Sociale psychologie
Wat is sociale psychologie?
- De wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere
mensen
⮚ Gevoelens: Bijvoorbeeld vind ik iets moois of niet
⮚ Gedachten: Bijvoorbeeld gedachten over politiek
⮚ Werkelijke invloed van andere mensen: Bijvoorbeeld harder rijden als je met je vrienden
rijdt
⮚ Imaginaire aanwezigheid: Bijvoorbeeld filmpje over papieren van man en vrouw op het
raam, mannen door de deur met mannelijk teken en vrouwen door deur met vrouwelijk
teken = conformeren aan de norm
- Sociale invloed
- Fake news = normen die we meenemen en die ons beïnvloeden hoeven niet eens waar/juist
te zijn
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
- Mensen zijn vaak niet bewust van de redenen/determinanten die maken dat ze iets doen,
denken of voelen
- Wetenschap: mogelijke verklaringen empirisch en systematisch toetsen
- Hoe?: Hypothese opstellen en toetsen
- Interpretatie van de situatie!
⮚ Je handelt op de interpretatie van de situatie = niet de objectieve werkelijkheid maar de
subjectieve inschatting van de werkelijkheid
⮚ Mensen willen weten waarover de situatie gaat en gaat hierop een interpretatie baseren
⮚ Construct = je construeert de situatie door de informatie dat je hebt van de situatie en
de interpretatie die je eraan gegeven hebt = unieke interpretatie dat de persoon maakt
van de situatie
Bijvoorbeeld: Student komt te laat binnen in de aula en de leerkracht maakt de
interpretatie dat hij zich overslapen heeft omdat zijn haar er verwilderd bij ligt maar in
werkelijkheid is hij nog snel voor de les naar de dokter geweest
⮚ Wortels van interpretatie?
Verschil met verwante disciplines
- Focust NIET op de individuele verschillen maar WEL op de machtige rol van de sociale
situatie
- Verschil op analyseniveau
⮚ Individu = analyseniveau van de algemene psychologie
Bijvoorbeeld: Genetische aanleg om agressiever te zijn
1
, ⮚ Individu in sociale context = analyseniveau van de sociale psychologie
Bijvoorbeeld: link tussen frustratie en agressie
⮚ Groep/sociaal systeem = analyseniveau van de sociologie
Bijvoorbeeld: rol van werkloosheid op geweld
- Doel
⮚ Universele eigenschappen identificeren die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor
sociale invloed
⮚ Culturele verschillen in de manier waarop deze wetten tot uiting komen vaststellen
De macht van de situatie
- Fundamentele attributiefout: neiging om gedrag te verklaren in termen van persoonlijkheid
⮚ Onderschatting van effect van sociale situatie
⮚ Attributie = oorzaak toeschrijven aan gedrag
⮚ Spontaan neiging om gedrag te verklaren aan de hand van persoonlijkheidskenmerken
terwijl experiment tegenovergestelde verklaard dat de sociale situatie dit bepaalt
- Experiment Samuels en Ross
⮚ Zelfde spel maar krijgt een andere naam = gemeenschapsspel of beursspel
⮚ Groene kolom = coöperatieve mensen = werken samen
⮚ Paarse kolom = competitieve mensen
⮚ Enkel de naam van het spel is genoeg om het gedrag te beïnvloeden
2
,3
, De macht van sociale interpretatie
- Gestaltpsychologie
⮚ Nadruk op subjectieve interpretatie van de sociale situatie
⮚ Geheel van anders dan de som van de delen
⮚ Gericht op de fenomenologie van de waarnemer = wat maak ik van mijn wereld = rol van
waarnemer in de subjectieve interpretatie
- Kurt Lewin = grondlegger moderne experimentele sociale psychologie
⮚ Gestaltprincipes toepassen op sociale perceptie
- Focus van sociale psychologie = manier waarop mensen hun omgeving construeren
Bijvoorbeeld: Serie de twaalf
- Naïef realisme: overtuiging dat je dingen waarneemt `zoals ze echt zijn`.
