Taak 1: Bedreigingen van (volks-)gezondheid
Probleemstelling: Wat zijn de bedreigingen van de volksgezondheid?
Wat is volksgezondheid (public health)? En wat zijn
determinanten van de volksgezondheid?
Volksgezondheid verwijst naar de gezondheidstoestand van de bevolking als
geheel. Het gaat niet enkel om de afwezigheid van ziekte, maar ook om
lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden (WHO-definitie)
Determinanten van de volksgezondheid zijn: biologische factoren (erfelijke
factoren, veroudering, sekse), zorgvoorzieningen (welke en hoeveel zijn er, hoe
is de kwaliteit, hoe betaalbaar, hoe beschikbaar en toegankelijk zijn ze?),
leefstijl/risicogedrag (bewegen, roken, alcohol, veilige seks, ontspannen,
voeding), omgeving (sociaal: naasten, sociale cohesie, voorzieningen. Fysiek:
natuur & milieu, verkeer en huisvesting)
Organisatie van de gezondheidszorg: Boot, p4
Hoe heeft de GW-driehoek invloed op de
volksgezondheid?
De GW-driehoek beïnvloedt de volksgezondheid door de drie componenten
biologisch, omgeving en gedrag als een samenhangend geheel te zien, en niet
als losse elementen. Door deze drie pijlers te begrijpen, kennen beleidsmakers,
zorgverleners en burgers effectiever werken aan preventie, interventie en het
creëren van een gezonde samenleving. De een kan niet zonder de ander.
Lijkt best wel op het biomedische model, maar is breder. Positieve gezondheid
en veerkracht spelen ook een grote rol hiervan.
Voorbeeld: als iemand weet dat roken ongezond is (kennis), al zijn vrienden
roken (omgeving) dus maakt het moeilijker om te stoppen (leefstijl)
Wat is DALY, en wat kun je hiermee meten (uitleg
ziektelast)?
DALY staat voor: Disability adjusted life years; oftwel ‘totale ziektelast’. Het
aantal totaal gezonde jaren dat in een bevolking verloren is gegaan van zowel
,sterfte als het vóórkomen van een specifieke aandoening. Het wordt berekend
als optelsom van ‘verloren levensjaren’ en verloren jaren in goede gezondheid.
Hiermee meet je eigenlijk hoe zwaar een ziekte onder een bevolking weegt.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.1
Deze maat kan worden geïnterpreteerd als het aantal naar gezondheid
gewogen levensjaren dat in de Nederlandse bevolking verloren is gegaan door
het optreden van een ziekte. Vrouwen hebben in vergelijking tot mannen een
veel hogere ziektelast als gevolg van psychische stoornissen, ziekten van
bewegingsstelsel en dementie. Gezondheidsvoorlichting en
gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner, h2.4.3
Voorbeeld berekening DALY’s:
Een vrouw krijgt op haar 20e een auto-ongeluk dat haar een blijvende ernstige
handicap bezorgt, waardoor haar kwaliteit van leven daalt van 1,0 naar 0,6. Op
haar 60e overlijdt ze aan nierfalen. Voor de periode tussen haar 20e en 60e
rekenen we 40 jaar x 0,4 = 16 jaar als verloren ten gevolge van verlies aan
kwaliteit van leven. Als we uitgaan van een ideale levensverwachting van 80
jaar heeft ze ook nog 20 jaar verloren als gevolg van voortijdig overlijden. Er zijn
dus 36 DALY’s verloren gegaan. (Mackenbach, 2016, pp. 86)
Het RIVM berekent de DALY’s
Op welke manieren kunnen we de volksgezondheid
meten?
Je kan de volksgezondheid meten op verschillende manieren. Een manier is
kijken naar de levensverwachting van de mensen. Dit wordt al gedaan vanaf de
geboorte. Zo is bijvoorbeeld de levensverwachting sinds 1950 alleen maar
toegenomen.
Periode-specifieke levensverwachting: de levensverwachting van een
denkbeeldige groep; bijvoorbeeld een specifiek kalenderjaar 2019. Dan gaat het
om de groep die hun leven lang aan de sterftekansen zijn blootgesteld van dat
jaar. De levensverwachting van deze groep vat dan samen wat de sterftesituatie
in 2019 is.
