ORTHOPEDAGOGIEK &
DISABILITY STUDIES
Athina Beschuyt
UGENT 2025-2026
,1
, Orthopedagogiek Hoofdstuk 1
Wat is orthopedagogiek?
1. WAT IS ORTHOPEDAGOGIEK?
1.1 DEFINITIE: KLASSIEKE EN MODERNE INVULLINGEN
Orthopedagogiek maakt uit van pedagogische wetenschappen
− ‘ortho’ → grieks woord orthos = ‘juiste manier/juiste weg’
− ‘pedagogiek’ →grieks woord pais & agein = ‘kind’ & ‘handelen’
→ gaat dus om wetenschap van opvoeding van kinderne, jongeren in situaties die afwijken van
wat we als ‘gewoon’ kunnen omschrijven, met bedoeling hierin te interveniëren en de
problematische situatie naar verbetering toe te doen evolueren.
Pedagogische wetenschappen=
Pedagogische wetenschappen bestuderen hoe opvoeding, ondersteuning, leren en
ontwikkelen plaatsvinden bij de mens in ontwikkeling – van kinderen en jongeren tot
volwassenen – die elk als individu functioneren in een complexe wereld. Daarbij wordt
gekeken naar zowel individuele factoren (zoals talenten, motivatie en kwetsbaarheden) als
naar de context waarin iemand leeft, met aandacht voor relationele (bv. gezin, vrienden,
leerkrachten) en structurele aspecten (bv. school, beleid, samenleving). Het vakgebied is
systeemgericht en analyseert hoe processen van opvoeding en ontwikkeling zich afspelen op
het microniveau (individuen en hun directe relaties), het mesoniveau (instellingen en
gemeenschappen) en het macroniveau (maatschappelijke en culturele structuren).
Pedagogische wetenschappen zijn doelgericht en handelingsgericht. Ze willen een oplossing
vinden voor een bepaald probleemgedrag. En dit op basis van wetenschappelijk onderzoek.
Orthopedagogiek=
De wetenschap van het handelen in als problematische of moeilijk ervaren opvoedingssituaties.
Het is gericht op het ondersteunen van kinderen, jongeren en volwassenen en hun sociaal netwerk
die in moeilijke opvoedings- en/of levenssituaties.
Orthopedagogiek aan de Ugent=
De studie van methodisch, integratief, ethisch en betekenisvol handelen in maatschappelijk
kwetsbare opvoedings- en leefsituaties …
en dit door wetenschappelijk onderbouwde kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden.
Ontstaan vanaf de jaren ’30 in verschillende Europese landen.
Focus:
− Waar in de orthopedagogiek nadruk lag op ‘herstellen, corrigeren’ en oplossen van
problemen
− Laatste jaren meer focus op
o Het handelen in “moeilijk ervaren” situaties.
o Met aandacht voor het verhogen van de levenskwaliteit van verschillende
betrokkenen en hun sociale inclusie.
2
, Onderscheid tussen klassieke & moderne (De Ruyter):
Klassieke definities van orthopedagogiek → Nadruk op afwijking en stoornis van de persoon.
Moderne definities van orthopedagogiek → Focus op globaliteit van de opvoedingssituatie
waarin verschillende actoren betrokken zijn (kind, opvoeders en de pedagogische omgeving)
1.2 EVOLUTIES IN DE NAAMGEVING VAN DE ORTHOPEDAGOGIEK
Door de tijd heen:
− Heilpedagogiek: verwijzing naar het behandelen en “helen/genezen” van
stoornissen/problemen.
− Speciale pedagogiek: accent op specifieke benadering van bepaalde doelgroepen
zoals personen met een verstandelijke, fysieke beperking.
− Nu → orthopedagogiek: kwam naar aanleiding van de pejoratieve bijklank van het
voorvoegsel ‘heil’ kort na WO II . Vervanging van term ‘heilpedagogiek’ naar
‘orthopedagogiek’ (1949)
− Ook nu → klinische orthopedagogiek: deze term is pleonastisch, aangezien het
klinische aspect al onder het prefix ‘ortho’ wordt begrepen.
Klinische orthopedagogiek erkend als geestelijk gezondheidsberoep
− Sinds 2016 → erkenning
o Voorwaarden:
o aan de houder van een diploma van het universitair onderwijs in het domein van
de klinische orthopedagogiek,
o behaald ter afsluiting van een opleiding, die in het kader van het voltijds
onderwijs minstens vijf jaar studie of 300 ECTS-studiepunten telt,
o Een gesuperviseerde professionele stage in het domein van de klinische
orthopedagogiek inbegrepen.”
▪ Eerder verplicht van 1 jaar na 5 jarige opleiding, maar werd afgeschaft
door minister Vandenbroucke
− Omschrijving:
“Onder uitoefening van de klinische orthopedagogiek wordt verstaand het, in een wetensch.
Referentiekader van de klinische orthopedagogiek, gebruikelijk verrichten van autonome
handelingen die de preventie, diagnostiek, de begeleiding en de behandeling van opvoedings- en
ontwikkelings-, leer, gedrags- en emotionele problemen en de psychosociale gevolgen ervan bij
kinderen, jongeren of volwassenen en hun context.
De orthopedagogiek is de discipline die de theorieën, modellen, methoden en technieken
ontwikkelt voor het bedoelde wetenschappelijke referentiekader.
