Biologie hoofdstuk 10 Voeding en vertering
10.1 je lichaam en je voedsel
voedingsstoffen
voedingsmiddelen bestaan uit:
voedingsstoffen
koolhydraten vetten eiwitten water mineralen vitaminen
functie: - brandstof: - brandstof - brandstof - bouwstof voor - bouwstof - voedingsstof
energie in de cellen B.V: botten
vorm van ATP - bouwstof - bouwstof voor kalkzouten - voorkomen van
B.V: glucose, voor B.V: - transportmiddel (natriumzout) gebreksziekten bij
sacharose) membranen spiereiwitten, (bloedplasma) tekort (B.V: gebrek
en hormonen hemoglobine, - hulp bij vitamine A
- bouwstof voor antistoffen - warmtebuffer: lichaamsprocessen nachtblindheid)
cellen - warmte- houdt B.V: werking van vitamine stimulatie
bepaald lichaamsproces
B.V: onderdeel isolatie lichaamswarmte zenuwcellen: Na+ optimaal functioneren
van vast en K+ minder vatbaar voor
receptoreiwitten - reservestof ziekten
- reservestof =
glycogeen
info: opslag o.a. GEEN opslag 1,5-2L per dag - essentieel
onder de huid nodig - enkele mg per dag
producten: aardappelen, olijfolie, vlees, vis, vast voedsel: 0,5L typen en plantaardige en
granen, brood, slaolie, boter, zuivelproducten, hoeveelheden dierlijke
pasta’s, koek en noten, pinda’s eieren, zaden drinken variëren per voedingsmiddelen
sauzen voedingsmiddel
melkproducten:
veel Ca2+
tarweproducten:
veel Na+ en K+
spoorelementen:
weinig van nodig
(B.V: zink)
BINAS 67F BINAS 67G BINAS 67H BINAS 82A
Let op!
- minder zout eten:
veel Na+ in bloed hogere osmotische waarde water stroomt naar bloedvaten hogere bloeddruk
- hersenen kunnen ALLEEN glucose als brandstof gebruiken
voedingsvezels: bevorderen darmperistaltiek
BINAS 67 F3
additieven
functie: soorten:
voedingsmiddel is: - conserveringsmiddelen
- aantrekkelijker (kleur, geur, smaak) - kleur-, geur- en smaakstoffen
- langer houdbaar
Let op!
- lichaam heeft additieven meestal NIET nodig, sommige zijn zelfs schadelijke in grote hoeveelheden
ADI = aanvaardbare dagelijkse inname = advies van WHO over maximale consumptie per dag, per kg lichaamsgewicht
BINAS 95AB
- iedere additief heeft een E-nummer
BINAS 82B
,darmflora: de verschillende soorten bacteriën(= microbiotica) in je darmkanaal
beïnvloedt:
- vertering
- ontlasting
- afweer
probiotica: bacteriën in je voedsel die je gezondheid bevorderen
Let op!
uien, appels, prei ---stimulatie--- groei van probiotica
prebiotica: onverteerbare plantendelen/-resten waar nuttige bacteriën in je darmen van leven
Let op!
