Samenvatting Gezondheidspsychologie

MENS EN GEZONDHEID
WCO1 WAT IS GEZONDHEID?

INLEIDING

Examen: 40 MC vragen (cesuur) → theorie + toepassing

H1: WAT IS GEZONDHEID?

1.1 VERANDERENDE PERSPECTIEVEN


1.1.2 BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL

Biomedisch ziektemodel= diagnose-receptmodel:

= Opvattingen dat ziekten en symptomen een achterliggende verklaring hebben + dat daarmee genezing
mechanisch en rechtlijnig werkt

- Definitie gezondheid → afwezigheid ziekte
o Ziekte heeft oorzaak die via medische interventie kan worden genezen
- Ziekte → gevolg van:
o Oorsprong buiten lichaam (vb bacteriële infectie)
o Interne veranderingen (vb celmutaties)
- Medische interventies
o Wegnemen oorzaak → symptomen verlichten → herstel gezondheid
o Grondslag van succesvolle behandelingen
- Reductionistisch: concentreert zich op lichaamscellen en biomedische processen

Kritiek biomedisch model:

- Reductionistisch: 1 oorzaak voor ziekte
- Negeert psychologische en sociale factoren


1.1.3 VRAAGTEKENS BIJ DUALISME: PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR
GEZONDHEID EN ZIEKTE

Rol van geest bij manifestatie van en reactie op ziekte → cruciaal voor bevorderen inzicht in complexe
aard gezondheid en ziekte
→ vb fantoompijn of placebo-effect

…




1

,1.1.4 BIOPSYCHOSOCIAAL ZIEKTEMODEL

Kennen + leerpad positieve gezondheid (behalve modellen invaliditeit ICF)

Aanvulling op biomedische model (geen afwijzing ervan)

Biopsychosociaal model:

= standpunt dat ziekten en symptomen door combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en
psychologische factoren kunnen w verklaard

- Definitie gezondheid → integratie van biologische, psychologische en sociale factoren
- Subjectiviteit en beleving
o Ziekte → subjectieve beoordeling
o Sociale en culturele factoren beïnvloeden perceptie van ziekte

Kritiek biopsychosociaal model:

- Tijdsintensieve aanpak
- Onduidelijkheid over weging van ≠ aspecten
- Vb fanroompijn, positieve gezondheid

Positieve gezondheid:

- Geloof dat we goed kunnen omgaan met fysieke/ mentale beperkingen
- Compleet welbevinden
(lichamelijk, psychisch en sociaal)
- Bredere kijk op gezondheid, verder dan afwezigheid van ziekten en gebreken
- Blue zones: (+ leerpad)
o Voeding (plantaardig), zingeving, deel uitmaken van gemeenschap,
- Hoe leefden onze grootouders?
o Geen smartphones
o Meer zittend gewerkt nu dan vroeger
o Vaak versere en seizoensgebondere voeding
- 6 dimensies:
o Lichaamsfuncties
o Mentaal welbevinden
o Zingeving
o Kwaliteit van leven
o Meedoen
o Dagelijks functioneren

Kritiek op blue zones:

- Niet zo zeer te maken met zone, meer met manier van leven
- Regio’s waar veel aan belastingsfraude gepleegd w (niet aangeven van overlijden) → hogere
levensverwachting

Vergelijking biomedisch en biopsychosociaal model:

Biomedisch ziektemodel Biopsychosociaal ziektemodel




2

, - Afwezigheid van ziekte - Subjectiviteit/ beleving van ziekte
- Diagnose-receptmodel - Placebo-effect
- Medische interventies - Tijdsintensief
- Grondslag succesvolle behandeling - Celmutaties
- Reductionistisch - Positieve gezondheid
- Covid-vaccin - Fantoompijn




1.1.5 GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE

Evolutie in levensverwachting:

- Vrouwen leven langer
- Stijging levensverwachting in 20ste eeuw
- Medische technologie en verbeterde behandelingen
- Geloog in effectiviteit traditionele geneeskunde
- …

Oorzaken mortaliteit:

- Verandering v infectieziekten naar chronische ziekten
- Gedragscomponent in belangrijkste doodsoorzaken
- → Belang gedragsverandering en preventieve gezondheidszorg

1.2 INDIVIDUELE CULTURELE EN LEEFTIJDSGERELATEERDE PERSPECTIEVEN


1.2.1 LEKENTHEORIEËN OVER GEZONDHEID

…


1.2.2 DEFINITIE GEZONDHEID VAN WHO

= Toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen als afwezigheid van ziekte
of invaliditeit

Beleidsdoelen en nationale programma’s

- Streven naar wereldwijde gezondheidszorg, -gelijkheid, verhoogde levensverwachting en toegang
tot essentiële zorg
- Vb: Vlaming leeft gezonder in 2025

Kritische overwegingen

- Compleet?
o Vergrijzing, toename chronische aandoeningen
- Focus op gedrag en levensstijl
o Minder aandacht voor SES en culturele invloeden


1.2.3 CROSSCULTURELE PERSPECTIEVEN




3

, Definitie van gezondheid:

- Varieert per cultuur
o Individualistisch: eigen verantwoordelijkheid
o Collectivistisch: eigen verantwoordelijkheid + die van anderen
- Afhankelijk van economische en politieke contexten
- Vb personen met beperking

Holistische vs westerse opvattingen

- Westerse scheiding van geest, lichaam en ziel
- Holistische

Culturele invloeden op gezondheidsgedrag

- ≠ in spiritueel welzijn en ziekteattributie
- Collectivistische vs individualistische culturen
- Opkomst v alternatieve geneeskunde wereldwijd

Westerse opvatting Niet-westerse opvatting
- Compartimentering - Holistische benadering
- Individualisme - Collectivisme
- Onafhankelijke zelf - Onderling afhankelijke zelf
- Eigen, individuele verantwoordelijkheid - Nadruk op groepsbehoeften
- Nadruk op individuele uniciteit - Integrale zorg
- Specialisering in zorg - Spiritueel geïnspireerde zorg
- Secularisatie id zorg


1.2.4 LEVENSLOOP EN GEZONDHEID

Kennen in grote lijnen

1.3 WAT IS GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE?


1.3.1 WAT IS VERBAND TSS PSYCHOLOGIE EN GEZONDHEID?

Verband ψ en gezondheid:

- Koppeling ψ en gezondheid
o Ideeën, kennis en oordelen over gezondheid beïnvloeden gedrag en emoties
o Waarom gedragen mensen zich (niet) gezond
- Doelen gezondheidspsychologie
o Bevordering behoud v gezondheid
o Verbetering gezondheidszorg en beleid
o Preventie en behandeling v ziekten
o Identificatie oorzaken v ziekte en risicofactoren

H2: SOCIALE VERSCHILLEN IN ZIEKTE EN GEZONDHEID

2.1 GEZONDHEISDVERSCHILLEN




4