Samenvatting - Inleiding Straf en Strafprocesrecht

Inleiding straf- en strafprocesrecht

Week 37
Ius puniendi is het strafrecht: het recht van de overheid om burgers te straffen op
grond van normschendingen. De functie hiervan is dus het bewaken van de
veiligheid en de ordelijkheid van de samenleving.
 Materiële strafrecht: regelt welke gedragingen onder welke omstandigheden
strafbaar zijn, waaruit de straffen bestaan en onder welke voorwaarden het
strafrecht mag worden toegepast
 Formele strafrecht (strafprocesrecht): is het rechtsgebied dat de voorschriften
bevat die bepalen langs welke weg het strafrecht dient plaats te vinden.
Criminele politiek: de rationele organisatie van de maatschappelijke reactie op de
misdaad. Tegenwoordig is er veel oog voor drugsdelicten, cybercrime en white collar
crime.

Wetboek van Strafrecht:
Het eerste wetboek van strafrecht trad in werking in 1886 door de Klassieke Richting.
Dit was nog een heel sober en eenvoudig wetboek. Het wetboek kent tot de dag van
vandaag nog een tweedeling van strafbare feiten (misdrijven en overtredingen).
In de periode vanaf 1911 vonden er veel veranderingen plaats in het wetboek onder
invloed van de Moderne Richting:
 Zedendelicten
 Reclassering
 Opportuniteitsbeginsel voor het OM, het OM besluit vanaf toen zelf wanneer
het overgaat tot vervolging
De twee denkrichtingen zijn in het wetboek samengevoegd en daarom spreken we
van de verenigingstheorie: vergelding is hierbij de grondslag van de straf, echter met
bijzondere doelen voor de persoon des daders in oogschouw genomen.
Bij deze verenigingstheorie wordt er sterk onderscheid gemaakt tussen het doel
(preventie.bescherming van de samenleving) en de rechtsgrond (vergelding) van het
strafrecht. ‘De mogelijke doelen van een straf rechtvaardigen geen hogere straf’

Het ultimum remedium-karakter van het strafrecht:
Het strafrecht moet als laatste redmiddel gezien worden, aangezien door het straffen
rechten zoals fysieke vrijheid van mensen in het geding komen.
Andere criteria voor strafbaarstelling zijn:
 Schade-beginsel: hoeveel schade is er?
 Subsidiariteitsbeginsel: zijn er andere middelen, is dit het lichtste middel
voorhanden, is strafrecht echt nodig?
 Proportionaliteitsbeginsel: staat de strafbaarstelling in verhouding tot het
gevolg van de strafbaarstelling? Bijvoorbeeld dat poging tot mishandeling niet
strafbaar is en dat het dus niet tot het strafrecht behoort.


Er zijn allerlei wegen die de rechter eerst op wil gaan om niet bij het strafrecht aan te
komen, tenzij het natuurlijk echt ernstige klassieke delicten zijn. Het strafrecht is er

,niet op gericht om het aangebracht leed te herstellen of ongedaan te maken, de
primaire grondslag is vergelding.


 Rechtsdelicten: delicten die de schending van een norm bevatten waar de
hele samenleving tegen is. Een voorbeeld is moord, iedereen weet dat dit niet
mag en kan.
- Misdrijven
 Wetsdelicten: delicten die strafbaar zijn puur en alleen omdat de wet dit zegt
en niet omdat de gehele samenleving er echt zo over denkt. Deze vind je vaak
terug in het verkeer.
- Overtredingen

Materieel recht
 inhoud, werkelijkheid
 Strafbaarstelling van gedrag + straf
 Wetboek van Strafrecht
Formeel recht
 Vorm, procedure
 Verwezenlijking van materiële strafrecht
 Wetboek van Strafvordering



 Wet in formele zin: gecreëerd volgens procedure zoals beschreven in art. 81-
88 Gw dus echt een wet
 Wet in materiële zin: elke door het daartoe bevoegde overheidsgezag
vastgestelde, algemene burger, dus de inhoud van het besluit


Materiële normen:
Het is belangrijk om te weten tot wie de strafbepaling zich richt, wie is de
normadressaat van de strafwet? Hier is geen duidelijk antwoord op want er zijn
verschillende meningen over, de een vindt dat dit de overheid is, de ander vindt dat
het de burger is. Daarom is het ook niet duidelijk of het strafrecht tot het privaat of
publiek recht behoort.

Rechtsgoederen:
Welke rechtsgoederen (belangen) dient het strafrecht te beschermen? De mens
heeft verschillende eisen, zo eist een mens reinheid en kuisheid (seksuele vrijheid),
dit moet het strafrecht beschermen.

De absolute vergeldingstheorie:
De straf vind in het misdrijf zelf haar rechtvaardiging, geheel los van het effect
(absoluta ab effectu). Het misdrijf vormt daarin dus de grondslag van de straf (quia
peccatum est).
De rechtvaardiging en het doel zijn samen de vergelding.

