Samenvatting recht en samenleving
1ste master rechten – UHasselt
1
,Overzicht leerstof
1° Thema Burgerschap
Elchardus, M., Spruyt, B & Vanroelen, C. (2021). Sociologie. Een inleiding. 3e editie. Hoofdstuk 13. Macht en de
architectuur van de samenleving. Amsterdam: Pearson Education, pp. 232-256
2° Thema Politieke partijen en pressiegroepen
Devos, C, & Steyvers, K (2020). Een plattegrond van de macht : inleiding tot politiek en politieke
wetenschappen. Hoofdstuk 7. Politieke partijen. Gent: Academia Press, p.438-471
3° Thema Massamedia
Hendrix, H. & Konings, J. (2022). Praktijkboek Sociologie. Hoofdstuk 6: Macht. Amsterdam: Boom, pp. 187-215
4° Thema Openbaar bestuur
Devos, C, & Steyvers, K (2020). Een plattegrond van de macht : inleiding tot politiek en politieke
wetenschappen. Hoofdstuk 10. Openbaar bestuur en beleidsvorming. Gent: Academia Press, p.264-321
5° Thema Beleid en beleidsevaluatie
van den Berg, C.F. (2022). Openbaar bestuur, beleid, organisatie en politiek. Hoofdstuk 4. Beleidsprocessen.
Wolters Kluwer, pp. 106-133
Systeemmodel van Easton
2
,Hoorcollege 1 – Burgerschap
Burgerschap
1) Recht en samenleving als een kwestie van macht;
2) Burgerschap als garantie op een minimum van macht;
3) Conflicten tussen belangen van burgers.
Sociale ongelijkheid ondanks juridische gelijkheid
Veel economisch ontwikkelde landen zijn welvaartsstaten
• Deze zorgt voor een inkomen in geval van ziekte, invaliditeit, werkloosheid en ouderdom
• Op deze manier wordt ook de ongelijkheid onderdrukt
Art. 10 en 11 GW: Belgen zijn gelijk voor de wet en er is een verbod op discriminatie
➔ Hoewel gelijkheid gewaarborgd is, is er toch nog een sociale ongelijkheid tussen burgers op
basis van geslacht, leeftijd, handicap, afkomst, ..
Vb: loonkloof tussen mannen en vrouwen; meer vrouwen studeren dan mannen
1° CONCENTRATIE EN SCHEIDING VAN MACHT
Er zijn drie niveaus van ongelijkheid te onderscheiden
1. De verdeling van schaarse en beheerde goederen
2. Macht en machtswerving
3. Ongelijke beginkansen
a. 3de niveau van ongelijkheid: ongelijke beginkansen
Het 3de niveau heeft betrekking op de fundamenten van de macht of de spelregels waaraan het
gebruik van de macht gebonden is: ieder van ons heeft een bepaalde mate van macht
• Economische macht: over hoeveel geld je beschikt
Vb: iemand die over meer middelen beschikt, krijgt makkelijker dingen gedaan
• Politieke macht: iedereen die mag kiezen heeft reeds een mate van politieke macht
Vb: mag je kiezen? Ben je verkiesbaar? Zit je in de gemeenteraad? Werk je voor een overheid?