uien, appels, prei ---stimulatie--- groei van darmbacteriën
microbioom: alle micro-organismensoorten die in en op je lichaam leven
maagzuur: doden van schadelijke bacteriën en schimmels (die via voeding binnen kunnen komen door bijvoorbeeld slechte
hygiëne)
lichaamsomvang
factoren die lichaamsomvang beïnvloeden:
- kwaliteit van voedsel
- genen
B.V:
allel aanzetting-tot-deling van vetcellen
allel codeert voor eiwit eiwit legt verbinding tussen zenuwcellen in de hersenen, betrokken bij hongergevoel
beïnvloedt voedselconsumptie
- beweging
- darmbacteriën
ADH = aanbevolen dagelijkse hoeveelheid = advies van WHO over dagelijkse consumptie per voedingsstof
voedselallergie: heftige reactie van het immuunsysteem op een normale voedingsstof
inname betreffende voedingsmiddel histamine (= stofje) komt vrij lichamelijke allergische reacties
, 10.2 verteringsstelsel
vertering: de afbraak van moleculen uit het voedsel door enzymen
BINAS 82C E F G
mond mechanische afgifte van afbraak van: (bijna) geen opname
verkleining speeksel:
groter oppervlak
- amylase (= enzym): zetmeel maltose
voedingsstoffen - slijm
beter bereikbaar - eiwitten
voor enzymen
(amylase)
slokdarm peristaltische bewegingen:
kringspieren (vóór ‘bolus’) trekken samen
lengtespieren (na ‘bolus’) trekken samen ontstaat ruimte
kringspieren (rondom ‘bolus) ontspannen
‘bolus’ verschuift
kringspier
maag vermengen maagwand: maagsapklieren afgifte van afbraak van:
voedselbrij maagsap:
met maagsap
aanmaak: functie:
zoutzuur dieper gelegen - opzwellen eiwitten
(HCL) cellen van beter bereikbaar voor enzymen
maagsapklieren/
wandcellen - activeren eiwitsplitsende
enzymen*
- bacteriën doden
pepsinogeen dieper gelegen zoutzuur + pepsinogeen eiwitten (o.a. amylase)
(=inactief pro- cellen van (actieve) peptase/ pepsine*: polypeptiden
enzym, maagsapklieren/
voorkomen hoofdcellen denaturatie: afbraak
dat eiwitten in amylase = STOP vertering
cel zelf al van koolhydraten
worden want:
afgebroken - te zuur voor amylase
cel dood)
- peptase breekt amylase
af
slijm cellen dichtbij slijmlaag met
uitgang van - eiwitten
maagsapklieren/ - suikermoleculen
cellen van (= glycoproteïnen):
maagslijmvlies bescherming tegen
peptase
- bicarbonaationen
voorkomt dat pH-
vlakbij-maagwandcellen
daalt/ bescherming tegen
zoutzuur
maagenzym kan maagwand
niet bereiken beschermt de
maagwandcellen tegen vertering
maagportier
twaalfvingerige peristaltiek afgifte van: afbraak van:
10.1 je lichaam en je voedsel
voedingsstoffen
voedingsmiddelen bestaan uit:
voedingsstoffen
koolhydraten vetten eiwitten water mineralen vitaminen
functie: - brandstof: - brandstof - brandstof - bouwstof voor - bouwstof - voedingsstof
energie in de cellen B.V: botten
vorm van ATP - bouwstof - bouwstof voor kalkzouten - voorkomen van
B.V: glucose, voor B.V: - transportmiddel (natriumzout) gebreksziekten bij
sacharose) membranen spiereiwitten, (bloedplasma) tekort (B.V: gebrek
en hormonen hemoglobine, - hulp bij vitamine A
- bouwstof voor antistoffen - warmtebuffer: lichaamsprocessen nachtblindheid)
cellen - warmte- houdt B.V: werking van vitamine stimulatie
bepaald lichaamsproces
B.V: onderdeel isolatie lichaamswarmte zenuwcellen: Na+ optimaal functioneren
van vast en K+ minder vatbaar voor
receptoreiwitten - reservestof ziekten
- reservestof =
glycogeen
info: opslag o.a. GEEN opslag 1,5-2L per dag - essentieel
onder de huid nodig - enkele mg per dag
producten: aardappelen, olijfolie, vlees, vis, vast voedsel: 0,5L typen en plantaardige en
granen, brood, slaolie, boter, zuivelproducten, hoeveelheden dierlijke
pasta’s, koek en noten, pinda’s eieren, zaden drinken variëren per voedingsmiddelen
sauzen voedingsmiddel
melkproducten:
veel Ca2+
tarweproducten:
veel Na+ en K+
spoorelementen:
weinig van nodig
(B.V: zink)
BINAS 67F BINAS 67G BINAS 67H BINAS 82A
Let op!