De klassieke richting:

,Tijdens de verlichting was vrijheid van de burger heel belangrijk, de staat onthield
zich van ingrijpen. Het belangrijkste punt was dan ook: het maximale geluk voo een
maximaal aantal mensen. Dit betekende voor het strafrecht:
 Uitsluitend geschreven wetboeke, ter uitbanning van willekeur
 Geen onnodige strafbaarstellingen, ter voorkoming van toenemende
criminaliteit
 Heldere formuleren met zo weinig mogelijk interpretatieruimte, zo is er meer
rechtszekerheid
 Vergelding
 Zelerjeod dat zal worden gestraft in verband met het generaal preventieve
werking
 Geen preventief optreden (= optreden voordat er daadwerkelijk een probleem
ontstaat)

De Moderne Richting & IKV:
In 1981 wer de Kriminalistische Vereniging (IKV) opgericht met als doel het
bevorderen van gemeenschappelijke doelen op gebied van misdaad beleid.
In de Moderne Richting werd meer stilgestaan bij factoren die veel meer buiten de
vrije wil van burgers lagen (psychische afwijkingen).

Legaliteitsbeginsel:
Het legaliteitsbeginsel zoekt vooral rechtszekerheid te waarborgen.
 Het materieel strafrechtelijke legaliteitsbeginsel is neergelegd in art. 1 lid 1 Sr:
‘geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke
strafbepaling’
 Het formeel strafrechtelijke legaliteitsbeginsel is neergelegd in art 1 Sv:
‘strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien.’
De burger wordt beschermd van de overheid doordat er regelingen zijn voor de
overheid en ze niet zomaar strafvordering kunnen doen.

Grondslagen legaliteitsbeginsel:
 Rechtsstaat
 Democratie
 Machtenscheiding
 Rechtszekerheid/voorkomen willekeur
Grondslagen materiële legaliteitsbeginsel
 Schuldgezichtspunt
 Generale preventie

Verschillende dimensies:
 Constitutionele dimensie: de wet deelt macht toe aan staatsorganen en
bevoegdheden aan overheidsfunctionarissen.
 Rechtsbeschermende dimensie: aan de bevoegdheden worden grenzen
gesteld.
 Generaal-preventieve dimensie: mensen laten zich van strafbare feiten
weerhouden door de waarschuwende werking van het strafrecht.

Subregels of deelbeginselen materiële legaliteitsbeginsel:
 Lex scripta: de geschreven wet

,  Lex certa: de zekere wet, de wet moet duidelijk zijn, maar een zekere
vaagheid is nodig in het recht (Onbehoorlijk gedrag arrest). Dit is dus gericht
op de wetgevende macht
 Lex praevia: verbod van terugwerkende kracht ten nadele van de verdachte
 Lex stricta: verbod van analogie, je mag niet redeneren als rechter dat iets op
iets lijkt waardoor het toch onder dit strafbare feit valt. Dit is dus gericht op de
rechter.

De deelnormen van het legaliteitsbeginsel:
1. Duidelijk geformuleerde delictsomschrijving (lex certa)
De wet moet duidelijk zijn in zijn bewoording, maar moet niet te veel bestanddelen
bevatten, omdat dit voor het OM bij een tenlastelegging ingewikkeld wordt doordat er
van welk bestanddeel bewijs moet worden gestaafd.
Verschillende methoden om delicten te formuleren:
 Een typering van het delict door middel van een juridische benaming.
Bijvoorbeeld: ‘mishandeling wordt gestraft met…’ het is dan aan de rechtspraak
om die juridische benaming een nadere omlijning te geven.
 Het opsommen van bestanddelen, gedragingen en omstandigheden.
Bijvoorbeeld: huisvredebreuk
 Een combinatie van het opsommen en een juridische benaming.
Bijvoorbeeld: ‘hij die enig goed dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort
wegneemt, met het oogmerk om het zich wederrechtelijk toe te eigenen, wordt,
als schuldig aan diefstal, gestraft met...’
2. Gebondenheid van de rechter aan de wet
De rechter heeft een bepaalde interpretatievrijheid, maar hij dient zijn bevoegdheden
niet te buiten te gaan.
De meest gangbare typen van interpretatiemethodes zijn:
 Grammaticale interpretatiemethode: gebaseerd op de wettelijke bepaling
sprekende betekenis
 Wetshistorische interpretatiemethode: stelt de uitleg van de bepaling afhankelijk
van de bedoeling van de wetgever bij het bepalen van deze wet
 Wetssystematische interpretatiemethode: gebaseerd op het het systeem van de
regeling van de bepaling
 Teleologische interpretatiemethode: gebaseerd op de strekking of de ratio van de
bepaling van het bestanddeel. De betekenis van de bepaling naar huidige
opvattingen
 Functionele interpretatiemethode: in overeenstemming met de maatschappelijke
functie van de strafbepaling, verkrijgt die betekenis voor het concrete geval
Deze interpretatievrijheid kan voor problemen zorgen:
 Verschuivende betekenissen van termen of begrippen
 Verschuivende maatschappelijke ontwikkelingen en in algemene
maatschappelijke opvattingen
 Technologische ontwikkelingen en moderniseringen zorgen voor nieuwe
betekenissen
 Er wordt vaak gekozen voor de meest overtuigende redenering in het licht van
wat naar de rechtsgevoel het meest voor de hand liggend of acceptabel is, of dat
het resultaat het meest wenselijk is
3. Verbod op analogie (lex stricta)