Week 6 – Geschiedenis van de doodstraf en de gevangenisstraf
Straffen (art. 9 t/m 36 Sr)
Hoofdstraffen
Gevangenis (en hechtenis)
Taakstraf
Geldboete
Bijkomende straffen
Ontzetting van bepaalde rechten
Verbeurdverklaring
Openbaarmaking rechtelijke uitspraak
Noot tutor: Besef dat de gevangenisstraf (en publieke strafrecht) 1 niet zo oud is. Namelijk ongeveer
200 jaar! Dit maakt de gevangenisstraf “de meest moderne straf”. In traditionele culturen komt hij niet
voor, wel eventuele (levenslange) verbanning naast lijfstraffen. In dit blok wordt duidelijk dat de
moderne gevangenisstraf die rond 1800 in de VS is ontstaan, voorlopers heeft gehad. 2 Het is van
belang te beseffen dat in 1886 (toen ons WvSR in werking trad) er slechts twee hoofdstraffen waren:
gevangenisstraf (en hechtenis) en geldboete.
Afschaffing van de doodstraf in de 19e eeuw
“De doodstraf is altijd en overal een uitoefening van staatsmacht” (Garland) Ancien
Régime 1400-1700
Ontwikkelingen die hebben geleid tot de afschaffing van lijf- en doodstraffen:
o Politieke hervormingsprocessen (liberale democratieën)
Liberalisme: vrijheid en autonomie + machtsbeperking
Democratie: tegen absolutistische macht (van de meerderheid)
o Sociaal-culturele hervormingsprocessen
Beschaving: uiterlijk manieren en uiterlijke vorm
Humaniteit: innerlijk empathie en sympathie
Kun je een beschaafde doodstraf hebben? ja: zo snel en pijnloos mogelijk (injectie, al hebben we
gezien in de VS dat dat niet altijd pijnloos gaat!).
Kun je een humane doodstraf hebben? Nee, vanuit humaan oogpunt niet. Beschaving kijkt veeleer
naar de buitenkant van gedrag, terwijl humaniteit focust op de binnenkant van gedrag.. empathie en
sympathie: verplaatsen in de ander en leed van de ander als eigen leed beschouwen en daarom willen
minimaliseren.
Garland bevestigt het ontstaan van het publiek strafrecht met draconische straffen (waaronder lijf- en
doodstraffen en een openbare schavotcultuur) tijdens het Ancien Regime. Vandaar de uitspraak: “De
doodstraf is altijd en overal een uitoefening van staatsmacht”. Op een bepaald moment was de
doodstraf niet meer nodig, omdat de macht voldoende was gevestigd. Bovendien deden zich
1
Zie bijeenkomst 1
2
Denk aan het tuchthuis dat in Groot-Brittannië en Nederland voor het eerst tot ontwikkeling is gekomen
Straffen (art. 9 t/m 36 Sr)
Hoofdstraffen
Gevangenis (en hechtenis)
Taakstraf
Geldboete
Bijkomende straffen
Ontzetting van bepaalde rechten
Verbeurdverklaring
Openbaarmaking rechtelijke uitspraak
Noot tutor: Besef dat de gevangenisstraf (en publieke strafrecht) 1 niet zo oud is. Namelijk ongeveer
200 jaar! Dit maakt de gevangenisstraf “de meest moderne straf”. In traditionele culturen komt hij niet
voor, wel eventuele (levenslange) verbanning naast lijfstraffen. In dit blok wordt duidelijk dat de
moderne gevangenisstraf die rond 1800 in de VS is ontstaan, voorlopers heeft gehad. 2 Het is van
belang te beseffen dat in 1886 (toen ons WvSR in werking trad) er slechts twee hoofdstraffen waren:
gevangenisstraf (en hechtenis) en geldboete.
Afschaffing van de doodstraf in de 19e eeuw
“De doodstraf is altijd en overal een uitoefening van staatsmacht” (Garland) Ancien
Régime 1400-1700
Ontwikkelingen die hebben geleid tot de afschaffing van lijf- en doodstraffen:
o Politieke hervormingsprocessen (liberale democratieën)
Liberalisme: vrijheid en autonomie + machtsbeperking
Democratie: tegen absolutistische macht (van de meerderheid)
o Sociaal-culturele hervormingsprocessen
Beschaving: uiterlijk manieren en uiterlijke vorm
Humaniteit: innerlijk empathie en sympathie
Kun je een beschaafde doodstraf hebben? ja: zo snel en pijnloos mogelijk (injectie, al hebben we
gezien in de VS dat dat niet altijd pijnloos gaat!).
Kun je een humane doodstraf hebben? Nee, vanuit humaan oogpunt niet. Beschaving kijkt veeleer
naar de buitenkant van gedrag, terwijl humaniteit focust op de binnenkant van gedrag.. empathie en
sympathie: verplaatsen in de ander en leed van de ander als eigen leed beschouwen en daarom willen
minimaliseren.
Garland bevestigt het ontstaan van het publiek strafrecht met draconische straffen (waaronder lijf- en
doodstraffen en een openbare schavotcultuur) tijdens het Ancien Regime. Vandaar de uitspraak: “De
doodstraf is altijd en overal een uitoefening van staatsmacht”. Op een bepaald moment was de
doodstraf niet meer nodig, omdat de macht voldoende was gevestigd. Bovendien deden zich
1
Zie bijeenkomst 1
2
Denk aan het tuchthuis dat in Groot-Brittannië en Nederland voor het eerst tot ontwikkeling is gekomen
