Begrippen Klinische Psychologie 1a
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en abnormaal gedrag
Observer discomfort: Iemand voelt zich ongemakkelijk over andermans
gedrag. Scheff noemt ze restregels.
Somatogeen: lichamelijke ziekten liggen ten grondslag
Psychogeen: Psychologisch mechnisme ligt ten grondslag aan ziekte.
Labeling-theorie: Bestempeling als psychiatrisch patiënt is een selffulfilling
prophecy.
Stigma: negatief labelen van persoon.
Vaardigheidstekorten: ‘stoornissen’ binnen het leer- en onderwijsmodel
Demarcatie- of afgrenzing criterium: wel of niet ziek.
Continuüm: geen duidelijke grens tussen gezond zijn en ziek zijn.
Gedeelde besluitvorming: samen beslissen (hulpverlener en patiënt)
Hoofdstuk 2: Neurobiologische benadering van psychopathologie
Broca’s afasie: Beschadiging linkerfrontaalkwab, door bijv. hersenbloeding, men
spreekt langzaam, slecht articulerend in telegramstijl.
Frontale lobotomie: Tussen 1935 en 1955 werden tienduizenden psychiatrische
patiënten behandeld door de frontale kwab te verwijderen. Het kent geen
empirische basis en had veel bijeffecten.
Neuroleptica: Chloorpromazine en haloperidol verbeterde de vooruitzichten
voor patiënten met schizofrenie. In de jaren 50. Doorontwikkeling van medicatie
vond plaats in de jaren 80.
Atypische antipsychotica: 2e generatie antipsychotica uit de jaren 80. Minder
bijwerkingen en gewenning.
*Huidige visie is samenhang tussen psychische processen, neurobiologische
mechanismen en omgeving.
Familiestudies: Zijn stoornissen overerfbaar? Probleem hierbij is dat families
wel zelfde genen hebben maar niet altijd dezelfde omgevingsfactor. Moeilijk te
onderscheiden.
Tweelingstudies: eeneiig is genetisch identiek, bij twee-eiig +/- 50% van de
genen identiek. Dus net zo groot als genetische overeenkomst tussen 2 éénlingen
van dezelfde ouders.
Concordantie: mate waarin een eigenschap overeenkomt. Coëfficiënt tussen 0
en 1.
Adoptiestudies: Kinderen delen geen genen met hun adoptieouders. Wel
omgevingsfactoren.
,Genotype: Totale genetische bagage van een individu.
Fenotype: Interactie tussen genotype en omgeving = observeerbare specifieke
kenmerken.
Limbische systeem: speelt rol bij emotie, motivatie, genot en emotioneel
geheugen, maar ook met angst. Bestaat uit amygdala, hippocampus en
hypothalamus.
Amygdala: speelt rol bij regulatie van emotie en motivatie. Het is een kern in de
temporale kwab. Belangrijk onderdeel van saillantie-netwerk. Werkt samen met
hippocampus en prefrontale cortex. Zintuigelijke prikkels zijn vereist.
Saillantie netwerk: Neuraal netwerk van hersenstructuren dat signalen van
beloning, gevaar, pijn en bedreiging opmerkt en verwerkt.
Prefrontale cortex: Voorste gedeelte van de neocortex en modernste deel.
Betrokken bij regulatie van verschillende cognitieve processen, aandacht, verbaal
geheugen en psychomotorische snelheid. Ook betrokken bij plannen, initiëren en
inhiberen van handelingen. Evalueert uitkomsten van handelingen en corrigeert
waar nodig. Beschadiging kan zorgen voor persoonlijkheidsverandering,
pathologisch huilen/lachen, sociaal teruggetrokken, minder zelfevaluatie en -
correctie. Werkt samen met subcorticale hersenstructuren zoals het limbisch
systeem. Door deze samenwerking kan PFC expressie van emoties en
herinneringen reguleren = adaptieve gedragsresponsen.
Beeldvormend onderzoek: gammastraling: CAT, PET, SPECT.
Kernspinresonantietomografie: MRI (waterstofatomen), fMRI, DTI
(wittestofbanen), MRS (aantal moleculen). fMRI is belangrijkste; meten van
zuurstofgehalte middels BOLD signaal; meet verschillen in bloedtoevoer, geen
rechtstreekse neuronale activiteit.