- minder zout eten:
veel Na+ in bloed hogere osmotische waarde water stroomt naar bloedvaten hogere bloeddruk
- hersenen kunnen ALLEEN glucose als brandstof gebruiken
voedingsvezels: bevorderen darmperistaltiek
BINAS 67 F3
additieven
functie: soorten:
voedingsmiddel is: - conserveringsmiddelen
- aantrekkelijker (kleur, geur, smaak) - kleur-, geur- en smaakstoffen
- langer houdbaar
Let op!
- lichaam heeft additieven meestal NIET nodig, sommige zijn zelfs schadelijke in grote hoeveelheden
ADI = aanvaardbare dagelijkse inname = advies van WHO over maximale consumptie per dag, per kg lichaamsgewicht
BINAS 95AB
- iedere additief heeft een E-nummer
BINAS 82B
,darmflora: de verschillende soorten bacteriën(= microbiotica) in je darmkanaal
beïnvloedt:
- vertering
- ontlasting
- afweer
probiotica: bacteriën in je voedsel die je gezondheid bevorderen
Let op!
uien, appels, prei ---stimulatie--- groei van probiotica
prebiotica: onverteerbare plantendelen/-resten waar nuttige bacteriën in je darmen van leven
Let op!
uien, appels, prei ---stimulatie--- groei van darmbacteriën
microbioom: alle micro-organismensoorten die in en op je lichaam leven
maagzuur: doden van schadelijke bacteriën en schimmels (die via voeding binnen kunnen komen door bijvoorbeeld slechte
hygiëne)
lichaamsomvang
factoren die lichaamsomvang beïnvloeden:
- kwaliteit van voedsel
- genen
B.V:
allel aanzetting-tot-deling van vetcellen
allel codeert voor eiwit eiwit legt verbinding tussen zenuwcellen in de hersenen, betrokken bij hongergevoel
beïnvloedt voedselconsumptie
- beweging
- darmbacteriën
ADH = aanbevolen dagelijkse hoeveelheid = advies van WHO over dagelijkse consumptie per voedingsstof
voedselallergie: heftige reactie van het immuunsysteem op een normale voedingsstof
inname betreffende voedingsmiddel histamine (= stofje) komt vrij lichamelijke allergische reacties
, 10.2 verteringsstelsel
vertering: de afbraak van moleculen uit het voedsel door enzymen
BINAS 82C E F G
mond mechanische afgifte van afbraak van: (bijna) geen opname
verkleining speeksel:
groter oppervlak
- amylase (= enzym): zetmeel maltose
voedingsstoffen - slijm
beter bereikbaar - eiwitten
voor enzymen
(amylase)
slokdarm peristaltische bewegingen:
kringspieren (vóór ‘bolus’) trekken samen
lengtespieren (na ‘bolus’) trekken samen ontstaat ruimte
kringspieren (rondom ‘bolus) ontspannen
‘bolus’ verschuift
kringspier
maag vermengen maagwand: maagsapklieren afgifte van afbraak van:
voedselbrij maagsap:
met maagsap
aanmaak: functie:
zoutzuur dieper gelegen - opzwellen eiwitten
(HCL) cellen van beter bereikbaar voor enzymen
maagsapklieren/
wandcellen - activeren eiwitsplitsende
enzymen*
- bacteriën doden
pepsinogeen dieper gelegen zoutzuur + pepsinogeen eiwitten (o.a. amylase)
(=inactief pro- cellen van (actieve) peptase/ pepsine*: polypeptiden
enzym, maagsapklieren/
voorkomen hoofdcellen denaturatie: afbraak
dat eiwitten in amylase = STOP vertering
cel zelf al van koolhydraten
worden want:
afgebroken - te zuur voor amylase
cel dood)
- peptase breekt amylase
af
slijm cellen dichtbij slijmlaag met
uitgang van - eiwitten
maagsapklieren/ - suikermoleculen
cellen van (= glycoproteïnen):
maagslijmvlies bescherming tegen
peptase
- bicarbonaationen
voorkomt dat pH-
vlakbij-maagwandcellen
daalt/ bescherming tegen
zoutzuur
maagenzym kan maagwand
niet bereiken beschermt de
maagwandcellen tegen vertering
maagportier
twaalfvingerige peristaltiek afgifte van: afbraak van:
