leidne). Zelfs als ze een oplossing vinden, blijven
ze kritisch en zoeken ze naar zwakke plekken. Vaak tonen ze vooral aan waar ons denken tekortschiet.
Filosofie behandelt vragen die iedereen bezighouden of juist vragen die we vanzelfsprekend vinden, maar die
bij nader inzien toch problematisch blijken. Zulke fundamentele vragen — aporieën genoemd — kennen
meestal geen definitieve oplossing.
• Aporie: een probleem waarin je vast geraakt
• Aporetisch denken (a-poros: zonderdoorgang) → actief op zoek gaan naar de constructies in ons
denken waar we geen antwoorden of argumenten meer hebben en dan proberen op zo een absoluut/
hardnekkige mogelijke manier de problemen ontrafelen en ze finaal ook proberen op te lossen.
Wat is Filosofie? = kan je niet met 1 strikte definitie beantwoorden maar kan je wel omschrijven met deze 4
aspecten.
LEREN AFWEGEN VAN PRINCIPES EN STANDPUNTEN
Casus: vaccinatie verplichten of niet?
• Griep is geen bedreiging voor de volksgezondheid (enkel voor
fragile mensen)
• Coronovaccins zijn snel ontwikkeld, maar de vraag was wie
krijgt de vaccins eerst?
- Ouderen?
- Jongeren? (gaan veel weg, sociaal leven)
- Mensen in de zorg (eerst)
â Er zijn pro en contra argumenten voor elke groep
â Verplichting of niet?
- Vrije wil? “ik ben vrij”
- Mensen gingen dood → Als mensen schade toebrengen aan anderen door zich niet te
vaccineren (verplichten)
ROL VAN TWIJFEL IN SAMENLEVING
‘Mijn waarheid telt evenveel als die van jou’
4
, “ik voel dat het zo is”
• Kennis en waarheid worden soms verward…
• Als alles waar is, is alles relatief (relativisme)
• Paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
Paradox?
• Paradox: twee tegengestelde ‘waarheden’ die niet tegelijk waar kunnen zijn
⇨ Vb. ik beweeg én ik beweeg niet
• Logische redenering kan leiden tot onoplosbare paradox:
⇨ Uitspraak a: uitspraak b is een leugen
⇨ Uitspraak b: uitspraak a is waar
Feit, bewijs en opinie
In wetenschap proberen we dingen te bewijzen “ evidence based werken” =
feiten aan tonen
• Niet alle opinies zijn feiten → we kunnen allemaal opinies hebben over vanalles,
maar feiten moet je bewijzen.
• Niet alle feiten maken deel uit van wetenschappelijk bewijs
• Niet alle wetenschappelijke bewijzen zijn van dezelfde aard
• Naar gelang het wetenschapsdomein, zal je met andere
bewijzen/feiten moeten afkomen.
⇨ Hoe gezondheidszorg organiseren? → afwegen + feiten van opinies
onderscheiden
⇨ Wat is de valsnelheid (fysica)?
SOORTEN UITSPRAKEN
1. Objectief → niets te maken met de mens, zijn er ook als wij er niet zijn
2. Subjectivistisch → niet onderbouwd, wetenschappelijk bewijs = voorkeuren
3. Subjectief → wetenschappelijke bewijzen die kunnen verschillen naar gelang de
context, persoon.
MEDISCHE WERELD
Bijvoorbeeld 200 jaar terug, keek je in de spiegel en je moest met jezelf leven. Nu kan je
aan jezelf laten werken met estethische chirurgie of van man naar vrouw gaan door de
medische technologie.
Heel wat moeilijke filosofische en ethische vraagstukken…
• Rol technologie in sport bv. prothese bij lopers
⇨ Was Oscar petorius met 2 beenprothesen bevooroordeeld of niet, bij de
gewone olympische spelen?
5
DE GEZONDHEIDSZORG
LES 1: INLEIDING
HOE IS FILOSOFIE?
• filein (begeren/ verlangen) van sofia (wijsheid)
• Filosofie als an-archie (archè): zonder vaste vertrekpunten
• Dus ook geen strikte definitie
Wat is filosofie?
