Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
Week 1 – Statutair bestuurder
Rechtspositie statutair bestuurder
Wat is een onderneming?
- Vennootschap (BV/NV)
- Stichting, vereniging, V.O.F. etc.
- Arbeidsrecht: WOR, overgang van onderneming boek 7 titel 17 BW: hier
staat het begrip onderneming niet gedefinieerd, maar gedacht moet
worden aan alle organisaties die zijn gericht op goederen/diensten,
ongeacht winstgevend of niet (is een ruimere definitie dan in de WOR)
- O&A: vooral gericht op vennootschappen (meest voorkomende
rechtsvormen van een onderneming)
* WOR: zelfstandige ondernemende eenheid beperkter
Onderneming: vaak arbeid en kapitaal tezamen ten dienste van de levering van
goederen of bepaalde diensten.
Rechtsvormen (hierboven): boek 2 BW. Maar ook in het arbeidsrecht komt
onderneming als begrip voor. Maar die begrippen zijn niet altijd gelijk aan elkaar.
- In de WOR is de betekenis van onderneming anders dan in boek 2 BW
Rollen in de vennootschap
- Algemene Vergadering van aandeelhouders (hoogste orgaan): AVA
* heeft niet altijd het laatste woord, volgt uit de wet: aan de AVA behoren
alle bevoegdheden toe die niet aan het bestuur of aan anderen zijn
toegekend
- Raad van bestuur/bestuurders (directie)
* algemene leiding
- Raad van Commissarissen (RvC): houdt namens de AVA het toezicht op de
vergaderingen
* benoemt en ontslaat het bestuur
* verplichte rol bij ‘Structuurvennootschappen’: art. 2:153 en 263 lid 2 BW
eisen aan een structuurvennootschap
1. Het geplaatste kapitaal moet tenminste 16 ..
2. Er moet een verplichte OR zijn gesteld
3. Er zijn tenminste 100 werknemers werkzaam in NL
- Ondernemingsraad
De statutair bestuurder
- Benoeming
- Ontslag van de bestuurder
- Bezoldiging
- Aansprakelijkheid van bestuurders
Wat/wie is een ‘statutair’ bestuurder?
- Directeur, CEO, general manager, president…? (verschillende benamingen)
- Er moet een rechtsgeldig benoemingsbesluit zijn
- Door de benoeming wordt de SB rechtsgeldig vertegenwoordiger
,Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
- Titulair bestuurder/directeur (indien dat rechtsgeldig benoemingsbesluit
ontbreekt) die hoeft geen natuurlijk persoon zijn, maar kan ook een
rechtspersoon zijn. Dan geen officiële statutair bestuurder, meer inofficieel
- Ook rechtspersoon kan statutair bestuurderschap bekleden maar als het
een rechtspersoon is, dan speelt het arbeidsrecht ten aanzien van die
bestuurder geen rol
Benoeming
- Meestal is algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) bevoegd tot
benoeming (2:132/242 BW: NV/BV). Soms in statuten beperkt tot bepaalde
groep aandeelhouders
* soms ook beperkte kring van benoemden (lid 2 van beiden)
- Structuurregime: raad van Commissarissen bevoegd (2:162 resp. 2:272
BW)
* niet AVA maar RvC bevoegd om tot benoeming SB over te gaan
- Geen vormvereisten voor benoeming SB (dus hoeft niet schriftelijk te zijn)
- De SB moet de benoeming aanvaarden om het statutair bestuurderschap
daadwerkelijk tot stand te laten komen: benoemingsbesluit + aanvaarding
(kan ook stilzwijgend geschieden)
- SB: geen rechtsgeldig benoemingsbesluit of niet rechtsgeldig aanvaard
indien hij geen SB wil zijn (kan leiden tot moeilijkheden: want geen
vormvereisten en ook geen schriftelijke aanvaarding nodig altijd)
- Art. 30 WOR: adviesrecht OR
- Art. 2:134a BW: standpuntbepaling OR bij NV
Werknemer?