⮚ Ik ben juist en andere zijn fout
De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
- Festinger: als 2 motieven ons in tegengestelde richtingen trekken geeft dit ons inzicht in
menselijk denken en voelen
⮚ Het motief van eigenwaarde: behoefte aan een positief zelfbeeld
⮚ Het motief van de sociale cognitie: de behoefte aan accuraat waar te nemen = het
correcte doen
Bijvoorbeeld: President Johnson tijdens Vietnamoorlog
Behoefte aan positief zelfbeeld
- Door zelfrechtvaardiging
- Kan zelfverbetering in de weg staan = kans om te groeien in de weg staan = je kan zo niet
leren van je fouten
Bijvoorbeeld: Ontslag omdat ze mijn kritische blik niet konden verdragen
- Onder bepaalde omstandigheden laat het mensen verrassende dingen doen
Bijvoorbeeld: Na pijn en vernedering bij ontgroening = hoe erger ik slachtoffer ben geweest,
hoe meer ik dit ga compenseren met dat het een goede studentengroep die je ver gaat
brengen = het was dus echt wel de moeite
⮚ Mensen doen aan zelfrechtvaardiging door werkelijkheid te vertekenen (<->
Behaviorisme) = je gaat hier een eigen draai aan geven en de werkelijkheid inkleuren
zodat dit het beste uitkomt om je zelfbeeld te behouden
Behoefte aan sociale cognitie
- Sociale cognitie: hoe mensen sociale informatie selecteren, interpreteren, onthouden en
gebruiken om te oordelen en te beslissen
⮚ Je gaat de sociale interpretatie selecteren en daarop een beslissing baseren
Bijvoorbeeld: Aan je vriendin vragen wat ze gaat aandoen voor een feestje en hierdoor
zelf toch ook een kleedje aandoen terwijl je eigenlijk een broek wou aandoen
- Deze behoefte loopt soms vast omdat we
⮚ Onvoldoende informatie hebben
4
Wat is sociale psychologie?
- De wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere
mensen
⮚ Gevoelens: Bijvoorbeeld vind ik iets moois of niet
⮚ Gedachten: Bijvoorbeeld gedachten over politiek
⮚ Werkelijke invloed van andere mensen: Bijvoorbeeld harder rijden als je met je vrienden
rijdt
⮚ Imaginaire aanwezigheid: Bijvoorbeeld filmpje over papieren van man en vrouw op het
raam, mannen door de deur met mannelijk teken en vrouwen door deur met vrouwelijk
teken = conformeren aan de norm
- Sociale invloed
- Fake news = normen die we meenemen en die ons beïnvloeden hoeven niet eens waar/juist
te zijn
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
- Mensen zijn vaak niet bewust van de redenen/determinanten die maken dat ze iets doen,
denken of voelen
- Wetenschap: mogelijke verklaringen empirisch en systematisch toetsen
- Hoe?: Hypothese opstellen en toetsen
- Interpretatie van de situatie!
⮚ Je handelt op de interpretatie van de situatie = niet de objectieve werkelijkheid maar de
subjectieve inschatting van de werkelijkheid
⮚ Mensen willen weten waarover de situatie gaat en gaat hierop een interpretatie baseren
⮚ Construct = je construeert de situatie door de informatie dat je hebt van de situatie en
de interpretatie die je eraan gegeven hebt = unieke interpretatie dat de persoon maakt
van de situatie
Bijvoorbeeld: Student komt te laat binnen in de aula en de leerkracht maakt de
interpretatie dat hij zich overslapen heeft omdat zijn haar er verwilderd bij ligt maar in
werkelijkheid is hij nog snel voor de les naar de dokter geweest
⮚ Wortels van interpretatie?