• Het stellen van die vraag maakt deel uit van de filosofie
• Het is een complexe vraag met niet één simpel antwoord op
• Het domein van de filosofie laat zich niet in een handvol woorden omschrijven
• Vragen staan centraal in de filosofie (en vooral vragen over de filosofie zelf)
• Denkkaders aanreiken om de meest fundamentele vraagstukken over mens en wereld beter te
begrijpen
1.1 TOOGFILOSOFIE EN MISVERSTANDEN
1) Men denkt vaak dat filosoferen vragen zijn zoals: “Wat is de zin van het leven”, “Waarom leven wij?”…
Dit soort vragen zijn zo speculatief dat daar geen controleerbaar antwoord op bestaat.
2) Filosoferen wordt gereduceerd tot een levenswijze. Velen denken ook dat je door te filosoferen een
levensles eruit bekomt, dat is een misvatting, filosofie is geen zoekmachine, filosofie stelt vragen over
hoe iets is en dat is niet gelijk aan waarom iets is.
3) Een derde misverstand is dat filosofie gelijk is aan zweven, men denkt zo dat filosofie alleen denktover
bizarre kwesties en niet kijkt naar de werkelijkheid. Filosofie is wel met deze wereld bezig.
4) Veel mensen denken ook dat filosofie de dienstmaagd is van de wetenschap, haar antwoorden zijn
tijdelijk totdat de wetenschap objectieve feiten heeft vastgesteld. Ze moet dan plaatsmaken voor de
wetenschap. Wetenschap stelt de vraag ‘wat weten we hierover?’ terwijl filosofie zicht buigt over ‘hoe
komen we tot die kennis?’→ buigen zich dikwijls over hetzelfde fenomeen, maar bendaren het op een
andere manier.
Op medisch vlak hebben we vaak te maken met objectieve wetenschap, toch is het ook doorspit met filo-
sofische gedachten, bv: de ervaring van pijn, de maatschappelijke druk op het individu (om fit/gezond te zijn)
• ‘Endoxia’ ≠ ‘filosofia’ ⇢ meningen of overtuigingen zijn niet hetzelfde als filosofie (streven naar
waarheid)
• ‘Subjectivistisch’ ≠ ‘subjectief’ ⇢
⇨ Subjectivistisch is een volstrekt niet onderbouwde en louter persoonlijke mening hebben
zonder dat die ook in het algemeen kan gelden.
1
, ⇨ Subjectief = elk wetenschappelijk inzicht is noodzakelijk subjectief indien het vanuit een
menselijk perspectief is tot stand gekomen is, maar men probeert de algemen
geldigheid/waarheid van een probleem te benaderen
1.2 COMPONENTEN VAN FILOSOFEREN
Verwondering is een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde om aan filosofie te doen. Kinderen die
zich afvragen of iets “wel echt bestaat”, tonen verwondering, maar daarmee zijn ze nog geen filosofen. Niet
elke vraag die uit verwondering voortkomt, leidt namelijk tot een filosofische beschouwing. Verwondering
vormt enkel het startpunt; het is de manier waarop met die verwondering wordt omgegaan, dat is hoe filosofie
is.
Filosofie heeft vier kernaspecten:
1. Methodische twijfel
2. Fundamenteel nadenken
3. Systematisch en logisch redeneren
4. Aporetisch
1. METHODISCHE TWIJFEL
De filosofische rede/rationaliteit (vermogen om logisch na te denken) en de twijfel staan bovenaan de
filosofische agenda – ‘animal rationale’ -Aristoteles = een redelijk wezen dat niet anders kan dan zich de vraag
stellen waar het leeft, naar zichzelf & de omgeving…
René Descartes (17e E): twijfel als filosofische methode “je pense donc je suis” – omdat hij twijfelde wist hij
zeker dat hij bestond
• Twijfel is de basis van filosofie is fundament van wetenschap: wetenschappers twijfelen aan bestaande
theorie/kennis → doel van twijfel = het bereiken van waarheid & zekerheden
• Twijfel gebruiken als methode om tot de “juiste” kennis te komen
• “Zijn we zeker dat onze kennis juist is?” En hoe en wanneer zouden we zeker kunnen zijn?
Omschrijving van methodische twijfel:
• Het leren kritische vragen stellen bij (schijnbare) zekerheden
⇨ Zekerheiden die te maken kunnen hebben met eigen standpunten, je eigen manier van kijken
naar de wereld, zekerheden van bepaalde theorieën,...
o We stellen daar vragen bij omdat we de geldigheid van een theorie willen toetsen,
en pas na die toetsing kunnen we het als waarheid aannemen.’