, Cohort specifieke levensverwachting: deze gaat een daadwerkelijk bestaande
groep mensen aan. Bijvoorbeeld alle mensen geboren in het jaar 1900. De
sterfte naar leeftijdsgroep kan worden gevolgd op basis van de
sterftestatistieken uit de 20e eeuw. Op basis hiervan kan dan worden berekend
hoe lang de mensen uit die generatie gemiddeld geleefd hebben.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.2.1
Je kan de levensverwachting ook nog opdelen in levensverwachting zonder
langdurige beperkingen, alleen lichte beperkingen, matige/ernstige
beperkingen.
Een andere manier om naar de volksgezondheid te kijken is kijken naar kwaliteit
van leven. Dit kan je op meerdere dimensies bekijken die te maken hebben met
o.a. mentaal welbevinden, fysieke conditie, dagelijks functioneren, zingeving en
participatie in de samenleving. Dit wordt meestal gedaan door
gezondheidsenquêtes waarin mensen wordt gevraagd naar de verschillende
dimensies. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema,
Lechner, h2.2.2
Je kan ook kijken naar de sterfte van de mens, hoeveel mensen gaan dood aan
bepaalde aandoeningen. Je hiervoor het doodsoorzaak-specifiek sterftecijfer
gebruiken. Dit wordt berekend als het jaarlijks aantal sterfgevallen aan een
specifieke doodsoorzaak, per 1000 of 100 000 inwoners die in dat jaar leefden.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.3.1
Als je kijkt naar het incididentiecijfer kan je het aantal nieuwe gevallen van een
ziekte zien over een bepaalde tijdsperiode. Hierin kan je dan ook op inspelen
met preventie. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van
Assema, Lechner, h2.3.2
Ook kan je kijken naar prevalentiecijfers. Dit geeft het vóórkomen van een
aandoening weer. Hoeveel mensen hebben in een bepaalde periode, een
bepaalde ziekte, berekend als percentage van het totaal aantal mensen die
leeftijd op dat moment. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug,
van Assema, Lechner, h2.3.3
Probleemstelling: Wat zijn de bedreigingen van de volksgezondheid?
Wat is volksgezondheid (public health)? En wat zijn
determinanten van de volksgezondheid?
Volksgezondheid verwijst naar de gezondheidstoestand van de bevolking als
geheel. Het gaat niet enkel om de afwezigheid van ziekte, maar ook om
lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden (WHO-definitie)
Determinanten van de volksgezondheid zijn: biologische factoren (erfelijke
factoren, veroudering, sekse), zorgvoorzieningen (welke en hoeveel zijn er, hoe
is de kwaliteit, hoe betaalbaar, hoe beschikbaar en toegankelijk zijn ze?),
leefstijl/risicogedrag (bewegen, roken, alcohol, veilige seks, ontspannen,
voeding), omgeving (sociaal: naasten, sociale cohesie, voorzieningen. Fysiek:
natuur & milieu, verkeer en huisvesting)
Organisatie van de gezondheidszorg: Boot, p4
Hoe heeft de GW-driehoek invloed op de
volksgezondheid?
De GW-driehoek beïnvloedt de volksgezondheid door de drie componenten
biologisch, omgeving en gedrag als een samenhangend geheel te zien, en niet
als losse elementen. Door deze drie pijlers te begrijpen, kennen beleidsmakers,
zorgverleners en burgers effectiever werken aan preventie, interventie en het
creëren van een gezonde samenleving. De een kan niet zonder de ander.
Lijkt best wel op het biomedische model, maar is breder. Positieve gezondheid
en veerkracht spelen ook een grote rol hiervan.
Voorbeeld: als iemand weet dat roken ongezond is (kennis), al zijn vrienden
roken (omgeving) dus maakt het moeilijker om te stoppen (leefstijl)
Wat is DALY, en wat kun je hiermee meten (uitleg
ziektelast)?
DALY staat voor: Disability adjusted life years; oftwel ‘totale ziektelast’. Het
aantal totaal gezonde jaren dat in een bevolking verloren is gegaan van zowel
,sterfte als het vóórkomen van een specifieke aandoening. Het wordt berekend
als optelsom van ‘verloren levensjaren’ en verloren jaren in goede gezondheid.