Verschil met verwante disciplines
- Focust NIET op de individuele verschillen maar WEL op de machtige rol van de sociale
situatie
- Verschil op analyseniveau
⮚ Individu = analyseniveau van de algemene psychologie
Bijvoorbeeld: Genetische aanleg om agressiever te zijn
1
, ⮚ Individu in sociale context = analyseniveau van de sociale psychologie
Bijvoorbeeld: link tussen frustratie en agressie
⮚ Groep/sociaal systeem = analyseniveau van de sociologie
Bijvoorbeeld: rol van werkloosheid op geweld
- Doel
⮚ Universele eigenschappen identificeren die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor
sociale invloed
⮚ Culturele verschillen in de manier waarop deze wetten tot uiting komen vaststellen
De macht van de situatie
- Fundamentele attributiefout: neiging om gedrag te verklaren in termen van persoonlijkheid
⮚ Onderschatting van effect van sociale situatie
⮚ Attributie = oorzaak toeschrijven aan gedrag
⮚ Spontaan neiging om gedrag te verklaren aan de hand van persoonlijkheidskenmerken
terwijl experiment tegenovergestelde verklaard dat de sociale situatie dit bepaalt
- Experiment Samuels en Ross
⮚ Zelfde spel maar krijgt een andere naam = gemeenschapsspel of beursspel
⮚ Groene kolom = coöperatieve mensen = werken samen
⮚ Paarse kolom = competitieve mensen
⮚ Enkel de naam van het spel is genoeg om het gedrag te beïnvloeden
2
,3
, De macht van sociale interpretatie
- Gestaltpsychologie
⮚ Nadruk op subjectieve interpretatie van de sociale situatie
⮚ Geheel van anders dan de som van de delen
⮚ Gericht op de fenomenologie van de waarnemer = wat maak ik van mijn wereld = rol van
waarnemer in de subjectieve interpretatie
- Kurt Lewin = grondlegger moderne experimentele sociale psychologie
⮚ Gestaltprincipes toepassen op sociale perceptie
- Focus van sociale psychologie = manier waarop mensen hun omgeving construeren
Bijvoorbeeld: Serie de twaalf
- Naïef realisme: overtuiging dat je dingen waarneemt `zoals ze echt zijn`.
⮚ Ik ben juist en andere zijn fout
De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
- Festinger: als 2 motieven ons in tegengestelde richtingen trekken geeft dit ons inzicht in
menselijk denken en voelen
⮚ Het motief van eigenwaarde: behoefte aan een positief zelfbeeld
⮚ Het motief van de sociale cognitie: de behoefte aan accuraat waar te nemen = het
correcte doen
Bijvoorbeeld: President Johnson tijdens Vietnamoorlog
Behoefte aan positief zelfbeeld
- Door zelfrechtvaardiging
- Kan zelfverbetering in de weg staan = kans om te groeien in de weg staan = je kan zo niet
leren van je fouten
Bijvoorbeeld: Ontslag omdat ze mijn kritische blik niet konden verdragen
- Onder bepaalde omstandigheden laat het mensen verrassende dingen doen
Bijvoorbeeld: Na pijn en vernedering bij ontgroening = hoe erger ik slachtoffer ben geweest,
hoe meer ik dit ga compenseren met dat het een goede studentengroep die je ver gaat
brengen = het was dus echt wel de moeite
⮚ Mensen doen aan zelfrechtvaardiging door werkelijkheid te vertekenen (<->
Behaviorisme) = je gaat hier een eigen draai aan geven en de werkelijkheid inkleuren
zodat dit het beste uitkomt om je zelfbeeld te behouden
Behoefte aan sociale cognitie
- Sociale cognitie: hoe mensen sociale informatie selecteren, interpreteren, onthouden en
gebruiken om te oordelen en te beslissen
⮚ Je gaat de sociale interpretatie selecteren en daarop een beslissing baseren
Bijvoorbeeld: Aan je vriendin vragen wat ze gaat aandoen voor een feestje en hierdoor
zelf toch ook een kleedje aandoen terwijl je eigenlijk een broek wou aandoen
- Deze behoefte loopt soms vast omdat we
⮚ Onvoldoende informatie hebben
4