Socrates’ leidmotief was twijfel. Voor hem betekende dit: hoe meer je nadenkt, hoe meer je beseft dat je
eigenlijk weinig zeker weet dus hoe meer je een probleem bestudeerd, hoe meer je de complexiteit ervan
ontdekt, bestaand ekennis erover in twijfel trekt en de noodzaak van verrdere nuance en kritisch onderzoek
inziet. Die houding is geen teken van zwakte, maar een uitnodiging om voortdurend te blijven zoeken naar
waarheid.
In onze tijd wordt dit vaak verkeerd opgevat: twijfel leidt dan tot relativisme, de gedachte dat alle meningen
evenveel waard zijn en dat er geen objectieve waarheid bestaat. Voor Socrates was dat niet de bedoeling. Hij
vond dat twijfel ons juist moet aansporen om beter te onderzoeken, valse redeneringen te doorzien en te
2
,erkennen dat sommige feiten onontkoombaar zijn, ook al blijft de ultieme waarheid moeilijk te bereiken.
Steeds ook eigen standpunten in vraag stellen en soms moeten we bekennen dat e in onze zoektocht naar
waarheid geen stap verder zijn geraakt. Zo hard mogelijk doordenken, maar het nooit zeker zijn…
Een symptoom van deze evolutie = toegenomen belang van de ervaring, ten nadele v/h concept of de
intellectuele analyse (persoonlijke ervaring, gevoel & ervaring is wat telt). Opinies krijgen het zelfde statuut als
feiten.
List van de rede – Friederich Hegel: Juist in de ontkenning dat dat er nog een algemene waarheid bestaat en
dat dus het persoonlijke gevoel voorrang heeft, bevestigt dat de algemene waarheid er in bestaat dat er geen
meer is en dat de ervaring die plaats heeft ingenomen.
2. FUNDAMENTEEL NADENKEN
Filosofie vertrekt vanuit verwondering over wereld en onze plaats erin en we stellen ons de vraag “loopt het
hier zoals het zou moeten lopen?” – het hardnekkig doordenken van kwesties.
Relativiteit en oneindigheid van alle opinies inroepen maat elk debat onmogelijk. De filosofie is net zoals
wetenschap falsifieerbaar (aangenomen standpunten & argumenten staan open voor ontkrachting).
• Daarom fundamentele vragen: wat is gezondheid, hoe kan ik kennis verwerven, wat is goed handelen?
Fundamentele vraagstukken:
• Geen vastomlijnd onderzoeksobject, eerder specifieke methode van denken en redeneren
• Fundamentele vraagstukken komen vandaag vooral uit … de medische wereld:
⇨ vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport, …
3. SYSTEMATISCH EN LOGISCH REDENEREN
Filosoferen vereist logisch, systematisch en streng argumentatief redeneren (= logisch stap per stap nadenken).
Geen stappen overslaan en een heldere & controleerbare argumentatie opbouwen. Zodat het logisch is voor
jezelf maar ook anderen jouw redenering kunnen meevolgen. “Een logische redenering is geen voldoende,
maar wel een noodzakelijke voorwaarde om aan filosofie te doen”.
• Belangrijk in filosofie: zin voor synthese en een overzichtelijke analyse maken van alles stappen die je
hebt doorlopen
• Aan jezelf hoge eisen stellen: zelfkritiek (= niet te snel denken dat je zeker kan zijn van een idee/
theorie)
Sommige problemen zijn…
• Onoplosbaar vb. wat is een goeie samenleving? (fundamentele vraag → nooit antwoord)
• Niet exact vb. Wat is een goed kunstwerk? Waarom word ik verliefd?
• Nog niet oplosbaar vb. ontrafelen genetische code van de mens (mogelijks wel in de toekomst)
3
,Wel van belang om die fundamentele vragen te blijven stellen en proberen uit te klaren (vb. wat is een goede
gezondheid?)
4.APORETISCH
De kern van een filosofisch gebeuren of evenement is het volgende:
1. Analyseren of blootleggen van een probleem
2. De logica ervan volgen
3. Het vraagstuk zover mogelijk brengen dat het ‘in verlegenheid’ wordt gebracht, dat het op een aporie
stuit
*‘Aporos’ staat voor een gebrek aan toegang, een verlegenheid, radeloosheid van het denken.
