Personen-, familie-, en relatievermogensrecht
Algemene informatie
Examen = open boek
Eindcompetenties: examenvragen
- Basiskennis hebben van en inzicht hebben in het vigerend personen-, familie- en
relatievermogensrecht
- Inzicht hebben in de historische evolutie van het personen-, familie- en
relatievermogensrecht en in de beïnvloeding van deze rechtstak door ethische,
politieke, sociologische en economische factoren
- De vigerende regelgeving en de internationale verdragen toepassen op concrete
vraagstukken van personen-, familie- en relatievermogensrecht
- Het afstammingsrecht toepassen in een concrete feitenconstellatie, in functie van
het voeren van een procedure tot vaststelling of betwisting van het vaderschap
- Een huwelijksvermogensstelsel vereffenen en verdelen in gevallen waarin de
echtgenoten gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel
- Getuigen van een kritische houding t.a.v. discriminaties en lacunes in het huidige
personen-, familie- en relatievermogensrecht
- Openstaan voor en zoeken naar mogelijkheden voor actualisering en verbeteringen
van de regelgeving binnen het personen-, familie- en relatievermogensrecht, met
aandacht voor het genderperspectief en de diversiteit van de bestaande familiale
relaties
A. verticale relaties
I. afstamming
1. betekenis begrip
Verschillende betekenissen vh begrip ‘afstamming’
Algemeen: bloedverwantschap
Biologisch of juridisch bloedverwantschap
Juridische afstamming/verwantschap ≠ per se bloedband
Bijzonder: ouderschap
Biologische vs. juridische afstamming
Valt niet altijd samen, idealiter wel
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 1
, - Vaak heeft juridisch ouderschap geen biologische grondslag: wettelijk vermoeden
van vaderschap van de echtgenoot van de moeder (in 10% van de gevallen niet de
biologische vader)
- Vraag: breng de biologische afstamming in overeenstemming met de juridische
Vb. Charles van de Kerckhove
§ Erkenning van biologisch vaderschap kan vrijwillig: heeft geen
juridische gevolgen maar maakt juridisch wel zaken mogelijk die
ervoor niet mogelijk waren (nog niet juridisch erkend)
§ Onvrijwillig: gerechtelijke procedure tot vaststelling van vaderschap
- Incest: kind verwekt met eigen dochter: niet mogelijk juridisch vaderschap vast te
stellen: biologisch ouderschap kan in bepaalde gevallen niet juridisch erkend worden
- Soms heeft juridisch ouderschap geen biologische grondslag, maar is het sociaal
bevestigd juridisch ouderschap niet te betwisten: juridisch vaderschap bevestigd
door ‘bezit van staat’.
2. grondslagen voor juridische afstamming
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
- Bloedband
Bij betwisting van vaderschap bewijzen dat de juridische vader niet de biologische
vader is (in principe)
- Sociaal gedrag
Vb. bezit van staat
- Wil of intentie
Hoeft niet biologische vader te zijn om kind juridisch te erkennen
Vb. meemoederschap gebaseerd op wens 2 vrouwen die een kind willen
è komen met elkaar in conflict è afstammingsprocedures
Niet makkelijk op te lossen, evenwicht tussen biologisch en sociaal afstammingsrecht
moeilijk te maken
- (Belang van het kind)
Niet echt een grondslag
Wordt door GwH gebruikt bij conflict tussen de grondslagen
Afwegen welke grondslag primeert obv belang van het kind
Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 2
,3. afstamming (titel 7) vs. adoptie (titel 8)
Afstamming Adoptie
Declaratief Constitutief van aard
Heeft altijd zo bestaan Vestigt iets wat voorheen niet bestond
Werkt slechts beperkt terug in de tijd
Biologisch Socio-affectief concept
Adoptant wil zorgdragen voor
geadopteerde kind waarmee die in principe
niet biologisch verwant is
(al is dit laatste onderscheid relatief: want bedoeling dat biologische ouder zich ook socio-
affectief gedraagt)
Verwantschap: 2 soorten
Juridisch verwantschap kan bestaan zonder dat bloedband aanwezig is
- Verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
(vb. uw vader, grootvader, overgrootvader,...)
- Verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
(vb. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht)
3.1 gevolgen afstamming
Diverse gevolgen gekoppeld aan een juridisch vastgestelde afstammingsband:
(niet indien louter biologische afstammingsband)
- Familienaam
- Erfrecht
- Alimentatie art. 203/205 oud BW
Evt. wel onderhoudsvordering tegen biologische verwekker art. 336 ev. oud BW
- Ouderlijk gezag
Momenteel enkel in combinatie met afstamming mogelijk
Moeilijk want puur socio-affectieve ouders (zorgouders, plusouders,...) hebben geen
recht op ouderlijk gezag
4. afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde alle wettelijke bepalingen
Betreft de staat vd persoon in de familie
Men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 3
, Probleem voor DMS want willen afwijken van basisregel ‘de moeder is altijd
zeker’, kan niet zonder wettelijke basis. Draagmoeder kan dus tot op vandaag
niet gedwongen worden het kind af te geven. Wensmoeder heeft juridisch
niets te zeggen, want een contract afwijkend van het afstammingsrecht is
nietig.
(vb. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333
oud BW = nietig)
5. bloedverwanten
Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
1. Inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie:
Er bestaat nog geen wettelijke basis voor (staat wel in regeerakkoord)
- MBV-wet (2007)
Wet op de Medisch Begeleide Voortplanting zorgt ervoor dat recht op
afstammingsinformatie niet bestaat
Afstammings- en alimentatievorderingen instellen tegen de donor zijn
onmogelijk
Waarborgt de anonimiteit van donoren, gegevens mogen niet bekend
gemaakt worden
- Art. 368-6 oud BW (2005)
Adoptierecht: wel soort recht op afstammingsinformatie
Een geadopteerd kind kan vanaf 12j schriftelijk vragen om de identiteit
van zijn biologische vader/moeder
- Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen
(2020)
DNA-databank voor donorkinderen
2. Naar een afzwakking vd absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26
september 2024, 102/2024)
Absolute anonimiteit is in strijd met recht op privéleven art. 22 & 33 GW van
donorkinderen. Rechten van het kind en donor niet evenwichtig beschermd.
Wetgever krijgt van GwH een termijn opgelegd voor ontwikkeling wetgeving
mogelijke opheffing van de anonimiteit (30 juni 2027)
Belet donorkinderen niet toch al procedures in te leiden (zie 3)
3. Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap al te bekomen via
vergelijkend DNA-onderzoek
Kan vermeende biologische ouder dwingen tot DNA-onderzoek (via familierechtbank)
4. Recht op niet-identificeerbare gegevens vd donor
Vb. haarkleur, oogkleur, lengte moeten wel vrijgegeven worden (burgerlijke
rechtbank)
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 4
Algemene informatie
Examen = open boek
Eindcompetenties: examenvragen
- Basiskennis hebben van en inzicht hebben in het vigerend personen-, familie- en
relatievermogensrecht
- Inzicht hebben in de historische evolutie van het personen-, familie- en
relatievermogensrecht en in de beïnvloeding van deze rechtstak door ethische,
politieke, sociologische en economische factoren
- De vigerende regelgeving en de internationale verdragen toepassen op concrete
vraagstukken van personen-, familie- en relatievermogensrecht
- Het afstammingsrecht toepassen in een concrete feitenconstellatie, in functie van
het voeren van een procedure tot vaststelling of betwisting van het vaderschap
- Een huwelijksvermogensstelsel vereffenen en verdelen in gevallen waarin de
echtgenoten gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel
- Getuigen van een kritische houding t.a.v. discriminaties en lacunes in het huidige
personen-, familie- en relatievermogensrecht
- Openstaan voor en zoeken naar mogelijkheden voor actualisering en verbeteringen
van de regelgeving binnen het personen-, familie- en relatievermogensrecht, met
aandacht voor het genderperspectief en de diversiteit van de bestaande familiale
relaties
A. verticale relaties
I. afstamming
1. betekenis begrip
Verschillende betekenissen vh begrip ‘afstamming’
Algemeen: bloedverwantschap
Biologisch of juridisch bloedverwantschap
Juridische afstamming/verwantschap ≠ per se bloedband
Bijzonder: ouderschap
Biologische vs. juridische afstamming
Valt niet altijd samen, idealiter wel
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 1
, - Vaak heeft juridisch ouderschap geen biologische grondslag: wettelijk vermoeden
van vaderschap van de echtgenoot van de moeder (in 10% van de gevallen niet de
biologische vader)
- Vraag: breng de biologische afstamming in overeenstemming met de juridische
Vb. Charles van de Kerckhove
§ Erkenning van biologisch vaderschap kan vrijwillig: heeft geen
juridische gevolgen maar maakt juridisch wel zaken mogelijk die
ervoor niet mogelijk waren (nog niet juridisch erkend)
§ Onvrijwillig: gerechtelijke procedure tot vaststelling van vaderschap
- Incest: kind verwekt met eigen dochter: niet mogelijk juridisch vaderschap vast te
stellen: biologisch ouderschap kan in bepaalde gevallen niet juridisch erkend worden
- Soms heeft juridisch ouderschap geen biologische grondslag, maar is het sociaal
bevestigd juridisch ouderschap niet te betwisten: juridisch vaderschap bevestigd
door ‘bezit van staat’.
2. grondslagen voor juridische afstamming
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
- Bloedband
Bij betwisting van vaderschap bewijzen dat de juridische vader niet de biologische
vader is (in principe)
- Sociaal gedrag
Vb. bezit van staat
- Wil of intentie
Hoeft niet biologische vader te zijn om kind juridisch te erkennen
Vb. meemoederschap gebaseerd op wens 2 vrouwen die een kind willen
è komen met elkaar in conflict è afstammingsprocedures
Niet makkelijk op te lossen, evenwicht tussen biologisch en sociaal afstammingsrecht
moeilijk te maken
- (Belang van het kind)
Niet echt een grondslag
Wordt door GwH gebruikt bij conflict tussen de grondslagen
Afwegen welke grondslag primeert obv belang van het kind
Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 2
,3. afstamming (titel 7) vs. adoptie (titel 8)
Afstamming Adoptie
Declaratief Constitutief van aard
Heeft altijd zo bestaan Vestigt iets wat voorheen niet bestond
Werkt slechts beperkt terug in de tijd
Biologisch Socio-affectief concept
Adoptant wil zorgdragen voor
geadopteerde kind waarmee die in principe
niet biologisch verwant is
(al is dit laatste onderscheid relatief: want bedoeling dat biologische ouder zich ook socio-
affectief gedraagt)
Verwantschap: 2 soorten
Juridisch verwantschap kan bestaan zonder dat bloedband aanwezig is
- Verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
(vb. uw vader, grootvader, overgrootvader,...)
- Verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
(vb. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht)
3.1 gevolgen afstamming
Diverse gevolgen gekoppeld aan een juridisch vastgestelde afstammingsband:
(niet indien louter biologische afstammingsband)
- Familienaam
- Erfrecht
- Alimentatie art. 203/205 oud BW
Evt. wel onderhoudsvordering tegen biologische verwekker art. 336 ev. oud BW
- Ouderlijk gezag
Momenteel enkel in combinatie met afstamming mogelijk
Moeilijk want puur socio-affectieve ouders (zorgouders, plusouders,...) hebben geen
recht op ouderlijk gezag
4. afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde alle wettelijke bepalingen
Betreft de staat vd persoon in de familie
Men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 3
, Probleem voor DMS want willen afwijken van basisregel ‘de moeder is altijd
zeker’, kan niet zonder wettelijke basis. Draagmoeder kan dus tot op vandaag
niet gedwongen worden het kind af te geven. Wensmoeder heeft juridisch
niets te zeggen, want een contract afwijkend van het afstammingsrecht is
nietig.
(vb. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333
oud BW = nietig)
5. bloedverwanten
Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
1. Inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie:
Er bestaat nog geen wettelijke basis voor (staat wel in regeerakkoord)
- MBV-wet (2007)
Wet op de Medisch Begeleide Voortplanting zorgt ervoor dat recht op
afstammingsinformatie niet bestaat
Afstammings- en alimentatievorderingen instellen tegen de donor zijn
onmogelijk
Waarborgt de anonimiteit van donoren, gegevens mogen niet bekend
gemaakt worden
- Art. 368-6 oud BW (2005)
Adoptierecht: wel soort recht op afstammingsinformatie
Een geadopteerd kind kan vanaf 12j schriftelijk vragen om de identiteit
van zijn biologische vader/moeder
- Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen
(2020)
DNA-databank voor donorkinderen
2. Naar een afzwakking vd absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26
september 2024, 102/2024)
Absolute anonimiteit is in strijd met recht op privéleven art. 22 & 33 GW van
donorkinderen. Rechten van het kind en donor niet evenwichtig beschermd.
Wetgever krijgt van GwH een termijn opgelegd voor ontwikkeling wetgeving
mogelijke opheffing van de anonimiteit (30 juni 2027)
Belet donorkinderen niet toch al procedures in te leiden (zie 3)
3. Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap al te bekomen via
vergelijkend DNA-onderzoek
Kan vermeende biologische ouder dwingen tot DNA-onderzoek (via familierechtbank)
4. Recht op niet-identificeerbare gegevens vd donor
Vb. haarkleur, oogkleur, lengte moeten wel vrijgegeven worden (burgerlijke
rechtbank)
PERSONEN-, FAMILIE-, EN RELATIEVERMOGENSRECHT 4
