Hoofdstuk 4. Dialogen: Informele conflictbeslechting
4.1. Inleiding – ADR
§ ADR: Alternative Dispute Resolution
• Geschillenbeslechting buiten formele, reguliere rechtspraak.
• { Negotiatie of onderhandeling, mediatie of bemiddeling, en arbitrage.
• ‘Eigenrichting’ is in beginsel uitgesloten; het behoort niet tot de aanvaardbare – laat staan
formele – vormen van geschilbeslechting.
Onderhandeling Mediatie of Klassieke
Eigenrichting Arbitrage
of negotiatie bemiddeling rechtspraak
Door wie wordt het conflict beslecht?
1 partij beslist Tussen partijen 3de partij = 3de partij = 3de partij =
arbiter rechter(s)
bemiddelaar
ß Sterk informele procedure ... Sterk formele bemiddelaar à
ß Max. controle ... Min. Controle over procedure en uitkomst à
Verboden Niet bindend Niet bindend Bindend Bindend
Bemiddeling
§ Vaak bij lopende relaties waarbij partijen zich opnieuw op elkaar moeten oriënteren: ze willen na het
geschil de familie of contractelatie verder zetten
§ Partijen formuleren oplossing met de hulp van een bemiddelaar die louter als facilitator van het proces
optreedt: hij beslist niks, maar helpt gewoon
§ Uitkomst is niet bindend (tenzij dadingsovereenkomst (Art. 1733, eerste lid Ger.W.)).
§ Partijen kunnen nog altijd naar de rechter stappen als ze niet tevreden zijn
Voordelen van bemiddeling
§ Kosten- en tijdefficiënt mechanisme: gemiddeld in EU de prijs van bemiddeling 1/3 van de klassieke
rechtspraak van de rechter; qua tijd sneller want rechtbanken en hoven hebben een wachtlijst
§ Vermijdt verzuring van relaties
§ Familiaal: 86% van de partijen heeft geen contact meer na burgerlijk vonnis.
§ Zakenpartners: willen zaken blijven doen op de langere termijn: er is bv. een keer een
leveringsfout gemaakt, maar voor de rest gaat het goed
§ Conflict komt opnieuw bij de mensen die het proces nu mee kunnen sturen: u verliest controle als je
langs klassieke rechtspraak gaat; want bij bemiddeling kan je blijven zoeken voor een oplossing die
voor beide partijen als aanvaardbaar wordt gevonden
§ Naleving van akkoord, want zij zijn zelf deel geweest van oplossing
§ Veel groter dan bij klassieke rechtspraak, want zelf meegewerkt aan akkoord
§ Vgl. Tyler over ‘procedurele legitimiteit’: legitimiteit gecreëerd vanuit de procedure
Nadelen
§ Snelheid, kost en toegang minder positief dan gehoopt?
§ Ongelijkheden in onderhandelingspositie: toegang niet even evident, partijen komen met meer wapens
aan de tafel (2 grote bedrijven die met elkaar gaan bemiddelen, maar stel een klein bedrijf in de
haven met een grote bedrijf juridische wapengelijkheid niet gerespecteerd)
§ Toenemende juridisering: aanknopingspunt met juridisering
1
, § Privatisering van rechtspraak (geen rechtsvormende functie, geen symbolische waarde, geen
preventieve functie, geen controlefunctie in de scheiding der machten) bij RS vonnissen en RS:
andere partijen kunnen naar de rechtspraak gaan kijken voor interpretatie; maar bij
bemiddelingsprocedure wordt er geen recht gecreëerd dus tis moeilijk om te bekijken; een rechtelijke
uitspraak kan ook een symbolische waarde hebben: discriminatie
§ Weinig werkelijke toepassing: bemiddeling als procedure is niet populair, rond de 1%
Arbitrage
§ Arbitrage is uitspraak door iemand dan anders dan de officiële rechter, maar de arbiter doet een
uitspraak: komt vaak voor bij grote onderhandelingen
§ Handhaving door arbiter van door de partijen vastgestelde regels (bijvoorbeeld in een contract).