- Bestuurder ook vaak contractuele relatie met vennootschap
- Is het een arbeidsovereenkomst of overeenkomst van opdracht?
- Want indien arbeidsovereenkomst: wettelijke bescherming van het
arbeidsrecht
- Wanneer arbeidsovereenkomst? Art. 7:610 BW
1. Persoonlijke arbeid
2. Loon
3. Gezag
meest moeilijke vraag is of er een gezagsverhouding bestaat tussen SB
en de vennootschap. Want SB vaak een autonome positie binnen de
vennootschap
- Is er sprake van een gezagsverhouding tussen de vennootschap en de
bestuurder?
want SB neemt vaak leiding van de vennootschap op zich
- in zijn algemeenheid wordt aanvaard dat ook de SB een arbeidsrechtelijke
overeenkomst heeft met de vennootschap, en daarom in een
gezagsverhouding zit met de vennootschap
- Bij een arbeidsovereenkomst is er altijd sprake van een gezagsverhouding tussen
werkgever en werknemer, bij een opdrachtovereenkomst bestaat deze verhouding
niet.
Hof Arnhem/Leeuwarden: 30 mei 2022, Volksbank: in die zaak sloot de CEO
van de volksbank een ovk met de volksbank, die de titelovereenkomst van
de opdracht bedroeg, maar vervolgens werd die bestuurder
vennootschapsrechtelijk ontslagen, en heeft hij zich dus op het standpunt
,Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
gesteld dat hij in feite al die tijd werkzaam is geweest op basis van een
arbeidsovereenkomst en hij daarom ook rechten kon ontlenen aan het
ontslagrecht. In eerste aanleg oordeelde de rechter dat er sprake was van
een overeenkomst van opdracht en daarmee werden die verzochte
arbeidsrechtelijke ontslagvorderingen afgewezen. Maar in HB oordeelde de
rechter dat er wel degelijk sprake was geweest van een
arbeidsovereenkomst. Uit de ovk en het directieregelement dat daarop van
toepassing was verklaard, bleek namelijk dat de FVC (?) een
instructiebevoegdheid had
Dit heeft als gevolg dat tussen de SB en de vennootschap veelal een
dubbele/duale rechtspositie bestaat
- Twee banden die rechtsgeldig tot stand moeten komen en rechtsgeldig
beëindigd dienen te worden
* enerzijds vennootschapsrechtelijke band: bepalingen boek 2 BW van
toepassing
* anderzijds arbeidsrechtelijke band: waarop boek 7 titel 10 BW van
toepassing is
hoe verhouden die regelingen zich tot elkaar?
- HR: dat de dubbele rechtsbetrekking betekent dat zowel boek 2 als boek 7
titel 10 BW naast elkaar geldig zijn. Tenzij boek 2 een bepaalde
arbeidsrechtelijke bepaling uitdrukkelijk ter zijde stelt. Die duale
rechtsbetrekking bepaalt dat de rechtsbetrekking op twee manieren tot
stand moeten komen en beëindigd moeten worden
* dus bij ontslag van de SB: ook twee banden rechtsgeldig beëindigen
- Rechtbank, sector civiel, in plaats van sector kanton bevoegd (art.
2:131/242 BW) rechtbank bevoegd, niet kantonrechter
De bestuurder van een beursgenoteerde vennootschap die nu vaak werkzaam is op
basis van een arbeidsovereenkomst, kan dat straks niet meer als de nieuwe Wet
bestuur en toezicht in werking is getreden.
Die wet bepaalt namelijk dat de rechtsverhouding tussen een bestuurder en een
(beurs) NV niet meer wordt aangemerkt als een arbeidsovereenkomst. Naar
verwachting zal de bestuurder dan werkzaam zijn op basis van een overeenkomst
van opdracht. K,l.