Filosoferen betekent fundamenteel nadenken over een probleem tot je vastloopt, om vervolgens verder te
zoeken in andere richtingen. Filosofen zoeken eerder problemen op, dan dat ze kant-en-klare oplossingen
bieden (betekent niet dat filosoferen niet tot oplossingen kan leidne). Zelfs als ze een oplossing vinden, blijven
ze kritisch en zoeken ze naar zwakke plekken. Vaak tonen ze vooral aan waar ons denken tekortschiet.
Filosofie behandelt vragen die iedereen bezighouden of juist vragen die we vanzelfsprekend vinden, maar die
bij nader inzien toch problematisch blijken. Zulke fundamentele vragen — aporieën genoemd — kennen
meestal geen definitieve oplossing.
• Aporie: een probleem waarin je vast geraakt
• Aporetisch denken (a-poros: zonderdoorgang) → actief op zoek gaan naar de constructies in ons
denken waar we geen antwoorden of argumenten meer hebben en dan proberen op zo een absoluut/
hardnekkige mogelijke manier de problemen ontrafelen en ze finaal ook proberen op te lossen.
Wat is Filosofie? = kan je niet met 1 strikte definitie beantwoorden maar kan je wel omschrijven met deze 4
aspecten.
LEREN AFWEGEN VAN PRINCIPES EN STANDPUNTEN
Casus: vaccinatie verplichten of niet?
• Griep is geen bedreiging voor de volksgezondheid (enkel voor
fragile mensen)
• Coronovaccins zijn snel ontwikkeld, maar de vraag was wie
krijgt de vaccins eerst?
- Ouderen?
- Jongeren? (gaan veel weg, sociaal leven)
- Mensen in de zorg (eerst)
â Er zijn pro en contra argumenten voor elke groep
â Verplichting of niet?
- Vrije wil? “ik ben vrij”
- Mensen gingen dood → Als mensen schade toebrengen aan anderen door zich niet te
vaccineren (verplichten)
ROL VAN TWIJFEL IN SAMENLEVING
‘Mijn waarheid telt evenveel als die van jou’
4
, “ik voel dat het zo is”
• Kennis en waarheid worden soms verward…
• Als alles waar is, is alles relatief (relativisme)
• Paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
Paradox?
• Paradox: twee tegengestelde ‘waarheden’ die niet tegelijk waar kunnen zijn
⇨ Vb. ik beweeg én ik beweeg niet
• Logische redenering kan leiden tot onoplosbare paradox:
⇨ Uitspraak a: uitspraak b is een leugen
⇨ Uitspraak b: uitspraak a is waar
Feit, bewijs en opinie
In wetenschap proberen we dingen te bewijzen “ evidence based werken” =
feiten aan tonen
• Niet alle opinies zijn feiten → we kunnen allemaal opinies hebben over vanalles,
maar feiten moet je bewijzen.
• Niet alle feiten maken deel uit van wetenschappelijk bewijs
• Niet alle wetenschappelijke bewijzen zijn van dezelfde aard
• Naar gelang het wetenschapsdomein, zal je met andere
bewijzen/feiten moeten afkomen.
⇨ Hoe gezondheidszorg organiseren? → afwegen + feiten van opinies
onderscheiden
⇨ Wat is de valsnelheid (fysica)?
SOORTEN UITSPRAKEN
1. Objectief → niets te maken met de mens, zijn er ook als wij er niet zijn
2. Subjectivistisch → niet onderbouwd, wetenschappelijk bewijs = voorkeuren
3. Subjectief → wetenschappelijke bewijzen die kunnen verschillen naar gelang de
context, persoon.
MEDISCHE WERELD
Bijvoorbeeld 200 jaar terug, keek je in de spiegel en je moest met jezelf leven. Nu kan je
aan jezelf laten werken met estethische chirurgie of van man naar vrouw gaan door de
medische technologie.
Heel wat moeilijke filosofische en ethische vraagstukken…
• Rol technologie in sport bv. prothese bij lopers
⇨ Was Oscar petorius met 2 beenprothesen bevooroordeeld of niet, bij de
gewone olympische spelen?
5