§ Partijen leggen contractueel vast dat de uitkomst juridisch bindend is. Geen mogelijkheid tot beroep.
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis
§ Jaren 1960 en 1970: eerste grote programma’s voor ADR in VS
• Pleidooi voor Access to Justice (toegang tot het recht) & Human rights movements., omdat er
bepaalde groepen moeilijkheden hebben om toegang te krijgen tot het recht; het was te
formalistisch
• Vaststelling problemen klassieke rechtspleging: formalistisch, afstand tussen bevolking en
recht, drempels … voor sociaal zwakkeren.
• Doelstellingen ADR: minder formeel, sneller en toegankelijker.
• Principes: deprofessionalisering (niet enkel voor rechters, toegankelijker door minder hoge
professionele eisen te stellen), decentralisering (rechtbanken zitten op een centrale plaats)
en conflict ‘teruggeven’ aan de burger / rechtszoekende.
§ Drempels die de toegang tot het recht belemmeren? (vb, geen kenmerken)
1. Complexiteit en formaliteit van de administratieve en juridische systemen.
2. Psychologische barrière (de leefwereld van de rechtzoekende).: zeer moeilijk om met een advocaat
contact te nemen of om je naar de rechtbank te begeven
3. Onvoldoende kennis van het recht: je weet misschien niet dat een juridische probleem aan je probleem
vasthangt
4. Hoge kosten (financieel, inzet en tijd): kost geldt om geschil te laten beslechten en om advocaat te
betalen
5. Een eis formuleren: kwetsbaar opstellen (en veroorzaakt een stigma in sommige landen).
6. Angst om levensnoodzakelijke relaties te ruïneren: als je een conflict hebt kan u de vrees hebben dat
beroep doen op de advocaat dat je familiale relaties onder druk gaan komen
EXAMENVRAAG: WAT VOOR SOORT DREMPELS? KWALIFICEREN (INFORMELE, SITUATIONEEL..)
2
4.1. Inleiding – ADR
§ ADR: Alternative Dispute Resolution
• Geschillenbeslechting buiten formele, reguliere rechtspraak.
• { Negotiatie of onderhandeling, mediatie of bemiddeling, en arbitrage.
• ‘Eigenrichting’ is in beginsel uitgesloten; het behoort niet tot de aanvaardbare – laat staan
formele – vormen van geschilbeslechting.
Onderhandeling Mediatie of Klassieke
Eigenrichting Arbitrage
of negotiatie bemiddeling rechtspraak
Door wie wordt het conflict beslecht?
1 partij beslist Tussen partijen 3de partij = 3de partij = 3de partij =
arbiter rechter(s)
bemiddelaar
ß Sterk informele procedure ... Sterk formele bemiddelaar à
ß Max. controle ... Min. Controle over procedure en uitkomst à
Verboden Niet bindend Niet bindend Bindend Bindend
Bemiddeling
§ Vaak bij lopende relaties waarbij partijen zich opnieuw op elkaar moeten oriënteren: ze willen na het
geschil de familie of contractelatie verder zetten
§ Partijen formuleren oplossing met de hulp van een bemiddelaar die louter als facilitator van het proces
optreedt: hij beslist niks, maar helpt gewoon
§ Uitkomst is niet bindend (tenzij dadingsovereenkomst (Art. 1733, eerste lid Ger.W.)).
§ Partijen kunnen nog altijd naar de rechter stappen als ze niet tevreden zijn
Voordelen van bemiddeling
§ Kosten- en tijdefficiënt mechanisme: gemiddeld in EU de prijs van bemiddeling 1/3 van de klassieke
rechtspraak van de rechter; qua tijd sneller want rechtbanken en hoven hebben een wachtlijst
§ Vermijdt verzuring van relaties
§ Familiaal: 86% van de partijen heeft geen contact meer na burgerlijk vonnis.