• Sociale macht: de manier waarop je in de samenleving kan bewegen, namelijk kennis van
waar instanties zijn en weten hoe je bepaalde sociale problemen moet oplossen
Vb: wanneer ik ontslagen word, kan ik een werkloosheidsuitkering aanvragen bij de VDAB
• Culturele macht: waarden en normen, alsook smaakpatronen die aantonen hoe gecultiveerd
of geschoold een persoon is
Vb: met mes en vork kunnen eten, klassieke muziek appreciëren, …
Vergelijking met Monopoly: de spelregels
• Bij een spel zijn er gelijke beginkansen in de samenleving zijn er ongelijke beginkansen
Vb: iemand die geboren wordt met een bruine huidskleur heeft minder kansen op een goede
job en minder kans om een huis te huren
• Spelregels wijzigen niet tijdens het spel in de samenleving veranderen regels wel
3
, b. 2de niveau van ongelijkheid: macht en machtswerving
Het 2de niveau betreft een ‘maatschappelijk spel’ waarbij de verschillende soorten macht worden
verworven, in elkaar omgezet en gecombineerd
• Economische macht
• Politieke macht
• Sociale macht
• Culturele macht
Vergelijking met Monopoly: de wijze waarop het spel zelf wordt gespeeld
• De wijze waarop de spelers hun geld besteden, straten verwerven en huizen aankopen
• Spelers die met meer en minder inzicht, talent en geluk, naar macht streven
c. 1ste niveau van ongelijkheid: verdeling van schaarse en beheerde goederen
De verdeling van schaarse en beheerde goederen heeft een grote invloed op de wijze waarop mensen
tegen het leven aankijken, waarbij er een ongelijke verdeling is in
• Economisch kapitaal
• Politiek kapitaal
• Sociaal kapitaal
• Cultureel kapitaal
Vergelijking met Monopoly: het gaat over de uitkomst van het spel
• Het gaat over de verdeling van de inzet van het spel, namelijk van straten, huizen en geld
• Er zijn winnaars en verliezers, armen en rijken
Algemeen
De verschillende soorten macht kunnen in elkaar worden omgezet
• Controle over schaarse goederen of geld kan bijvoorbeeld via een grote politieke campagne
worden vertaald in een politiek mandaat;
• Politieke macht kan bijvoorbeeld worden omgezet in een reputatie van expertise, invloed en
ruime toegang tot sociale netwerken, die dan weer via bestuursmandaten in grote bedrijven
in economische macht kan worden vertaald.
De regels in de samenleving die worden opgelegd aan de omgang met macht, bepalen de
architectuur van die samenleving – het verband wordt gezocht a.d.h.v. 3 invalshoeken
1) Beperkingen die worden opgelegd aan de omzetbaarheid of ruilbaarheid van soorten macht;
2) De minima van macht die aan elke burger worden gegeven;
3) EN de conflicten die zich vormen rond de spelregels zelf.
Mensen zijn voortdurend bezig met het verwerven en het gebruik van macht + het omzetten van de
ene soort macht in de andere
➔ Sommigen doen dat bewust en planmatig, maar sommigen beginnen daaraan vanuit een
geprivilegieerde positie
In de geprivilegieerde positie worden ze geboren in een familie die veel macht, financiële middelen,
politieke ervaring en sociale relaties heeft die ze aan hun kinderen kunnen doorgeven
= een heersende klasse
4
1ste master rechten – UHasselt
1
,Overzicht leerstof
1° Thema Burgerschap
Elchardus, M., Spruyt, B & Vanroelen, C. (2021). Sociologie. Een inleiding. 3e editie. Hoofdstuk 13. Macht en de
architectuur van de samenleving. Amsterdam: Pearson Education, pp. 232-256
2° Thema Politieke partijen en pressiegroepen
Devos, C, & Steyvers, K (2020). Een plattegrond van de macht : inleiding tot politiek en politieke
wetenschappen. Hoofdstuk 7. Politieke partijen. Gent: Academia Press, p.438-471
3° Thema Massamedia
Hendrix, H. & Konings, J. (2022). Praktijkboek Sociologie. Hoofdstuk 6: Macht. Amsterdam: Boom, pp. 187-215
4° Thema Openbaar bestuur
Devos, C, & Steyvers, K (2020). Een plattegrond van de macht : inleiding tot politiek en politieke
wetenschappen. Hoofdstuk 10. Openbaar bestuur en beleidsvorming. Gent: Academia Press, p.264-321
5° Thema Beleid en beleidsevaluatie
van den Berg, C.F. (2022). Openbaar bestuur, beleid, organisatie en politiek. Hoofdstuk 4. Beleidsprocessen.
Wolters Kluwer, pp. 106-133
Systeemmodel van Easton
2
,Hoorcollege 1 – Burgerschap
Burgerschap
1) Recht en samenleving als een kwestie van macht;
2) Burgerschap als garantie op een minimum van macht;
3) Conflicten tussen belangen van burgers.
Sociale ongelijkheid ondanks juridische gelijkheid
Veel economisch ontwikkelde landen zijn welvaartsstaten
• Deze zorgt voor een inkomen in geval van ziekte, invaliditeit, werkloosheid en ouderdom
• Op deze manier wordt ook de ongelijkheid onderdrukt
Art. 10 en 11 GW: Belgen zijn gelijk voor de wet en er is een verbod op discriminatie
➔ Hoewel gelijkheid gewaarborgd is, is er toch nog een sociale ongelijkheid tussen burgers op
basis van geslacht, leeftijd, handicap, afkomst, ..
