Grondslagen Arbeidsrecht
Samenvatting Grondslagen Arbeidsrecht
Markeringen legenda
● Begrippen: Groen
● Inhoud begrippen: Oranje
● Personen: Blauw
● Onderwerpen (breed): Fel geel
● Sub-onderwerpen: Geel
● Wetsartikelen: Tekst rood
● Jurisprudentie: Rood
● Gevolg/conclusie: Tekst blauw
● Belangrijk rijtje: Tekst groen
1
, Grondslagen Arbeidsrecht
Week 1 | Rechtsvragen en geschiedenis arbeidsrecht
● In welke verschillende vormen wordt arbeid verricht en waarin onderscheiden deze
zich van elkaar?
● Hoe is de huidige wijze van arbeid en de regels daarover tot stand gekomen?
● Hoe is de collectivering in het arbeidsrecht tot stand gekomen en vormgegeven?
Rechtsvragen
Open vragen in het recht kunnen worden verklaard vanuit het realiseren van een bepaald
rechtvaardigheidsideaal. De grondslag van ons rechtvaardigheidsideaal is de sociaal-liberale
democratische rechtsstaat.
We hebben te maken met evaluatieve- en normatieve vragen:
● Evaluatieve vragen gaan over het beoordelen van iets, zoals de effectiviteit of
waarde ergens van
● Normatieve vragen gaan over wat wenselijk, goed of toegestaan is, gebaseerd op
normen of principes
Om normatieve vragen over het recht te beantwoorden, zijn er twee perspectieven:
1. Intern perspectief op het recht
Kijken naar het (positieve) recht en daarbij de onderliggende waarden en beginselen
zoals contractvrijheid of ongelijkheidscompensatie gebruiken.
- Juridisch onderzoek
2. Extern perspectief op het recht
Kijken naar het recht vanuit andere disciplines. Vanuit de andere disciplines kijken
wat de effecten van wet- en regelgeving in de praktijk zijn.
- Empirisch onderzoek
Geschiedenis
Tijdlijn in het kort
● Romeinse rijk → Arbeid in de vorm van slavernij
● Vanaf 500 v.C. → Feodaal stelsel, arbeid in de vorm van horigheid
● 14e-18e eeuw → Arbeid in de vorm van gilden
2
, Grondslagen Arbeidsrecht
-Beroepsorganisaties van specifieke ambachten regelden de kwaliteit,
productie, prijzen en de houding en het gedrag van de leden. Gevolg:
Monopolievorming en uitsluiting van concurrentie
→ Afschaffing gildedwang in West-Europa (eind 18e, begin 19e eeuw), ook
een verbod op ‘coalitievorming’
● 1789 → Franse revolutie
● 1838 → Burgerlijk Wetboek in Nederland, met daarin vrijheid van eigendom en
contractsvrijheid als hoekstenen
Opkomst loonarbeid door industriële revolutie (1800)
Door de opkomst van mechanisering, de investering in fabrieken door kapitaalbezitters en
het (niet altijd vrijwillig) inhuren van arbeiders tegen uur- of stukloon, concentreerde zich
grote groepen arbeiders in fabrieken en steden. Deze geconcentreerde groepering had
uiteindelijk de sociale kwestie als gevolg: de slechte woon- en werkomstandigheden,
kinderarbeid, onveilig en onhygiënisch werk, lage lonen, lange werkdagen en het ontbreken
van een vangnet als je ziek werd of gewond raakte, leidde tot discussies over de eerste
sociale wetgeving.
Opkomst eerste arbeidswetgeving
De sociale kwestie was de start van de opkomst van de eerste arbeidswetgeving.
● 1874: Kinderwet van Houten
● 1889: Arbeidswet → Kinderen en vrouwen maximaal 11 uur per dag werken
● 1901: Ongevallenwet → Ook voor mannen
● 1907: Wet op Arbeidsovereenkomst*
● 1911: Arbeidswet → Nu ook voor mannen, vanaf 12 jaar. Maximaal 10 uur per dag, 6
dagen per week werken
● 1913: Ongevallen- en ziektewet
● 1917: Mannenkiesrecht, vrouwen in 1919
*Wet op Arbeidsovereenkomst (1907)
Deze wet probeerde bepaalde regels te stellen omtrent arbeid. De wet zag op de
loonbetaling (die in de vorm van geld moest zijn), letsel en arbeidsongevallen, ontslag,
tijdelijke arbeidsovereenkomsten en regelingen op basis van misbruik van de werknemer
door de werkgever als gevolg van de afhankelijkheidspositie van de werknemer.
→ Vakbonden/socialisten waren tegen deze wet, omdat zij een privaatrechtelijke regeling
als een belemmering van hun mogelijkheden zagen: met deze regeling werd staken gezien
als een contractbreuk en werd het dus onrechtmatig.