3
DISABILITY STUDIES
Athina Beschuyt
UGENT 2025-2026
,1
, Orthopedagogiek Hoofdstuk 1
Wat is orthopedagogiek?
1. WAT IS ORTHOPEDAGOGIEK?
1.1 DEFINITIE: KLASSIEKE EN MODERNE INVULLINGEN
Orthopedagogiek maakt uit van pedagogische wetenschappen
− ‘ortho’ → grieks woord orthos = ‘juiste manier/juiste weg’
− ‘pedagogiek’ →grieks woord pais & agein = ‘kind’ & ‘handelen’
→ gaat dus om wetenschap van opvoeding van kinderne, jongeren in situaties die afwijken van
wat we als ‘gewoon’ kunnen omschrijven, met bedoeling hierin te interveniëren en de
problematische situatie naar verbetering toe te doen evolueren.
Pedagogische wetenschappen=
Pedagogische wetenschappen bestuderen hoe opvoeding, ondersteuning, leren en
ontwikkelen plaatsvinden bij de mens in ontwikkeling – van kinderen en jongeren tot
volwassenen – die elk als individu functioneren in een complexe wereld. Daarbij wordt
gekeken naar zowel individuele factoren (zoals talenten, motivatie en kwetsbaarheden) als
naar de context waarin iemand leeft, met aandacht voor relationele (bv. gezin, vrienden,
leerkrachten) en structurele aspecten (bv. school, beleid, samenleving). Het vakgebied is
systeemgericht en analyseert hoe processen van opvoeding en ontwikkeling zich afspelen op
het microniveau (individuen en hun directe relaties), het mesoniveau (instellingen en
gemeenschappen) en het macroniveau (maatschappelijke en culturele structuren).
Pedagogische wetenschappen zijn doelgericht en handelingsgericht. Ze willen een oplossing
vinden voor een bepaald probleemgedrag. En dit op basis van wetenschappelijk onderzoek.
Orthopedagogiek=
De wetenschap van het handelen in als problematische of moeilijk ervaren opvoedingssituaties.
Het is gericht op het ondersteunen van kinderen, jongeren en volwassenen en hun sociaal netwerk
die in moeilijke opvoedings- en/of levenssituaties.
Orthopedagogiek aan de Ugent=
De studie van methodisch, integratief, ethisch en betekenisvol handelen in maatschappelijk
kwetsbare opvoedings- en leefsituaties …
en dit door wetenschappelijk onderbouwde kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden.
Ontstaan vanaf de jaren ’30 in verschillende Europese landen.
Focus:
− Waar in de orthopedagogiek nadruk lag op ‘herstellen, corrigeren’ en oplossen van
problemen
− Laatste jaren meer focus op
o Het handelen in “moeilijk ervaren” situaties.
o Met aandacht voor het verhogen van de levenskwaliteit van verschillende
betrokkenen en hun sociale inclusie.
2
, Onderscheid tussen klassieke & moderne (De Ruyter):
Klassieke definities van orthopedagogiek → Nadruk op afwijking en stoornis van de persoon.
Moderne definities van orthopedagogiek → Focus op globaliteit van de opvoedingssituatie
waarin verschillende actoren betrokken zijn (kind, opvoeders en de pedagogische omgeving)
1.2 EVOLUTIES IN DE NAAMGEVING VAN DE ORTHOPEDAGOGIEK
Door de tijd heen:
− Heilpedagogiek: verwijzing naar het behandelen en “helen/genezen” van
stoornissen/problemen.
− Speciale pedagogiek: accent op specifieke benadering van bepaalde doelgroepen
zoals personen met een verstandelijke, fysieke beperking.
− Nu → orthopedagogiek: kwam naar aanleiding van de pejoratieve bijklank van het
voorvoegsel ‘heil’ kort na WO II . Vervanging van term ‘heilpedagogiek’ naar
‘orthopedagogiek’ (1949)
− Ook nu → klinische orthopedagogiek: deze term is pleonastisch, aangezien het
klinische aspect al onder het prefix ‘ortho’ wordt begrepen.
Klinische orthopedagogiek erkend als geestelijk gezondheidsberoep
− Sinds 2016 → erkenning
o Voorwaarden:
o aan de houder van een diploma van het universitair onderwijs in het domein van
de klinische orthopedagogiek,
o behaald ter afsluiting van een opleiding, die in het kader van het voltijds
onderwijs minstens vijf jaar studie of 300 ECTS-studiepunten telt,
o Een gesuperviseerde professionele stage in het domein van de klinische
orthopedagogiek inbegrepen.”
▪ Eerder verplicht van 1 jaar na 5 jarige opleiding, maar werd afgeschaft
door minister Vandenbroucke
− Omschrijving:
“Onder uitoefening van de klinische orthopedagogiek wordt verstaand het, in een wetensch.
Referentiekader van de klinische orthopedagogiek, gebruikelijk verrichten van autonome
handelingen die de preventie, diagnostiek, de begeleiding en de behandeling van opvoedings- en
ontwikkelings-, leer, gedrags- en emotionele problemen en de psychosociale gevolgen ervan bij
kinderen, jongeren of volwassenen en hun context.
De orthopedagogiek is de discipline die de theorieën, modellen, methoden en technieken
ontwikkelt voor het bedoelde wetenschappelijke referentiekader.
3