Vb: loonkloof tussen mannen en vrouwen; meer vrouwen studeren dan mannen
1° CONCENTRATIE EN SCHEIDING VAN MACHT
Er zijn drie niveaus van ongelijkheid te onderscheiden
1. De verdeling van schaarse en beheerde goederen
2. Macht en machtswerving
3. Ongelijke beginkansen
a. 3de niveau van ongelijkheid: ongelijke beginkansen
Het 3de niveau heeft betrekking op de fundamenten van de macht of de spelregels waaraan het
gebruik van de macht gebonden is: ieder van ons heeft een bepaalde mate van macht
• Economische macht: over hoeveel geld je beschikt
Vb: iemand die over meer middelen beschikt, krijgt makkelijker dingen gedaan
• Politieke macht: iedereen die mag kiezen heeft reeds een mate van politieke macht
Vb: mag je kiezen? Ben je verkiesbaar? Zit je in de gemeenteraad? Werk je voor een overheid?
• Sociale macht: de manier waarop je in de samenleving kan bewegen, namelijk kennis van
waar instanties zijn en weten hoe je bepaalde sociale problemen moet oplossen
Vb: wanneer ik ontslagen word, kan ik een werkloosheidsuitkering aanvragen bij de VDAB
• Culturele macht: waarden en normen, alsook smaakpatronen die aantonen hoe gecultiveerd
of geschoold een persoon is
Vb: met mes en vork kunnen eten, klassieke muziek appreciëren, …
Vergelijking met Monopoly: de spelregels
• Bij een spel zijn er gelijke beginkansen in de samenleving zijn er ongelijke beginkansen
Vb: iemand die geboren wordt met een bruine huidskleur heeft minder kansen op een goede
job en minder kans om een huis te huren
• Spelregels wijzigen niet tijdens het spel in de samenleving veranderen regels wel
3
, b. 2de niveau van ongelijkheid: macht en machtswerving
Het 2de niveau betreft een ‘maatschappelijk spel’ waarbij de verschillende soorten macht worden
verworven, in elkaar omgezet en gecombineerd
• Economische macht
• Politieke macht
• Sociale macht
• Culturele macht
Vergelijking met Monopoly: de wijze waarop het spel zelf wordt gespeeld
• De wijze waarop de spelers hun geld besteden, straten verwerven en huizen aankopen
• Spelers die met meer en minder inzicht, talent en geluk, naar macht streven
c. 1ste niveau van ongelijkheid: verdeling van schaarse en beheerde goederen
De verdeling van schaarse en beheerde goederen heeft een grote invloed op de wijze waarop mensen
tegen het leven aankijken, waarbij er een ongelijke verdeling is in
• Economisch kapitaal
• Politiek kapitaal
• Sociaal kapitaal
• Cultureel kapitaal
Vergelijking met Monopoly: het gaat over de uitkomst van het spel
• Het gaat over de verdeling van de inzet van het spel, namelijk van straten, huizen en geld
• Er zijn winnaars en verliezers, armen en rijken
Algemeen
De verschillende soorten macht kunnen in elkaar worden omgezet
• Controle over schaarse goederen of geld kan bijvoorbeeld via een grote politieke campagne
worden vertaald in een politiek mandaat;
• Politieke macht kan bijvoorbeeld worden omgezet in een reputatie van expertise, invloed en
ruime toegang tot sociale netwerken, die dan weer via bestuursmandaten in grote bedrijven
in economische macht kan worden vertaald.
De regels in de samenleving die worden opgelegd aan de omgang met macht, bepalen de
architectuur van die samenleving – het verband wordt gezocht a.d.h.v. 3 invalshoeken
1) Beperkingen die worden opgelegd aan de omzetbaarheid of ruilbaarheid van soorten macht;
2) De minima van macht die aan elke burger worden gegeven;
3) EN de conflicten die zich vormen rond de spelregels zelf.
Mensen zijn voortdurend bezig met het verwerven en het gebruik van macht + het omzetten van de
ene soort macht in de andere
➔ Sommigen doen dat bewust en planmatig, maar sommigen beginnen daaraan vanuit een
geprivilegieerde positie
In de geprivilegieerde positie worden ze geboren in een familie die veel macht, financiële middelen,
politieke ervaring en sociale relaties heeft die ze aan hun kinderen kunnen doorgeven
= een heersende klasse
4