- Tot de jaren ‘70 was dit de heersende leer, maar tot op heden zijn de regels omtrent
staken streng
Recente geschiedenis
● 1929: Crisis → grote werkloosheid
● Tweede wereldoorlog en wederopbouw → Begin overheidstoetsing bij ontslag
● Jaren ‘50 → Opkomst verzorgingsstaat en Nederlands poldermodel
3
Samenvatting Grondslagen Arbeidsrecht
Markeringen legenda
● Begrippen: Groen
● Inhoud begrippen: Oranje
● Personen: Blauw
● Onderwerpen (breed): Fel geel
● Sub-onderwerpen: Geel
● Wetsartikelen: Tekst rood
● Jurisprudentie: Rood
● Gevolg/conclusie: Tekst blauw
● Belangrijk rijtje: Tekst groen
1
, Grondslagen Arbeidsrecht
Week 1 | Rechtsvragen en geschiedenis arbeidsrecht
● In welke verschillende vormen wordt arbeid verricht en waarin onderscheiden deze
zich van elkaar?
● Hoe is de huidige wijze van arbeid en de regels daarover tot stand gekomen?
● Hoe is de collectivering in het arbeidsrecht tot stand gekomen en vormgegeven?
Rechtsvragen
Open vragen in het recht kunnen worden verklaard vanuit het realiseren van een bepaald
rechtvaardigheidsideaal. De grondslag van ons rechtvaardigheidsideaal is de sociaal-liberale
democratische rechtsstaat.
We hebben te maken met evaluatieve- en normatieve vragen:
● Evaluatieve vragen gaan over het beoordelen van iets, zoals de effectiviteit of
waarde ergens van
● Normatieve vragen gaan over wat wenselijk, goed of toegestaan is, gebaseerd op
normen of principes
Om normatieve vragen over het recht te beantwoorden, zijn er twee perspectieven:
1. Intern perspectief op het recht
Kijken naar het (positieve) recht en daarbij de onderliggende waarden en beginselen
zoals contractvrijheid of ongelijkheidscompensatie gebruiken.
- Juridisch onderzoek
2. Extern perspectief op het recht
Kijken naar het recht vanuit andere disciplines. Vanuit de andere disciplines kijken
wat de effecten van wet- en regelgeving in de praktijk zijn.
- Empirisch onderzoek
Geschiedenis
Tijdlijn in het kort
● Romeinse rijk → Arbeid in de vorm van slavernij
● Vanaf 500 v.C. → Feodaal stelsel, arbeid in de vorm van horigheid
● 14e-18e eeuw → Arbeid in de vorm van gilden
2
, Grondslagen Arbeidsrecht
-Beroepsorganisaties van specifieke ambachten regelden de kwaliteit,
productie, prijzen en de houding en het gedrag van de leden. Gevolg:
Monopolievorming en uitsluiting van concurrentie
→ Afschaffing gildedwang in West-Europa (eind 18e, begin 19e eeuw), ook
een verbod op ‘coalitievorming’
● 1789 → Franse revolutie
● 1838 → Burgerlijk Wetboek in Nederland, met daarin vrijheid van eigendom en
contractsvrijheid als hoekstenen
Opkomst loonarbeid door industriële revolutie (1800)
Door de opkomst van mechanisering, de investering in fabrieken door kapitaalbezitters en
het (niet altijd vrijwillig) inhuren van arbeiders tegen uur- of stukloon, concentreerde zich
grote groepen arbeiders in fabrieken en steden. Deze geconcentreerde groepering had
uiteindelijk de sociale kwestie als gevolg: de slechte woon- en werkomstandigheden,
kinderarbeid, onveilig en onhygiënisch werk, lage lonen, lange werkdagen en het ontbreken
van een vangnet als je ziek werd of gewond raakte, leidde tot discussies over de eerste
sociale wetgeving.
Opkomst eerste arbeidswetgeving
De sociale kwestie was de start van de opkomst van de eerste arbeidswetgeving.
● 1874: Kinderwet van Houten
● 1889: Arbeidswet → Kinderen en vrouwen maximaal 11 uur per dag werken
● 1901: Ongevallenwet → Ook voor mannen
● 1907: Wet op Arbeidsovereenkomst*
● 1911: Arbeidswet → Nu ook voor mannen, vanaf 12 jaar. Maximaal 10 uur per dag, 6
dagen per week werken
● 1913: Ongevallen- en ziektewet
● 1917: Mannenkiesrecht, vrouwen in 1919
*Wet op Arbeidsovereenkomst (1907)
Deze wet probeerde bepaalde regels te stellen omtrent arbeid. De wet zag op de
loonbetaling (die in de vorm van geld moest zijn), letsel en arbeidsongevallen, ontslag,
tijdelijke arbeidsovereenkomsten en regelingen op basis van misbruik van de werknemer
door de werkgever als gevolg van de afhankelijkheidspositie van de werknemer.
→ Vakbonden/socialisten waren tegen deze wet, omdat zij een privaatrechtelijke regeling
als een belemmering van hun mogelijkheden zagen: met deze regeling werd staken gezien
als een contractbreuk en werd het dus onrechtmatig.
- Tot de jaren ‘70 was dit de heersende leer, maar tot op heden zijn de regels omtrent
staken streng
Recente geschiedenis
● 1929: Crisis → grote werkloosheid
● Tweede wereldoorlog en wederopbouw → Begin overheidstoetsing bij ontslag
● Jaren ‘50 → Opkomst verzorgingsstaat en Nederlands poldermodel
3