Katabolisme: chemische afbraak van neurotransmitters door stoffen in
synaptische spleet bijvoorbeeld voor MAO
Heropname: inactivatie van neurotransmitters door heropname in
presynaptische neuron door autoreceptoren. Teveel heropname leidt tot afname
van aantal neurotransmitters in synaptische spleet. En dus geen transmissie.
Cortisol: Wordt vrijgegeven bij stress. Aangemaakt door bijnieren.
HPA-as: Hypothalamus-hypofyse (pituitary)-bijnier (adrenal); Bij voortdurende
stress wordt cortisol hier gereguleerd. Lijk cellichamen van zenuwcellen te
vernietigen.
Adrenaline/ Noradrenaline: reguleren aandacht en reactie op dreiging uit
omgeving. Door langdurige blootstelling aan stress kunnen deze hormonen
hersenstructuren veranderen. Gevoeligheid van prikkels uit omgeving kan
toenemen.
Stressimmunisatie: Matige stress tijdens vroege ontwikkeling zorgt voor een
betere stressverwerking als volwassene. Bij langdurige stress is dit effect
omgedraaid. Kan juist factor zijn voor probleemgedrag.
Temperament: aangeboren eigenschappen + omgeving. Ouder-kindrelatie
werkt bepaalde opvoedstijl in de hand.
, MonoAmineOxidase A: belangrijk voor het opruimen van neurotransmitters in
de synaptische spleet. Mishandelde kinderen hebben hoge niveaus van dat
enzym en zijn socialer dan kinderen met lage niveaus.
Gen-omgevingsinteractie: Invloed van genen en hun interactie met de
omgeving blijkt ook in de etiologie van depressie en bipolaire
stemmingsstoornissen. Mensen hebben predispositie voor depressie en
bipolaire stoornis als er een genetische kwetsbaarheid is voor bipolaire
stoornissen. Er is alleen een predispositie voor depressie bij een genetische
kwetsbaarheid voor depressie. Omgeving heeft ook invloed op deze
kwetsbaarheid.
Hyperactiviteit van amygdala: angststoornissen, obsessieve-compulsieve
stoornis, ptss, borderline en sociale-angststoornis, (depressie). Gevolgen
voor verwerking van emoties, opslag emotionele herinneringen en
bekrachtiging van specifiek gedrag.
Frontaal syndroom: laesie in de prefrontale cortex; Phineas Gage; ontremming,
eurofie, effectvervlakking, apathie, decorumverlies, overmatig eten,
kinderachtig gedrag.
Fronto-temporaaldementie: atrofie van frontaalkwab. Neurodegeneratief. 20%
door specifieke genetische mutatie. Sporadische FTD= geen oorzaak
bekend.
Serotonine: niveau is laag bij depressie. Auto-immuun-respons zorgt voor
minder serotonineactiviteit. Daardoor mogelijk verklaring voor hoge
terugvalpercentage.
Dopamine: bij mensen met psychotische klachten als hallucinaties en paranoïde
wanen wordt meer dopamine aangemaakt en vrijgegeven. Er is ook sprake
van meer receptoren voor dopamine. Meer dopamineactiviteit is ook bij
drugs als Amfetamine, cocaïne of L-dopa (Parkinson). Bij afname van
dopamine zijn er motorische problemen. (Parkinson & bijwerking
antipsychotica). Relatie gedrag en dopamine heet Dopaminehypothese.
Noradrenaline: Neurotransmitter en hormoon, is verminderd aanwezig bij
mensen met depressie. Sterk verhoogde gevoeligheid voor noradrenaline
werd gevonden bij mensen die overleden aan suïcide. Toename van
noradrenaline speelt rol bij angst, hoewel daar ook sprake is van afwijking
serotonine-, dopamine en GABA-niveau’s. Deze systemen beïnvloeden
elkaar.
Gaba: bij extra remmende werking door alcohol is er minder angst en meer
activiteit in hersendeel waar noradrenaline wordt gemaakt.
Testosteron: bij dieren = agressie. Bij mensen niet eenduidig.
Arousal: spanning en stress. Therapie; ademhalings- en
ontspanningsoefeningen.
Emotion-focused therapy: Klachten reduceren door reguleren van affect en
emoties. Voorbeeld: maken van maskers. Gevoelens op of binnenin masker
zetten.
Klachten reduceren door reguleren van cognitieve en sociaal hogere orde
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en abnormaal gedrag
Observer discomfort: Iemand voelt zich ongemakkelijk over andermans
gedrag. Scheff noemt ze restregels.
Somatogeen: lichamelijke ziekten liggen ten grondslag
Psychogeen: Psychologisch mechnisme ligt ten grondslag aan ziekte.
Labeling-theorie: Bestempeling als psychiatrisch patiënt is een selffulfilling
prophecy.
Stigma: negatief labelen van persoon.
Vaardigheidstekorten: ‘stoornissen’ binnen het leer- en onderwijsmodel
Demarcatie- of afgrenzing criterium: wel of niet ziek.
Continuüm: geen duidelijke grens tussen gezond zijn en ziek zijn.
Gedeelde besluitvorming: samen beslissen (hulpverlener en patiënt)
Hoofdstuk 2: Neurobiologische benadering van psychopathologie
Broca’s afasie: Beschadiging linkerfrontaalkwab, door bijv. hersenbloeding, men
spreekt langzaam, slecht articulerend in telegramstijl.
Frontale lobotomie: Tussen 1935 en 1955 werden tienduizenden psychiatrische
patiënten behandeld door de frontale kwab te verwijderen. Het kent geen
empirische basis en had veel bijeffecten.
Neuroleptica: Chloorpromazine en haloperidol verbeterde de vooruitzichten
voor patiënten met schizofrenie. In de jaren 50. Doorontwikkeling van medicatie
vond plaats in de jaren 80.
Atypische antipsychotica: 2e generatie antipsychotica uit de jaren 80. Minder
bijwerkingen en gewenning.
*Huidige visie is samenhang tussen psychische processen, neurobiologische
mechanismen en omgeving.
Familiestudies: Zijn stoornissen overerfbaar? Probleem hierbij is dat families
wel zelfde genen hebben maar niet altijd dezelfde omgevingsfactor. Moeilijk te
onderscheiden.
Tweelingstudies: eeneiig is genetisch identiek, bij twee-eiig +/- 50% van de
genen identiek. Dus net zo groot als genetische overeenkomst tussen 2 éénlingen
van dezelfde ouders.
Concordantie: mate waarin een eigenschap overeenkomt. Coëfficiënt tussen 0
en 1.
Adoptiestudies: Kinderen delen geen genen met hun adoptieouders. Wel
omgevingsfactoren.
,Genotype: Totale genetische bagage van een individu.
Fenotype: Interactie tussen genotype en omgeving = observeerbare specifieke
kenmerken.
Limbische systeem: speelt rol bij emotie, motivatie, genot en emotioneel
geheugen, maar ook met angst. Bestaat uit amygdala, hippocampus en
hypothalamus.
Amygdala: speelt rol bij regulatie van emotie en motivatie. Het is een kern in de
temporale kwab. Belangrijk onderdeel van saillantie-netwerk. Werkt samen met
hippocampus en prefrontale cortex. Zintuigelijke prikkels zijn vereist.
Saillantie netwerk: Neuraal netwerk van hersenstructuren dat signalen van
beloning, gevaar, pijn en bedreiging opmerkt en verwerkt.
Prefrontale cortex: Voorste gedeelte van de neocortex en modernste deel.
Betrokken bij regulatie van verschillende cognitieve processen, aandacht, verbaal
geheugen en psychomotorische snelheid. Ook betrokken bij plannen, initiëren en
inhiberen van handelingen. Evalueert uitkomsten van handelingen en corrigeert
waar nodig. Beschadiging kan zorgen voor persoonlijkheidsverandering,
pathologisch huilen/lachen, sociaal teruggetrokken, minder zelfevaluatie en -
correctie. Werkt samen met subcorticale hersenstructuren zoals het limbisch
systeem. Door deze samenwerking kan PFC expressie van emoties en
herinneringen reguleren = adaptieve gedragsresponsen.
Beeldvormend onderzoek: gammastraling: CAT, PET, SPECT.
Kernspinresonantietomografie: MRI (waterstofatomen), fMRI, DTI
(wittestofbanen), MRS (aantal moleculen). fMRI is belangrijkste; meten van
zuurstofgehalte middels BOLD signaal; meet verschillen in bloedtoevoer, geen
rechtstreekse neuronale activiteit.