Hiermee meet je eigenlijk hoe zwaar een ziekte onder een bevolking weegt.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.1
Deze maat kan worden geïnterpreteerd als het aantal naar gezondheid
gewogen levensjaren dat in de Nederlandse bevolking verloren is gegaan door
het optreden van een ziekte. Vrouwen hebben in vergelijking tot mannen een
veel hogere ziektelast als gevolg van psychische stoornissen, ziekten van
bewegingsstelsel en dementie. Gezondheidsvoorlichting en
gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner, h2.4.3
Voorbeeld berekening DALY’s:
Een vrouw krijgt op haar 20e een auto-ongeluk dat haar een blijvende ernstige
handicap bezorgt, waardoor haar kwaliteit van leven daalt van 1,0 naar 0,6. Op
haar 60e overlijdt ze aan nierfalen. Voor de periode tussen haar 20e en 60e
rekenen we 40 jaar x 0,4 = 16 jaar als verloren ten gevolge van verlies aan
kwaliteit van leven. Als we uitgaan van een ideale levensverwachting van 80
jaar heeft ze ook nog 20 jaar verloren als gevolg van voortijdig overlijden. Er zijn
dus 36 DALY’s verloren gegaan. (Mackenbach, 2016, pp. 86)
Het RIVM berekent de DALY’s
Op welke manieren kunnen we de volksgezondheid
meten?
Je kan de volksgezondheid meten op verschillende manieren. Een manier is
kijken naar de levensverwachting van de mensen. Dit wordt al gedaan vanaf de
geboorte. Zo is bijvoorbeeld de levensverwachting sinds 1950 alleen maar
toegenomen.
Periode-specifieke levensverwachting: de levensverwachting van een
denkbeeldige groep; bijvoorbeeld een specifiek kalenderjaar 2019. Dan gaat het
om de groep die hun leven lang aan de sterftekansen zijn blootgesteld van dat
jaar. De levensverwachting van deze groep vat dan samen wat de sterftesituatie
in 2019 is.
, Cohort specifieke levensverwachting: deze gaat een daadwerkelijk bestaande
groep mensen aan. Bijvoorbeeld alle mensen geboren in het jaar 1900. De
sterfte naar leeftijdsgroep kan worden gevolgd op basis van de
sterftestatistieken uit de 20e eeuw. Op basis hiervan kan dan worden berekend
hoe lang de mensen uit die generatie gemiddeld geleefd hebben.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.2.1
Je kan de levensverwachting ook nog opdelen in levensverwachting zonder
langdurige beperkingen, alleen lichte beperkingen, matige/ernstige
beperkingen.
Een andere manier om naar de volksgezondheid te kijken is kijken naar kwaliteit
van leven. Dit kan je op meerdere dimensies bekijken die te maken hebben met
o.a. mentaal welbevinden, fysieke conditie, dagelijks functioneren, zingeving en
participatie in de samenleving. Dit wordt meestal gedaan door
gezondheidsenquêtes waarin mensen wordt gevraagd naar de verschillende
dimensies. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema,
Lechner, h2.2.2
Je kan ook kijken naar de sterfte van de mens, hoeveel mensen gaan dood aan
bepaalde aandoeningen. Je hiervoor het doodsoorzaak-specifiek sterftecijfer
gebruiken. Dit wordt berekend als het jaarlijks aantal sterfgevallen aan een
specifieke doodsoorzaak, per 1000 of 100 000 inwoners die in dat jaar leefden.
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van Assema, Lechner,
h2.3.1
Als je kijkt naar het incididentiecijfer kan je het aantal nieuwe gevallen van een
ziekte zien over een bepaalde tijdsperiode. Hierin kan je dan ook op inspelen
met preventie. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug, van
Assema, Lechner, h2.3.2
Ook kan je kijken naar prevalentiecijfers. Dit geeft het vóórkomen van een
aandoening weer. Hoeveel mensen hebben in een bepaalde periode, een
bepaalde ziekte, berekend als percentage van het totaal aantal mensen die
leeftijd op dat moment. Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering: Brug,
van Assema, Lechner, h2.3.3