§ Zakenpartners: willen zaken blijven doen op de langere termijn: er is bv. een keer een
leveringsfout gemaakt, maar voor de rest gaat het goed
§ Conflict komt opnieuw bij de mensen die het proces nu mee kunnen sturen: u verliest controle als je
langs klassieke rechtspraak gaat; want bij bemiddeling kan je blijven zoeken voor een oplossing die
voor beide partijen als aanvaardbaar wordt gevonden
§ Naleving van akkoord, want zij zijn zelf deel geweest van oplossing
§ Veel groter dan bij klassieke rechtspraak, want zelf meegewerkt aan akkoord
§ Vgl. Tyler over ‘procedurele legitimiteit’: legitimiteit gecreëerd vanuit de procedure
Nadelen
§ Snelheid, kost en toegang minder positief dan gehoopt?
§ Ongelijkheden in onderhandelingspositie: toegang niet even evident, partijen komen met meer wapens
aan de tafel (2 grote bedrijven die met elkaar gaan bemiddelen, maar stel een klein bedrijf in de
haven met een grote bedrijf juridische wapengelijkheid niet gerespecteerd)
§ Toenemende juridisering: aanknopingspunt met juridisering
1
, § Privatisering van rechtspraak (geen rechtsvormende functie, geen symbolische waarde, geen
preventieve functie, geen controlefunctie in de scheiding der machten) bij RS vonnissen en RS:
andere partijen kunnen naar de rechtspraak gaan kijken voor interpretatie; maar bij
bemiddelingsprocedure wordt er geen recht gecreëerd dus tis moeilijk om te bekijken; een rechtelijke
uitspraak kan ook een symbolische waarde hebben: discriminatie
§ Weinig werkelijke toepassing: bemiddeling als procedure is niet populair, rond de 1%
Arbitrage
§ Arbitrage is uitspraak door iemand dan anders dan de officiële rechter, maar de arbiter doet een
uitspraak: komt vaak voor bij grote onderhandelingen
§ Handhaving door arbiter van door de partijen vastgestelde regels (bijvoorbeeld in een contract).
§ Partijen leggen contractueel vast dat de uitkomst juridisch bindend is. Geen mogelijkheid tot beroep.
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis
§ Jaren 1960 en 1970: eerste grote programma’s voor ADR in VS
• Pleidooi voor Access to Justice (toegang tot het recht) & Human rights movements., omdat er
bepaalde groepen moeilijkheden hebben om toegang te krijgen tot het recht; het was te
formalistisch
• Vaststelling problemen klassieke rechtspleging: formalistisch, afstand tussen bevolking en
recht, drempels … voor sociaal zwakkeren.
• Doelstellingen ADR: minder formeel, sneller en toegankelijker.
• Principes: deprofessionalisering (niet enkel voor rechters, toegankelijker door minder hoge
professionele eisen te stellen), decentralisering (rechtbanken zitten op een centrale plaats)
en conflict ‘teruggeven’ aan de burger / rechtszoekende.
§ Drempels die de toegang tot het recht belemmeren? (vb, geen kenmerken)
1. Complexiteit en formaliteit van de administratieve en juridische systemen.
2. Psychologische barrière (de leefwereld van de rechtzoekende).: zeer moeilijk om met een advocaat
contact te nemen of om je naar de rechtbank te begeven
3. Onvoldoende kennis van het recht: je weet misschien niet dat een juridische probleem aan je probleem
vasthangt
4. Hoge kosten (financieel, inzet en tijd): kost geldt om geschil te laten beslechten en om advocaat te
betalen
5. Een eis formuleren: kwetsbaar opstellen (en veroorzaakt een stigma in sommige landen).
6. Angst om levensnoodzakelijke relaties te ruïneren: als je een conflict hebt kan u de vrees hebben dat
beroep doen op de advocaat dat je familiale relaties onder druk gaan komen
EXAMENVRAAG: WAT VOOR SOORT DREMPELS? KWALIFICEREN (INFORMELE, SITUATIONEEL..)
2