Katabolisme: chemische afbraak van neurotransmitters door stoffen in
synaptische spleet bijvoorbeeld voor MAO
Heropname: inactivatie van neurotransmitters door heropname in
presynaptische neuron door autoreceptoren. Teveel heropname leidt tot afname
van aantal neurotransmitters in synaptische spleet. En dus geen transmissie.
Cortisol: Wordt vrijgegeven bij stress. Aangemaakt door bijnieren.
HPA-as: Hypothalamus-hypofyse (pituitary)-bijnier (adrenal); Bij voortdurende
stress wordt cortisol hier gereguleerd. Lijk cellichamen van zenuwcellen te
vernietigen.
Adrenaline/ Noradrenaline: reguleren aandacht en reactie op dreiging uit
omgeving. Door langdurige blootstelling aan stress kunnen deze hormonen
hersenstructuren veranderen. Gevoeligheid van prikkels uit omgeving kan
toenemen.
Stressimmunisatie: Matige stress tijdens vroege ontwikkeling zorgt voor een
betere stressverwerking als volwassene. Bij langdurige stress is dit effect
omgedraaid. Kan juist factor zijn voor probleemgedrag.
Temperament: aangeboren eigenschappen + omgeving. Ouder-kindrelatie
werkt bepaalde opvoedstijl in de hand.
, MonoAmineOxidase A: belangrijk voor het opruimen van neurotransmitters in
de synaptische spleet. Mishandelde kinderen hebben hoge niveaus van dat
enzym en zijn socialer dan kinderen met lage niveaus.
Gen-omgevingsinteractie: Invloed van genen en hun interactie met de
omgeving blijkt ook in de etiologie van depressie en bipolaire
stemmingsstoornissen. Mensen hebben predispositie voor depressie en
bipolaire stoornis als er een genetische kwetsbaarheid is voor bipolaire
stoornissen. Er is alleen een predispositie voor depressie bij een genetische
kwetsbaarheid voor depressie. Omgeving heeft ook invloed op deze
kwetsbaarheid.
Hyperactiviteit van amygdala: angststoornissen, obsessieve-compulsieve
stoornis, ptss, borderline en sociale-angststoornis, (depressie). Gevolgen
voor verwerking van emoties, opslag emotionele herinneringen en
bekrachtiging van specifiek gedrag.
Frontaal syndroom: laesie in de prefrontale cortex; Phineas Gage; ontremming,
eurofie, effectvervlakking, apathie, decorumverlies, overmatig eten,
kinderachtig gedrag.
Fronto-temporaaldementie: atrofie van frontaalkwab. Neurodegeneratief. 20%
door specifieke genetische mutatie. Sporadische FTD= geen oorzaak
bekend.
Serotonine: niveau is laag bij depressie. Auto-immuun-respons zorgt voor
minder serotonineactiviteit. Daardoor mogelijk verklaring voor hoge
terugvalpercentage.
Dopamine: bij mensen met psychotische klachten als hallucinaties en paranoïde
wanen wordt meer dopamine aangemaakt en vrijgegeven. Er is ook sprake
van meer receptoren voor dopamine. Meer dopamineactiviteit is ook bij
drugs als Amfetamine, cocaïne of L-dopa (Parkinson). Bij afname van
dopamine zijn er motorische problemen. (Parkinson & bijwerking
antipsychotica). Relatie gedrag en dopamine heet Dopaminehypothese.
Noradrenaline: Neurotransmitter en hormoon, is verminderd aanwezig bij
mensen met depressie. Sterk verhoogde gevoeligheid voor noradrenaline
werd gevonden bij mensen die overleden aan suïcide. Toename van
noradrenaline speelt rol bij angst, hoewel daar ook sprake is van afwijking
serotonine-, dopamine en GABA-niveau’s. Deze systemen beïnvloeden
elkaar.
Gaba: bij extra remmende werking door alcohol is er minder angst en meer
activiteit in hersendeel waar noradrenaline wordt gemaakt.
Testosteron: bij dieren = agressie. Bij mensen niet eenduidig.
Arousal: spanning en stress. Therapie; ademhalings- en
ontspanningsoefeningen.
Emotion-focused therapy: Klachten reduceren door reguleren van affect en
emoties. Voorbeeld: maken van maskers. Gevoelens op of binnenin masker
zetten.
Klachten reduceren door reguleren van cognitieve en sociaal hogere orde