Vennootschapschapsrechtelijke ontslag (vro)
- Duale rechtsbetrekking: vooral moeilijkheden bij ontslag
- Beide banden moeten verbroken worden bij ontslag SB
- Regels niet hetzelfde
- Vennootschapsrechtelijk ontslag:
- Wie is bevoegd? Degene die bevoegd is tot benoeming, is ook bevoegd tot
schorsing en ontslag AVA en soms RvC
- Art. 2:134/244 lid 1 BW: bevoegdheid geldt ‘te allen tijde’ ruime
ontslagbevoegdheid
Eerste spanningsveld:
VR: biedt de vennootschap bescherming om te kiezen/te ontslaan degene die de
vennootschap goed dunkt.
, Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
AR: bescherming tegen arbeidsrechtelijk ontslag.
- Procedure bij vennootschapsrechtelijk ontslag:
- Oproeping AVA met vermelding onderwerp ontslag
- Op termijn van 15 (NV) of 8 (BV) dagen, art. 2:115/225 BW (in tussentijd
advies OR 134a/art. 30 WOR)
* OR: heeft adviesrecht op voorgenomen ontslag van SB (art. 30 WOR)
* bij NV: op grond van art. 134a: ‘standpuntbepaling’
- SB heeft hoorrecht en adviesrecht (art. 2:8 en 2:117 lid 4/227 lid 7 BW)
art. 2:227 lid 7 BW: advies
2:8: hoorrecht
* bestuurder in staat te stellen zijn belangen naar voren te brengen
- Bij niet-inachtneming: ontslagbesluit vernietigbaar of nietig (art. 2:8/2:14
of 2:15)
Arbeidsrechtelijke ontslag (aro)
- Hoe zit het met aro? Indien er een vro is ingediend
- 15 april-arresten: ‘ontslag is ontslag’
- Eggenhuizen/Unidek: SB van een BV die vro is ontslagen. Vennootschap:
niet alleen vro ontbroken, met de vro ontslag, maar dat ook tevens de aro
is beëindigd
SB is daar tegen in beroep gegaan: dat alleen vro is beëindigd en niet
aro
- HR: een ontslag van een bestuurder betekent tevens de beëindiging van
een arbeidsrechtelijke band. Tenzij er sprake is van 1) een wettelijk
opzegverbod of 2) tussen partijen anders is overeengekomen
- Ciris/Bartelink: de SB neemt zelf ontslag als bestuurder van de
vennootschap. Er is niet uitdrukkelijk aangegeven dat dit losstaat van de
arbeidsrechtelijke band
Vennootschap: staakt loon
SB: zegt dat hij recht heeft op loon, want nog steeds
arbeidsovereenkomst
Vennootschap: nee beëindiging
HR oordeelde: ontslagname SB heeft ook tot gevolg: einde
arbeidsovereenkomst
- Dus: ontslagbesluit AVA waarin geen uitdrukkelijk onderscheid wordt
gemaakt tussen vennootschapsrechtelijk ontslag en arbeidsrechtelijk
ontslag, dan impliceert het vennootschapsrechtelijk ontslag tevens het
arbeidsrechtelijk ontslag, tenzij er een uitzondering geldt (uitzondering: 1.
Wettelijk ontslagverbod, bv. de SB is ziek. Dan geldt niet dat ook de
arbeidsovereenkomst is beëindigd en 2. Anders overeenkomen door
partijen, kan zowel vooraf als achteraf plaatsvinden)
- Vragen over 15 april-arresten
Geldt de regel van ontslag is ontslag voor alle overeenkomsten? Dus
ook voor overeenkomst van opdracht?
Geldt de regel ook als er een ‘echte’ arbeidsovereenkomst is naast SB-
schap? (dat enerzijds het takenpakket SB en takenpakket als
werknemer niet met elkaar overeenkomen)
Geldt de regel ook bij ontslag door de OK? (Want enqueteprocedure:
mag bij geconstateerd wangedrag van de SB en volgend ontslag ook
dat de arbeidsrechtelijke ovk is beëindigd?)
Week 1 – Statutair bestuurder
Rechtspositie statutair bestuurder
Wat is een onderneming?
- Vennootschap (BV/NV)
- Stichting, vereniging, V.O.F. etc.
- Arbeidsrecht: WOR, overgang van onderneming boek 7 titel 17 BW: hier
staat het begrip onderneming niet gedefinieerd, maar gedacht moet
worden aan alle organisaties die zijn gericht op goederen/diensten,
ongeacht winstgevend of niet (is een ruimere definitie dan in de WOR)
- O&A: vooral gericht op vennootschappen (meest voorkomende
rechtsvormen van een onderneming)
* WOR: zelfstandige ondernemende eenheid beperkter
Onderneming: vaak arbeid en kapitaal tezamen ten dienste van de levering van
goederen of bepaalde diensten.
Rechtsvormen (hierboven): boek 2 BW. Maar ook in het arbeidsrecht komt
onderneming als begrip voor. Maar die begrippen zijn niet altijd gelijk aan elkaar.
- In de WOR is de betekenis van onderneming anders dan in boek 2 BW
Rollen in de vennootschap
- Algemene Vergadering van aandeelhouders (hoogste orgaan): AVA
* heeft niet altijd het laatste woord, volgt uit de wet: aan de AVA behoren
alle bevoegdheden toe die niet aan het bestuur of aan anderen zijn
toegekend
- Raad van bestuur/bestuurders (directie)
* algemene leiding
- Raad van Commissarissen (RvC): houdt namens de AVA het toezicht op de
vergaderingen
* benoemt en ontslaat het bestuur
* verplichte rol bij ‘Structuurvennootschappen’: art. 2:153 en 263 lid 2 BW
eisen aan een structuurvennootschap
1. Het geplaatste kapitaal moet tenminste 16 ..
2. Er moet een verplichte OR zijn gesteld
3. Er zijn tenminste 100 werknemers werkzaam in NL
- Ondernemingsraad
De statutair bestuurder
- Benoeming
- Ontslag van de bestuurder
- Bezoldiging
- Aansprakelijkheid van bestuurders
Wat/wie is een ‘statutair’ bestuurder?
- Directeur, CEO, general manager, president…? (verschillende benamingen)
- Er moet een rechtsgeldig benoemingsbesluit zijn
- Door de benoeming wordt de SB rechtsgeldig vertegenwoordiger
,Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
- Titulair bestuurder/directeur (indien dat rechtsgeldig benoemingsbesluit
ontbreekt) die hoeft geen natuurlijk persoon zijn, maar kan ook een
rechtspersoon zijn. Dan geen officiële statutair bestuurder, meer inofficieel
- Ook rechtspersoon kan statutair bestuurderschap bekleden maar als het
een rechtspersoon is, dan speelt het arbeidsrecht ten aanzien van die
bestuurder geen rol
Benoeming
- Meestal is algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) bevoegd tot
benoeming (2:132/242 BW: NV/BV). Soms in statuten beperkt tot bepaalde
groep aandeelhouders
* soms ook beperkte kring van benoemden (lid 2 van beiden)
- Structuurregime: raad van Commissarissen bevoegd (2:162 resp. 2:272
BW)
* niet AVA maar RvC bevoegd om tot benoeming SB over te gaan
- Geen vormvereisten voor benoeming SB (dus hoeft niet schriftelijk te zijn)
- De SB moet de benoeming aanvaarden om het statutair bestuurderschap
daadwerkelijk tot stand te laten komen: benoemingsbesluit + aanvaarding
(kan ook stilzwijgend geschieden)
- SB: geen rechtsgeldig benoemingsbesluit of niet rechtsgeldig aanvaard
indien hij geen SB wil zijn (kan leiden tot moeilijkheden: want geen
vormvereisten en ook geen schriftelijke aanvaarding nodig altijd)
- Art. 30 WOR: adviesrecht OR
- Art. 2:134a BW: standpuntbepaling OR bij NV
Werknemer?
- Bestuurder ook vaak contractuele relatie met vennootschap
- Is het een arbeidsovereenkomst of overeenkomst van opdracht?
- Want indien arbeidsovereenkomst: wettelijke bescherming van het
arbeidsrecht
- Wanneer arbeidsovereenkomst? Art. 7:610 BW
1. Persoonlijke arbeid
2. Loon
3. Gezag
meest moeilijke vraag is of er een gezagsverhouding bestaat tussen SB
en de vennootschap. Want SB vaak een autonome positie binnen de
vennootschap
- Is er sprake van een gezagsverhouding tussen de vennootschap en de
bestuurder?
want SB neemt vaak leiding van de vennootschap op zich
- in zijn algemeenheid wordt aanvaard dat ook de SB een arbeidsrechtelijke
overeenkomst heeft met de vennootschap, en daarom in een
gezagsverhouding zit met de vennootschap
- Bij een arbeidsovereenkomst is er altijd sprake van een gezagsverhouding tussen
werkgever en werknemer, bij een opdrachtovereenkomst bestaat deze verhouding
niet.
Hof Arnhem/Leeuwarden: 30 mei 2022, Volksbank: in die zaak sloot de CEO
van de volksbank een ovk met de volksbank, die de titelovereenkomst van
de opdracht bedroeg, maar vervolgens werd die bestuurder
vennootschapsrechtelijk ontslagen, en heeft hij zich dus op het standpunt
,Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
gesteld dat hij in feite al die tijd werkzaam is geweest op basis van een
arbeidsovereenkomst en hij daarom ook rechten kon ontlenen aan het
ontslagrecht. In eerste aanleg oordeelde de rechter dat er sprake was van
een overeenkomst van opdracht en daarmee werden die verzochte
arbeidsrechtelijke ontslagvorderingen afgewezen. Maar in HB oordeelde de
rechter dat er wel degelijk sprake was geweest van een
arbeidsovereenkomst. Uit de ovk en het directieregelement dat daarop van
toepassing was verklaard, bleek namelijk dat de FVC (?) een
instructiebevoegdheid had
Dit heeft als gevolg dat tussen de SB en de vennootschap veelal een
dubbele/duale rechtspositie bestaat
- Twee banden die rechtsgeldig tot stand moeten komen en rechtsgeldig
beëindigd dienen te worden
* enerzijds vennootschapsrechtelijke band: bepalingen boek 2 BW van
toepassing
* anderzijds arbeidsrechtelijke band: waarop boek 7 titel 10 BW van
toepassing is
hoe verhouden die regelingen zich tot elkaar?
- HR: dat de dubbele rechtsbetrekking betekent dat zowel boek 2 als boek 7
titel 10 BW naast elkaar geldig zijn. Tenzij boek 2 een bepaalde
arbeidsrechtelijke bepaling uitdrukkelijk ter zijde stelt. Die duale
rechtsbetrekking bepaalt dat de rechtsbetrekking op twee manieren tot
stand moeten komen en beëindigd moeten worden
* dus bij ontslag van de SB: ook twee banden rechtsgeldig beëindigen
- Rechtbank, sector civiel, in plaats van sector kanton bevoegd (art.
2:131/242 BW) rechtbank bevoegd, niet kantonrechter
De bestuurder van een beursgenoteerde vennootschap die nu vaak werkzaam is op
basis van een arbeidsovereenkomst, kan dat straks niet meer als de nieuwe Wet
bestuur en toezicht in werking is getreden.
Die wet bepaalt namelijk dat de rechtsverhouding tussen een bestuurder en een
(beurs) NV niet meer wordt aangemerkt als een arbeidsovereenkomst. Naar
verwachting zal de bestuurder dan werkzaam zijn op basis van een overeenkomst
van opdracht. K,l.
Vennootschapschapsrechtelijke ontslag (vro)
- Duale rechtsbetrekking: vooral moeilijkheden bij ontslag
- Beide banden moeten verbroken worden bij ontslag SB
- Regels niet hetzelfde
- Vennootschapsrechtelijk ontslag:
- Wie is bevoegd? Degene die bevoegd is tot benoeming, is ook bevoegd tot
schorsing en ontslag AVA en soms RvC
- Art. 2:134/244 lid 1 BW: bevoegdheid geldt ‘te allen tijde’ ruime
ontslagbevoegdheid
Eerste spanningsveld:
VR: biedt de vennootschap bescherming om te kiezen/te ontslaan degene die de
vennootschap goed dunkt.
, Onderneming en arbeid – Privaatrecht LLM
AR: bescherming tegen arbeidsrechtelijk ontslag.
- Procedure bij vennootschapsrechtelijk ontslag:
- Oproeping AVA met vermelding onderwerp ontslag
- Op termijn van 15 (NV) of 8 (BV) dagen, art. 2:115/225 BW (in tussentijd
advies OR 134a/art. 30 WOR)
* OR: heeft adviesrecht op voorgenomen ontslag van SB (art. 30 WOR)
* bij NV: op grond van art. 134a: ‘standpuntbepaling’
- SB heeft hoorrecht en adviesrecht (art. 2:8 en 2:117 lid 4/227 lid 7 BW)
art. 2:227 lid 7 BW: advies
2:8: hoorrecht
* bestuurder in staat te stellen zijn belangen naar voren te brengen
- Bij niet-inachtneming: ontslagbesluit vernietigbaar of nietig (art. 2:8/2:14
of 2:15)
Arbeidsrechtelijke ontslag (aro)
- Hoe zit het met aro? Indien er een vro is ingediend
- 15 april-arresten: ‘ontslag is ontslag’
- Eggenhuizen/Unidek: SB van een BV die vro is ontslagen. Vennootschap:
niet alleen vro ontbroken, met de vro ontslag, maar dat ook tevens de aro
is beëindigd
SB is daar tegen in beroep gegaan: dat alleen vro is beëindigd en niet
aro
- HR: een ontslag van een bestuurder betekent tevens de beëindiging van
een arbeidsrechtelijke band. Tenzij er sprake is van 1) een wettelijk
opzegverbod of 2) tussen partijen anders is overeengekomen
- Ciris/Bartelink: de SB neemt zelf ontslag als bestuurder van de
vennootschap. Er is niet uitdrukkelijk aangegeven dat dit losstaat van de
arbeidsrechtelijke band
Vennootschap: staakt loon
SB: zegt dat hij recht heeft op loon, want nog steeds
arbeidsovereenkomst
Vennootschap: nee beëindiging
HR oordeelde: ontslagname SB heeft ook tot gevolg: einde
arbeidsovereenkomst
- Dus: ontslagbesluit AVA waarin geen uitdrukkelijk onderscheid wordt
gemaakt tussen vennootschapsrechtelijk ontslag en arbeidsrechtelijk
ontslag, dan impliceert het vennootschapsrechtelijk ontslag tevens het
arbeidsrechtelijk ontslag, tenzij er een uitzondering geldt (uitzondering: 1.
Wettelijk ontslagverbod, bv. de SB is ziek. Dan geldt niet dat ook de
arbeidsovereenkomst is beëindigd en 2. Anders overeenkomen door
partijen, kan zowel vooraf als achteraf plaatsvinden)
- Vragen over 15 april-arresten
Geldt de regel van ontslag is ontslag voor alle overeenkomsten? Dus
ook voor overeenkomst van opdracht?
Geldt de regel ook als er een ‘echte’ arbeidsovereenkomst is naast SB-
schap? (dat enerzijds het takenpakket SB en takenpakket als
werknemer niet met elkaar overeenkomen)
Geldt de regel ook bij ontslag door de OK? (Want enqueteprocedure:
mag bij geconstateerd wangedrag van de SB en volgend ontslag ook
dat de arbeidsrechtelijke ovk is beëindigd?)
